بر گرفته از : پرتال پژوهشگاه زبان و مطالعات علوم انسانی
پژوهشگر : دکتر مصطفی دشتی آهنگر استاد و دانشجوی سابق دانشگاه علامه طباطبایی و استاد فعلی دانشگاه ولایت
منتشر شده در : فصل نامه ی " پارسی " شماره 48 و 49 در بهار و تابستان 1388 و همچنین در پایگاه مجلات « تخصصی نور مگز»
ﭼﻜﻴﺪه
ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﻲ ﮔﺴﺘﺮه اي اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻢ وزن، ﻗﺎﻓﻴﻪ و ردﻳﻒ را ﺷﺎﻣﻞ می ﺷﻮد
و ﻫﻢ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ های آواﻳﻲ ﻛﻠﻤﺎت را؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻧﻮاع جناس .
ﺗﻜﺮار به ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞاﺻﻠﻲ ﻫﺮﻧﻮع ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ، در اﻳﺠﺎد ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﻧﻴﺰ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﻬﻤﻲ دارد .
در ﺑﺨﺸﻲ ازاﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻌﻲ ﺷﺪه ﺗﺄﺛﻴﺮ اﻧﻮاع ﺗﻜﺮار در اﻳﺠﺎد ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﻮد؛
ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﻣﺼﻮت ﻫﺎي ﺑﻠﻨﺪ در اﻳﺠﺎد ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﺳﭙﻴﺪ، درﻛﻨﺎر
دﻳﮕﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺳﺎز، ﻧﮕﺎﻫﻲ ﻧو دارد.
در ﺑﺨﺶ دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﺳﻬﻢ و ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺳﻨﺘﻲ اﻳﺠﺎد ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ را در ﺷﻌﺮ ﺳﭙﻴﺪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﺮده اﺳﺖ؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ وزنﻋﺮوﺿﻲ، ﻗﺎﻓﻴﻪ و ردیف ؛ در ﺑﺨﺶ آخر ﻧﻴﺰ شیوه خاص نگارش ﺷﻌﺮ ﺳﭙﻴﺪ
ﺑه ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﻋﻮاﻣﻞ موسیقی ﺳﺎز ﻣﻮردﺗﺤﻘﻴﻖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﻧﺸﺎن داده ﺷﻮد ﻛﻪ
آﻳﺎ ﺷﻴﻮة ﭘﻠﻜﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﻣٌﻘﻄﻊ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﺷﻌﺮ ﺳﭙﻴﺪ در اﻳﺠﺎد ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﻧﻘﺶ دارد ﻳﺎ ﺧﻴﺮ
ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻳﻦ ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎ ﺑﺮروي اﺷﻌﺎر ﭘﺪﻳﺪآورﻧﺪه ی ﺷﻌﺮ سپید ﻓﺎرﺳﻲ، اﺣﻤﺪ ﺷﺎﻣﻠﻮ،اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ
ﻣﻘﺪﻣﻪ
درﺑﺎرة ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﺳﭙﻴﺪ ﻓﺎرﺳﻲ ازاواﻳﻞ ﭘﻴﺪاﻳﺶ اﻳﻦ ﻗﺎﻟﺐ ﺷﻌﺮي ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺴﻴﺎري ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و صاحب ﻧﻈﺮان به ﻓﺮاﺧﻮر داﻧﺶ و زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺒﻲ اﺷﺎرهﻛﺮده اﻧﺪ . دراﺑﺘﺪا ﺳﻪ ﻧﻈﺮ را درﺑﺎرة اﻳﻦ ﻗﺎﻟﺐ ﺷﻌﺮي ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ :
1- اﺧﻮان ﺛﺎﻟﺚ از اوﻟﻴﻦ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ راﺟﻊ ﺑﻪ ﺷﻌﺮ ﺳﭙﻴﺪ ﻧﻈﺮاﺗﻲ داﺷﺖ؛ او ﺷﮕﺮد ﻛﺎر ﺷﺎﻣﻠﻮ را در ﻛﺘﺎب ﻫﻮاي ﺗﺎزه ـ و ﺑﺎ ﻣﺨﺘﺼﺮ دﻗﺘﻲ ـ اﻳﻦ ﻣﻮارد ﻣﻲ داﻧﺪ : ﺗﻜﺮار، ﺗﻀﺎد، ﻗﺮﻳﻨﻪ ﺳﺎزي، ﺗﻌﻘﻴﺪ ﻟﻔﻈﻲ و معنوی ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻋﻤﻴﻖ نشان دادن ﻳﻚ ﻣﻄﻠﺐ، دوزﺑﺎزي ﺑﺎ اﻟﻔﺎظ، ﺗﺘﺎﺑﻊ اﺿﺎﻓﺎت، ﻃﻨﻴﻦ ﺗﻮﺧﺎﻟﻲ، آوردن ﺻﻔﺎت ﻣﺘﻮاﻟﻲ و ﻃﻮﻳﻞ ﻛﺮدن ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ .
