Drodzy nauczyciele!
Czasami zastanawiacie się czy dziecko poprawnie wymawia niektóre głoski. Specjalnie dla
was przygotowałam opis poprawnej wymowy najczęściej zniekształcanych głosek. Dzięki
temu możecie sprawdzić czy w przypadku waszych spostrzeżeń odnośnie dzieci nieobjętych
terapią pedagogiczną jest wskazane zgłasznie tego logopedzie.
Głoski szeregu szumiącego
Głoska /sz/ - język znajduje się na wałku diąsłowym (zaraz za górnymi zębami), usta
zaokrąglone i wysuniete, zęby zbliżone ale nie zaciśnięte
Głoska /ż/ - język znajduje się na wałku dziąsłowym (zaraz za górnymi zębami), usta
zaokrąglone i wysuniete, zęby zbliżone ale nie zaciśnięte. Jest to głoska dźwięczna, więc
dodatkowo pojawia się wibracja strun głosowych (którą czuć dotykając choćby szyi).
Głoska /cz/ - język znajduje się na wałku dziąsłowym (zaraz za górnymi zębami), usta
zaokrąglone i wysuniete, zęby zbliżone ale nie zaciśnięte
Głoska /dż/ - język znajduje się na wałku dziąsłowym (zaraz za górnymi zębami), usta
zaokrąglone i wysuniete, zęby zbliżone ale nie zaciśnięte
Głoski szeregu syczącego
Głoska /s/ - język leży za dolnymi zębami tworząc rynienkę (czubek języka zbliża się do
dolnych zębów, a boku unoszą się lekko do zębów), wargi rozchylają się do uśmiechu,
wydychany strumień powietrza kierowany jest środkiem jamy ustnej, zęby zbliżone, ale nie
złączone. Poprawna jest także rzadsza wymowa tej gloski z czubkiem języka wzniesionych do
górnych zębów od wewnętrznej strony.
Głoska /c/ - język leży za dolnymi zębami tworząc rynienkę (czubek języka zbliża się do
dolnych zębów, a boku unoszą się lekko do zębów), wargi rozchylają się do uśmiechu,
wydychany strumień powietrza kierowany jest środkiem jamy ustnej, zęby zbliżone, ale nie
złączone. Poprawna jest także rzadsza wymowa tej gloski z czubkiem języka wzniesionych do
górnych zębów od wewnętrznej strony.
Głoska /z/ - język leży za dolnymi zębami tworząc rynienkę (czubek języka zbliża się do
dolnych zębów, a boku unoszą się lekko do zębów), wargi rozchylają się do uśmiechu,
wydychany strumień powietrza kierowany jest środkiem jamy ustnej, zęby zbliżone ale nie
złączone. Jest to głoska dźwięczna, więc dodatkowo pojawia się wibracja strun głosowych
(którą czuć dotykając choćby szyi). Poprawna jest także rzadsza wymowa tej gloski
z czubkiem języka wzniesionych do górnych zębów od wewnętrznej strony.
Głoska /dz/ - język leży za dolnymi zębami tworząc rynienkę (czubek języka zbliża się do
dolnych zębów, a boku unoszą się lekko do zebów), wargi rozchylają się do uśmiechu,
wydychany strumień powietrza kierowany jest środkiem jamy ustnej, zęby zbliżone, ale nie
złączone. Jest to głoska dźwięczna, więc dodatkowo pojawia się wibracja strun głosowych
(którą czuć dotykając choćby szyi). Poprawna jest także rzadsza wymowa tej gloski
z czubkiem języka wzniesionych do górnych zębów od wewnętrznej strony.
Głoski szeregu ciszącego
Głoska /ś/ - środkowa część języka podnosi się, zaokrąglone wargi nieznacznie wysuwają się
na przód, zęby zbliżone do siebie
Głoska /ź/ - środkowa część języka podnosi się, zaokrąglone wargi nieznacznie wysuwają się
na przód, zęby zbliżone do siebie. Jest to głoska dźwięczna, więc dodatkowo pojawia się
wibracja strun głosowych (którą czuć dotykając choćby szyi).
Głoska /ć/ - środkowa część języka podnosi się, zaokrąglone wargi nieznacznie wysuwają się
na przód, zęby zbliżone do siebie
Głoska /dź/ - środkowa część języka podnosi się, zaokrąglone wargi nieznacznie wysuwają
się na przód, zęby zbliżone do siebie. Jest to głoska dźwięczna także dodatkowo pojawia się
wibracja srun głosowych (którą czuć dotykając choćby szyi).
Inne głoski:
Głoska /r/ - wibrująca przednia część języka unosi się na wałek dziąsłowy (zaraz za górne
zęby) a jego boki przylegają do górnych zębów i dziąseł, zęby zbliżone, ale nie złączone,
wargi rozchylone, żuchwa lekko obniżona
Głoska /t/ - wargi lekko uchylone, tak, że widoczna jest przednia część siekaczy, język leży
płasko i jego czubek dotyka wewnętrznej powierzchni górnych zębów.
Głoska /d/ - wargi lekko uchylone, tak, że widoczna jest przednia część siekaczy, język leży
płasko i jego czubek dotyka wewnętrznej powierzchni górnych zębów. Jest to głoska
dźwięczna, więc dodatkowo pojawia się wibracja strun głosowych (którą czuć dotykając
choćby szyi).
Głoska /f/ - między dolną wargą a krawędzią górnych siekaczy tworzy się szczelina, zęby
górne naciskają lekko na wargę dolną.
Głoska /w/ - między dolną wargą a krawędzią górnych siekaczy tworzy się szczelina, zęby
górne naciskają lekko na wargę dolną. Jest to głoska dźwięczna także dodatkowo pojawia się
wibracja strun głosowych (którą czuć dotykając choćby szyi).
Głoska /k/ - układ warg neutralny (taki jak przy swobodnym oddychaniu), żuchwa lekko
obniżona, masa języka przesuwa się do tyłu, boki języka przywierają do górnych zębów
i dziąseł.
Głoska /g/ - układ warg neutralny (taki jak przy swobodnym oddychaniu), żuchwa lekko
obmiżona, masa języka przesuwa się do tyłu, boki języka przywierają do górnych zębów
i dziąseł. Jest to głoska dźwięczna także dodatkowo pojawia się wibracja strun głosowych
(którą czuć dotykając choćby szyi).
Głoska /l/ - układ warg neutralny (taki jak przy swobodnym oddychaniu), czubek języka
wzniesiony do wałka dziąsłowego (zaraz za górnymi zębami)
Podczas wymowy każdej głoski, czyli ogólnie podczas mówienia, zęby nigdy nie są złączone
i zaciśnięte. Także podczas swobodnego oddychania są one zbliżone, ale nie stykają się.
W czasie niemówienia język powinien przylegać do górnego podniebienia, jego czubek ma
znajdować się zaraz za górnymi zębami.
Opracowała: Marta Modzelewska-Królikowska
Źródło: "Miłe uszom dźwięki" Iwona Michalak-Widera (2004) i "Metody wywoływania
głosek" Jagoda Cieszyńska (2012)