Lê Ngọc Phượng

El Cóndor Pasa là một bản dân ca của thổ dân Inca, ra đời cách nay trên 100 năm (1913) được coi là di sản văn hóa của Péru, và được hát như một bản quốc ca thứ hai. Thực ra đây la một bài huayno, một bài ca vũ nhạc, hát trên đường phố, hay trong các tiệc tùng cưới hỏi (mà hình thức giống Huapango của người Mexico)

Nguyên gốc bản nhạc Kuntur, Kuntur (El Cóndor Pasa) thuộc vào thể điệu huayno, dành cho tiệc cưới, lễ hội. Hai tác giả Robles và La Paz khi hoàn chỉnh ca khúc không giữ lại nhịp điệu rộn ràng vui tươi trong đoạn cuối. Bài hát nói lên tâm trạng của những người sống tha hương, nhìn thấy đại bàng lướt bay trên bầu trời mát lạnh mà bỗng chạnh lòng nhung nhớ quê cha đất tổ.

Xếp cánh đại bàng, về bên dãy núi. Kẻ tha hương hứa hẹn một ngày về thăm quê hương xứ sở, tìm lại tâm hồn dân tộc Inca qua hình tượng của dãy núi Andes, của kinh thành Machu Picchu và của cố đô Cuzco. Trên xứ sở Peru, bản dân ca này đã được nhiều nghệ sĩ trình bày ghi âm lại.

El Condor Pasa- Đại bàng bay qua

Hỡi đại bàng hùng vĩ, chúa tể của trời xanh

Hãy đưa tôi trở về, trên rặng núi Andes, hỡi đại bàng hùng vĩ

Tôi muốn trở về quê nhà

Với những người anh em Inca

Đó là điều tôi mong nhất, hỡi đại bàng hùng vĩ

Hãy đợi tôi ở Qosqo, quảng trường chính

Và chúng ta có thể đi dạo ở Machu Pikchu và Wayna Pikchu

Bản gốc bài này được hát bằng tiếng Quechua, tiếng của người Inca.

El Condor pasa - in English

Oh mighty Condor, owner of the skies,

take me home, up into the Andes, oh mighty Condor.

I want to go back to my native place to be

with my Inca brothers,

that's what I miss the most, oh mighty Condor.

Wait for me in Qosqo, in the main plaza,

so we can take a walk in Machu Pikchu and Wayna Pikchu.

Khúc dân ca này sau đó lọt vào tai của Paul Simon thuộc ban song ca Simon & Garfunkel, vốn đã sớm nổi tiếng với ca khúc The Sound Of Silence. Tác giả người Mỹ mới viết lời tiếng Anh If I Could cho bản nhạc. Do không chuyên về các nhạc cụ truyền thống Nam Mỹ, nên ban song ca mới nhờ nhóm Los Incas ghi âm bài này cùng với họ vào năm 1970.

Ngoài tiếng sáo thần nhân dương (tức là sáo thần Pan - pan flute), giai điệu còn thuần chất Peru nhờ tiếng đàn đặc thù charango, một loại đàn giống như mandoline nhưng có đến mười dây. Nhạc cụ đặc trưng này của các cộng đồng thổ dân sinh sống tại các vùng cao nguyên, được sáng chế tại thành phố Ayacucho của Peru từ thế kỷ XVII, sau đó được phổ biến rộng rãi ở các nước Nam Mỹ.

Bài hát ElCondor Pasa được biết đến qua bản tiếng Anh của Simon và Garfunkel.

Phiên bản tiếng Anh của Simon & Garfunkel giúp bài hát chinh phục thêm nhiều tầng lớp khán giả. Hàng loạt phiên bản trong nhiều thứ tiếng khác nhau lần lượt ra đời kể cả tiếng Croatia, tiếng Ý, tiếng Nga, Hà Lan, Do Thái. Phiên bản tiếng Hoa gồm cả hai lời Quan Thoại và Quảng Đông. Còn trong tiếng Việt thì có phiên bản ghi âm song ngữ của nam ca sĩ Anh Khoa.

El Condor Pasa (If I Could/Simon & Garfunkel/1970)

I'd rather be a sparrow than a snail

Yes I would, if I could, I surely would

I'd rather be a hammer than a nail

Yes I would, if I only could, I surely would

Away, I'd rather sail away

Like a swan that's here and gone

A man gets tied up to the ground

He gives the world its saddest sound

Its saddest sound

I'd rather be a forest than a street

Yes I would, if I could, I surely would

I'd rather feel the earth beneath my feet

Yes I would, if I only could, I surely would

El Cóndor Pasa (Pan Pipes)

El Cóndor Pasa (Leo Rojas)

Marc Anthony "El Condor Pasa/Late In The Evening" Live-2007

El Cóndor Pasa (Placido Domingo)

Ở Việt Nam, từ lâu đã có phiên bản lời Việt của bài hát này:

Tình ca sa mạc (El Cóndor Pasa/Lời Việt: Lê Hựu Hà/ (Anh Khoa/Cánh Chim Sa Mạc)

Kìa trông một đàn chim bay lượn quanh khe núi,

chim bên trời,

ở đâu lại

cớ sao không trả lời?

Kìa trông từng làn mây trôi nhẹ trong cơn gió

mây phương trời,

ở đâu lại

cớ sao không trả lời?