درﺑﺎرة ﻧﻈﺮ اﺧﻮان ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻨﺪ ﻧﻜﺘﻪ را ﻣﺪ نظر قرار داد ؛اولا نظر وی فقط درباره یﻛـﺘﺎب ﻫوای ﺗﺎزه است و قطعا ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮ ﺑﻌﺪاز کتاب هوای تازه ، ﺷﻜﻞ واﻗﻌﻲ ﺧﻮد را-ﺑﻪ وﻳﮋه ازﻧﻈﺮ موسیقیایی ـ ﭘﻴﺪامی کند و ﺛﺎﻧﻴﺎ حرف ﻫﺎي اﺧﻮان ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ اﺳﺖ تا عوامل موسیقی ساز .
2-ﭘﻮرﻧﺎﻣﺪارﻳﺎن ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﭘﺎره اي از رﻣﺰ و رازﻫﺎي ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮ این ﮔﻮﻧﻪ اﺷﺎره ﻣﻲ ﻛﻨﺪ :
اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺨﺘﺼﺎت ﻧﺜﺮ دورة ی اول زﺑﺎن فارسی ، ﺿﻤﻴﺮ ﻣﺸﺘﺮك « خود » و ﻗﻴﺪ «ﻫﻢ» ﺗﻜﺮار ﺣﺮوف ﻣﺸـﺎﺑﻪ ﭼﻪ ﺻﺎﻣﺖ و ﭼﻪ ﻣـﺼﻮت، آوردن ﻛﻠﻤﺎت ، هم ﻗـﺎﻓﻴﻪ و ﻫﻢ وزن در درون و در ﭘﺎﻳﺎن ﻣﺼﺎرﻳﻊ، ﺗﻜﺮار ﻳﻚ ﻛﻠﻤﻪ، ﺗﻘﻄﻴﻊ ﺷﻌﺮ ازﻧﻈﺮ ﻛﺘﺎﺑﺖ، ﻛﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه را وادار ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ در ﺧﻮاﻧﺪن رﻋﺎﻳﺖ قطع و وﺻﻞ ﻛﻼم را ﺑﻜﻨﺪ، ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻗﺮاردادن ﻛﻠﻤﺎت ﻫﻢ وزن ﻳﺎ به ﻧﻮﻋﻲ ﻫﻤﺎﻫﻨگ و هم قافیه درﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه را ﺟﻠﺐ ﻛﻨﺪ؛ و ﻧﻜﺘﺔ ﺑﻌﺪي، ﭼﻴﺪن ﻋﺒﺎرات در ﺷﻜﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﻓﻀﺎﻳﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع در اﻟﻘﺎي ﺗﺼﻮﻳﺮ و ﻋﺎﻃﻔﻪ ﻛﻤﻚ ﻛﻨد .
