Embedded Files
Fungi - Dikarya - Basidiomycota - Agaricomycotina - Agaricomycetes - Agaricomycetidae - Boletales - Gomphidiaceae - Gomphidius - Gomphidius maculatus
Gomphidius maculatus
Gomphidius maculatus
Fr., Epicrisis Systematis Mycologici: 319 (1838)
© Marco Floriani, sommige rechten voorbehouden (CC BY-NC)
De Lariksspijkerzwam (Gomphidius maculatus) is een paddenstoel die bekend staat om zijn symbiose met lariksbomen, en wordt geassocieerd met Suillussoorten, waarop hij (gedeeltelijk) parasiteerd.
Uiterlijke Kenmerken
Hoed: De hoed heeft een diameter van 3 tot 5 (soms 7) cm en is vlezig. In jonge staat is deze convex, later wordt hij platter. De kleur varieert van witachtig tot grijsbruin, zalmkleurig of roze-kaneel, maar krijgt vaak donkere of zwarte vlekken naarmate hij ouder wordt. De hoed is enigszins slijmerig.
Lamellen: De lamellen zijn wijd uit elkaar geplaatst, dik, boogvormig en lopen ver door op de steel (decurrent). Ze zijn eerst witachtig, worden dan grijsachtig en uiteindelijk donkerder, met een olijfzwart sporenpoeder.
Steel: De steel is stevig en wit met bruinachtige strepen, en heeft een geelachtige basis. Het onderste deel van de steel is bedekt met donkerbruine tot paarszwarte vezels. Bij jonge exemplaren kunnen soms rode druppeltjes worden waargenomen.
Vlees: Het vlees is wit, maar kleurt roodachtig bij beschadiging en wordt uiteindelijk zwart.
Habitat en Verspreiding
De Lariksspijkerzwam groeit uitsluitend in de nabijheid van lariksbomen (Larix), waarmee het een mycorrhiza-symbiose vormt. Hij verschijnt meestal in de late zomer en herfst. In Nederland staat de soort te boek als een exoot die zich hier al decennia zelfstandig handhaaft. In Nederland zeer zeldzaam en in de Rode Lijst als "Verdwenen", maar na het uikomen van de lijst toch weer op twee lovaties is aangetroffen.
Vergelijkbare Soorten
De soort wordt soms verward met de Slijmige spijkerzwam (Gomphidius glutinosus), die echter altijd onder sparren groeit en over het algemeen robuuster is.
Foto judybaxter, geen rechten voorbehouden (CC0 1.0)
Synoniemen
Synoniemen
Agaricus maculatus - Scopoli - Flora carniolica 2: 448 (1772)
Gomphidius maculatus - Fries - Epicrisis Systematis Mycologici: 319 (1838)
Leucogomphidius maculatus - (Scopoli) Kotlaba & Pouzar - Česká Mykol. 26 (4): 220 (1972)
Taxonomie & herkenning
Taxonomie & herkenning
Een spijkerzwam met een gewelfde, slijmerige, witte tot bleekroze of rozebruine hoed, die een sterk ingerolde rand heeft, en vaak een centrale bult, de plaatjes zijn aflopend, wijd uiteen, wittig dan door rijpe sporen zwart gevlekt. Steel 30-70 x 2-12 mm, cilindrisch, vaak naar de voet versmald, bleek als hoed, met kleverige resten van het velum als een ringzone of een paar onregelmatige gordels aan de steel. Vlees wittig, rozerood- dan zwart verkleurend bij kneuzing. Geur onbeduidend. Smaak mild. Onmiskenbaar door de kleur en zwarte gevlekte plaatjes.
Machiel Noordeloos, 2017 CC-BY-SA 3.0
(bron: NMV Verspreidingsatlas Paddenstoelen, (zie onder links)Ecologie & verspreiding
Ecologie & verspreiding
Parasitair op boleten van het geslacht Suillus, bij Lariks op arme zandgrond. In Nederland zeer zeldzaam, vrijwel uitgestorven. Eén recente melding uit 2014 op de Lonnekerberg. In het natuurlijk areaal van Lariks in centraal Europa redelijk algemeen en wijd verspreid.
Machiel Noordeloos, 2017 CC-BY-SA 3.0
(bron: NMV Verspreidingsatlas Paddenstoelen, (zie onder links)Sleutel(s)
Sleutel(s)
Bresinsky, A. (1965) - Exsikkatenschlüssel für die Gattung Gomphidius in Mitteleuropa (Agaricales). Mitteilungen der Botanischen Staatssammlung München 5: 125–134
DeCeuninck, L. (2020) - Veldsleutel ‘Boletales’ met macroscopische en microscopische kenmerken gebaseerd op de determinatiesleutel van Flora Agaricina Neerlandica, Vol. 7, deel Boletales (M.E. Noordeloos et al., 2018). Eigen uitgave (Xerocomus soms als Xerocomellus)
Læssøe, T., J.H. Petersen, T.G. Frøslev & J. Heilmann-Clausen (2025) - Keys to the fungi of temperate Europe. Gomphidioids
Knudsen, H. & Taylor, A. (2008) - Gomphidius. – In: Knudsen, H. & Vesterholt, J. (eds.): Funga Nordica, 153-154
Noordeloos, M.E. (2006) Hoe raak ik thuis in de Boleten 6: Sleutel tot de geslachten van de Boletales in Nederland. Coolia 49-2: 67-69
Literatuur
Literatuur
Gerhardt (1999) - Paddenstoelengids onderweg: 376
Jagers, M. (2009) - Een bergkwartet. Coolia 52: 32-35
Læssøe & Petersen (2019) - Fungi Temperate Europe 1: 598 (foto)
Noordeloos, M.E. (2000) - Hoe raak ik thuis in Boleten - 2: Van Koeienboleet tot Krulzoom. Coolia 43-2: 75-98
Noordeloos et al. (2018) - Flora Agaricina Neerlandica 7: 203 (foto: 473)
Rahm, E. (1953) - Beobachtungen über Gomphidius maculatus (Scop.) Fr. Fleckender Schmierling. Schweizerische Zeitschrift für Pilzkunde. 31-12: 197-198
Gomphidius maculatus op internet:
First Nature
NMV Paddenstoel van de maand
Guía de Setas y Hongos de Navarra
De Interactieve Paddenstoelengids
Page updated
Google Sites
Report abuse