Cumhuriyet

                Türk milleti; kurultaylarla, divan-ı hümayunlarla, meşrutiyetlerle, meclis-i meb’usanlarla cumhuriyete çok da yabancı değildi, belki sadece ismine yabancıydı fakat buna da alışacaktı. 

23 Nisan 1920’de TBMM’nin kurulması ile zaten demokrasinin temel ilkelerinin çoğunluğu gerçekleşmiş oluyordu. Charles Tailor’ın deyimiyle “ötekini kabul etmenin yolu”, yani toplumda hoşgörünün tesisine yardım etme fonksiyonu bulunan demokrasinin en güzel tatbik edilebileceği platform olan cumhuriyetin, milletimizin ruhuna en münasib yönetim şekli olduğunu pekala söyleyebiliriz.

İstiklal Harbi; Mustafa Kemal Paşa’nın öncülük ettiği milletimizin nice fedakarlıkları ile kazanılmıştı, ancak iş bitmemişti. Zira başlamak kadar, güzel bir şekilde hitama erdirmek de önemlidir. Cumhuriyet’in ilanı ile Kurtuluş Savaşı’nın vezni, kafiyesi de tamamlanmış olacaktı.

Nihayet 1 kasım 1922’de saltanat engelinin de kaldırılmasıyla Cumhuriyet’e giden yol açılmış oldu. Yıl:1923; 28 Ekim’i 29 Ekim’e bağlayan gece Mustafa Kemal Paşa, yakın arkadaşlarıyla görüşerek “yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz” dedi. Aynı gece, İsmet Paşa ile birlikte 1921 Anayasası’na bazı maddeler ekleyen ve bazı maddeleri değiştiren kanun tasarısı hazırladılar. 29 Ekim günü parti gurubunda, görüşe sunulan tasarıda şunlar yer alıyordu:

1-     Türkiye Devleti’nin hükümet şekli cumhuriyettir.

2-     Türkiye Devleti, TBMM tarafından yönetilir.

3-     Türkiye Devleti, hükümetin böldüğü idari birimleri, bakanlar kurulu aracılığıyla yönetir.

Parti gurubunda görüşülüp kabul edilen tasarı, aynı gün 29 Ekim 1923 saat 20.30’da

TBMM’nin onayına sunuldu. Anayasa değişikliğ teklifi aynen kabul edilerek, yeni Türk devletinin bir cumhuriyet olduğu ilan edildi.

            Cumhuriyet’in ilanından sonra meclis, cumhurbaşkanı seçimine geçti. Gazi Mustafa Kemal Paşa, seçime katılan 158 milletvekilinin oy birliği ile cumhurbaşkanı seçildi. Mustafa Kemal Paşa, meclis kürsüsünden yaptığı konuşmasını şöyle tamamladı: “…Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”

            Cumhuriyet’in ilanı ile devlet rejiminin adı konuldu ve bu konudaki tartışmalar ortadan kalktı. Devlet başkanlığı sorunu çözümlendi. Meclis tarafından seçilen hükümet yerine, anayasa gereği kabine sistemine geçildi. Artık cumhur, idareye iştirak edebilirdi.

            Atatürk; Türk Cumhuriyeti’ni, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etme vazifesini bizlere vermiştir. Bu vazifeyi gerçekleştirebilmek için bize gerekli olan kuvvetin ise, damarlarımızdaki asil kanda mevcut olduğuna yine kendisi işaret etmiştir. 

             Not: Bu yazı, Cumhuriyet Bayramı kutlamasında yapılan bir açılış konuşmasıdır.

Yavuz SARITAŞ