ﻣﻮرد اول ﻣﺒﻬﻢ اﺳﺖ؛ ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﻛﺪام ﻳﻚ از ﻣﺨﺘﺼﺎت ﻧﺜﺮ دورة ی اول ﻣﻮردﻧﻈﺮ اﺳﺖ .ﻣﺮﺣﻮم ﺑﻬﺎر ویژه گی های ﻧﺜﺮ دورة ی اول را ذﻛﺮ کرده اﺳﺖ، وﻟﻲ اﻳﻦ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎ ﻣﻮﺟﺪ ﻫﻴﭻ ﻧﻮع ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ در ﻛﻼم نمی ﺷﻮد، اﮔﺮﭼﻪ ﮔﺎﻫﻲ برجستگی ﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ را درﭘﻲ دارند؛ مثلا اﺳﺘﻔﺎده از ﻛﻠﻤﺎت (آرﻛﺎﻳﻴﻚ )= [ (باستان گرایی = (واژگانی و نحوی ) استفاده از الفاظی که امروزه در مکالمه ها ومحاوره های روزمره کاربرد چندانی ندارند ) ] ازﻟﺤﺎظ زﺑﺎنی در تشخص شعر شاملو مورد توجه است .
درﺑﺎرة ﻣﻮرد دوم ﻫﻢ ﭘﻮرﻧﺎﻣﺪارﻳﺎن ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺳﻜﻮت ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﺑﻌﺪاز ادای اﻳﻦ ها و تکیه ایی که هنگام ادای آن ها در ﻛﻼم اﻳﺠﺎد می ﺷﻮد، ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻲ آﻳﺪ، اﻣﺎ در ﺑﺴﻴﺎري ﺟﺎﻫﺎ ﻧﻪ تکیه یی وﺟﻮد دارد و ﻧﻪ مکثی :
ﺳﺨﻦ ﻣﻦ ﻧﻪ از درد اﻳﺸﺎن ﺑﻮد
ﺧﻮد از دردي ﺑﻮد ﻛﻪ اﻳﺸﺎن اﻧﺪ
اگر«ﺧﻮد» را ﺑﻪ درد ﻣﺘﺼﻞ ﺑﺨﻮاﻧﻴﻢ هیچ اتفاقی نمی افتد و شاید بهتر باشد .
ﻳﺎ دراﻳﻦﻣﻮرد :
ﺧﻮد آﻳﺎ از ﭼﻪ ﻫﻨﮕﺎم
که دراﻳﻦ ﻣﻮرد ﻣﻜﺚ ﺑﻌﺪاز «خود» ﺑﻪ ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﻟﻄﻤﻪ ﻣﻲ زﻧﺪ وﻟﻲ ﻣﻮارد ﺑﻌﺪي ﻫﻤﮕﻲ به ﻧﻮﻋﻲ ﺑﻪ ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮﻳﻲ ﻛﻤﻚ می ﻛﻨﺪ .
3- ﺷﻔﻴﻌﻲ ﻛﺪﻛﻨﻲ ﻧﻴﺰ درﺑﺎرة ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮﻳﻲ ﻧﻈﺮﻳﺎﺗﻲ دارد؛ وي می ﮔﻮﻳﺪ :
ﺷﺎﻣﻠﻮ وزن ﻋﺮوﺿﻲ را ﻛﻨﺎر ﻧﻬﺎده، وﻟﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ دﻳﮕﺮي را ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﮔﺮﻓته تا جبران کمبود موسیقی عروضی باشد .
شعر ﺷﺎﻣﻠﻮ اﮔﺮ چه از ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﻋﺮوﺿﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﻴﺴﺖ و ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﻛﻨﺎري ﻫﻢ ﻫﻤﻮاره درﺧﺪﻣﺖ او ﻧﻴﺴﺖ، وﻟﻲ آزادي و ﻗﺪرت ﺑﻲ ﻧﻬﺎﻳﺘﻲ در اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﻣﻌﻨﻮي و داﺧﻠﻲ دارد، ﭼﻨﺎن ﻛﻪ گه ﮔﺎه از ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﻛﻨﺎري ﻧﻴﺰ سود می ﺑﺮد؛ تا حدی ﻛﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻓﺮاﻣﻮش می ﻛﻨﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺷﻌﺮ ﻣﻮزون ﺑﻪ وزن ﻋﺮوﺿﻲ ﻧﻴﺴﺖ ،ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﭼﻴﺰي جدا از معنای آن نیست و در ذات زبان شاعر نهفته است .
ﻣﻬﻢ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺪاﻧﻴﻢ ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ در ﻋﺮوض و ﺑﺤﻮر ﻋﺮوﺿﻲ ﻧﻴﺴﺖ؛ زﻳﺮا آن ﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺤﺪودﻧﺪ و اﻳﻦ شاعر است که با موسیقی کلمات به خلاقیت هنری می رسد.
ﺑﺪﻳﻦ اﻋﺘﺒﺎر ﻫﺮ ﺷﺎﻋﺮي ﻧﻈﺎم آواﻳﻲ ﺧﺎص ﺧﻮد را دارد و ﻫﺮ ﺷﻌﺮي ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ وﻳﮋه اش را ؛ وي ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻋﻮاﻣﻞ اﺻﻠﻲ ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮ را ﺗﺠﺎﻧﺲ ﻳﺎ ﺗﻨﺎﻇﺮ ﺧﻮﺷﻪ های آوایی ﺷﻌﺮﻫﺎي ﭘﺨﺘﺔ ی ﺷﺎﻣﻠﻮ، ﺗﻨﺎﻇﺮ ﻣﻮﺳﻴﻘﺎﻳﻲ اﺻﻮات، ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﻧﺴﺠﺎم ﺳﺎﺧﺘﺎر می شود ، و ﻧﻴﺰ از ﻫﻤﻪ مهتر اﻧﻮاع ﺟﻨﺎس می داند .
ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﺎ ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮ را می ﺗﻮان ﻣﻨﺒﻌﺚ از ﭼﻨﺪ ﻋﺎﻣﻞ اﺻﻠﻲ دانست :
اﻧﻮاع ﺗﻜﺮار، اﺳﺘﻔﺎدة وﺳﻴﻊ از ﻋﺒﺎراﺗﻲ ﻛﻪ در آن ها ﻣﺼﻮت ﻫﺎی ﺑﻠﻨﺪ به ﻛﺎر رﻓﺘﻪ، اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﻴﻮه ﻫﺎی اﺷﻌﺎر ﺳﻨﺘﻲ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺷﻴﻮة ی ﺧﺎص ﻧﮕﺎرش اشعار .
اﻟﻒ ) ﺗﻜﺮار
اﺻﻠﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ موسیقی ،به ویژه ﻣﻮﺳیقی ﺷﻌﺮ ﺗﻜﺮار است ،اﺻﻮﻻ تکرار، اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ همراه ﺗﻨﻮع ؛رابطه ی ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﻲ ﺑﺎ ﺣﺲ زیبایی ﺷﻨﺎﺳﻲ اﻧﺴﺎن دارد . ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻫﻨﺮﻫﺎي ﻗﺪﻳﻢ ﻫﻢ ﺑﺮﻣﺒﻨﺎي ﺗﻜﺮار ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ .ﻋﻠﺖ ﻣﺎدي ادﺑﻴﺎت را هم ـ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﻫﻨﺮﻫﺎـ ارﺳﻄﻮ و اﻓﻼطون ﻣﺤﺎﻛﺎت (Mimesis) دانسته اﻧﺪ ؛ اﻳﻦ ﻣﺤﺎﻛﺎت از ﻏﺮاﻳﺰ اﻧﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ (ﻏﺮﻳﺰة ﺗﻘﻠﻴﺪ) ،و هنرمند با این قوه طبیعت را به تصویر می کشد و بازنمایی می کند .
در ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮ، ﺗﻜﺮار ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺻﻮرت درﺧﻮر ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ ﺧﻮاﻫﺪ آمد :
اﻟﻒ - 1) : ﺗﻜﺮار ﺣﺮوف ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻜﺮار ﻣﺼﻮت ها و صامت ﻫﺎﺳﺖ ؛ ﺗﻜﺮار ﻣﺼﻮت ﻫﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﻜﺮار مصوت های ﺑﻠﻨﺪ ـ ﻛﻪ ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﺎ ارزش ﻣﻮﺳﻴﻘﺎﻳﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮي دارد ـ و ﻛﻮﺗﺎه قابل تقسیم اﺳﺖ .
اﻟﻒ - 1 -1 ) : ﺗﻜﺮار صامت ﻫﺎ :
ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻦ ﺷﮕﺮد ﻣﻮﺳﻴﻘﺎﻳﻲ را در ﺷﻌﺮ ﺳﻨﺘﻲ، در اﻧﻮاع ﺟﻨﺎس ﻣﻲ ﺑﻴﻨﻴﻢ .ﺗﻔﺎوت ﺗﻜﺮار در جناس های سنتی با شعر شاملویی ﻳﻜﻲ در اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻜﺮارﻫﺎي ﺷﻌﺮ ﻧﻮ ﮔﺴﺘﺮه ایی بسیار وﺳیع تراز شعر سنتی رادرﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد و دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ آﻧﭽﻪ در ﺗﻜﺮار ﺻﺎﻣﺖ ﻫﺎ ﻣﻬﻢ اﺳﺖ، هم واج بودن در تکرار هاست و نه هم حروف بودن آن ها ؛ زﻳﺮا در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺗﻤﺎم واج های مشابه را یکسان تلفظ می کنیم .
در این قسمت نمونه هایی از شعر شاملو از نظر هم واج و هم آوا بودن ( واج آرایی ) صامت های ( س ،ش ،ث ، ص ) مورد توجه قرار می گیرد .
• ﺑﺮ ﺑﺴﺘﺮ ﺳﺒﺰه ها ﺧﻔﺘﻪ ایم ( آوای سین) مورد توجه است
ﺑﺎ یقین ﺳﻨﮓ
• ﺑﺮ ﺷﺮب ﺑﻲ ﭘﻮﻟﻚ ﺷﺐ
ﺷﺮاﺑﻪ ﻫﺎي ﺑﻲ درﻳﻎ ﺑﺎران (آوای شین ) ... ... ...
• ﺻﺤﺮا آﻣﺎدة ی روشن شدن بود
و شب از سماجت و اصرار دست می کشید
• ﺑﺮ درﮔﺎه ﻫﺮ ﺛﻘﺒﻪ
ﺳﺎﻳﻪ ﻫﺎ
رو ﺳﺒﻴﺎن آراﻣﺶ اﻧﺪ
• ﻣﻲ وزد از ﺳر اﻣﻴﺪ ، ﻧﺴﻴﻤﻲ ،
ﻟﻴﻚ ، ﺗﺎ زﻣﺰﻣﻪ اي ﺳﺎز ﻛﻨﺪ
در همه خلوت صحرا
به رهش
نارونی نیست
• ﭘشت درهای ﻓﺮوﺑﺴﺘﻪ
ﺷب از دﺷﻨﻪ و د ﺷﻤﻦ ﭘﺮ
به کج اندیشی
خاموش
نشسته است
• ای کاش که دست تو پذیرش نبود
نوازش نبود و
بخشش نبود
• اﺑﻠﻴﺲ ﭘﻴﺮوز ﻣﺴﺖ
ﺳﻮر ﻋﺰاي ﻣﺎ را ﺑﺮ ﺳﻔﺮه ﻧﺸﺴﺘﻪ اﺳﺖ
• ﺳین ﻫﻔﺘﻢ
ﺳﻴﺐ ﺳﺮﺧﻲ اﺳﺖ
حسرتا
که مرا
نصیب
ازین سفره ی سنت
سروری نیست
نمونه هایی از مصوت های بلند :
اﻟﻒ - 1 ـ 2 ) : تکرار مصوت های بلند :
• دﻳﺮي اﺳﺖ تا ﺳﻮز غریب ﻣﻬﺎ ﺟﻢ ( آوای = آ ، ایی ، او ) مورد توجه است
ﭘﺎ ﺳﺴﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ
• ﺗﺎرﻫای بی کوک و
کمان باد ولنگار
ﺑﺎران را
ﮔﻮ ﺑﻲ آ ﻫﻨﮓ ﺑﺒﺎر
• کنار جهان مهربان
به مور مور اغواگر برکه می نگرم
• راهب را
دیگر هوای سفری به سر نیست
• در ﻓﺮاﺳﻮهای مرزهای تنت تو را دوست می دارم
• و راه آخرین را که پرده می زنی مکرر کن
• ﺗﺎ در آیینه پدیدار آیی
عمری دراز در آن نگریستم
من برکه ها و دریاها را گریستم
ای پری وار در قالب آدمی
• ﻣﺮا ﺗﻮ بی سببی نیستی
به راستی
صلت کدام قصیده ایی ای غزل
اﻟﻒ - 1 - 3 ) : ﺗﻜﺮار مصوت های کوتاه شامل ﺗﺘﺎﺑﻊ اضافات و ﻋﻄﻒ :
ﺗﺘﺎﺑﻊاﺿﺎﻓﺎت :
• با میراثِ کمرشکنِ معصومیتِ خویش ( مصوت کوتاه ،ـــــــــِــــــــ ) مورد توجه است .
ﺑﺮ درﮔﺎهِ بلند
پیشانیِ درد
• اي ﻫﻢ سرنوشتِ زﻣﻴنیِ شیطانِ آﺳﻤﺎن !
تنهاییِ تو و ابدیتِ بی گناهی ،بر خاکِ خدا ،گیاهِ نو رسته یی نیست
• جغدِ سکوتِ لانه ی تاریکِ دردِ خویش
• زنگِ برنجیِ بزِ پیش آهنگ
عطف :
• ﻧﻔﺲ ﻛﻮﭼﻚ ﺑﺎد ﺑﻮد و ﺣﺮﻳﺮ ﻧﺎزك ﻣﻬﺘﺎب ﺑﻮد و ﻓﻮاره و ﺑﺎغ ﺑﻮد
• ﺗﻮ ﺑﺎد و ﺷﻜﻮﻓﻪ و ﻣﻴﻮه اي، اي ﻫﻤﻪ ﻓﺼﻮل من
• ﺑﻪ ﺳﺎل ها و به ﺳﺎل ﻫﺎ و ﺑﻪ ﺳﺎل ﻫﺎ
• ﻛﻪ ﻗﻠﺒﺖ
چون پروانه یی
ظریف و کوچک و عاشق است
ﺷﺎﻳﺎن ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻄﻒ ﺑﺎ واو ( مصوت o ) در شعر شاملو ﺑﺴﺎﻣﺪ ﻛﻤﺘﺮي دارد .
اﻟﻒ ـ 2 ) : ﺗﻜﺮار ﻛﻠﻤﺎت ﻛﻪ می ﺗﻮان آن را با ردیف در شعر سنتی مقایسه ﻛﺮد .
• ﻣﻦ ﭼﻴﻨﻪ ام ﻣﻦ ﭘﻴﭽﻜﻢ ﻣﻦ آﻣﻴﺰة ی ﭼﻴﻨﻪ و ﭘﻴﭽﻜﻢ
ﺗﻮ ﭼﻴﻨﻪ ایی ﺗﻮ ﭘﻴﭽﻜﻲ ﺗﻮ آﻣﻴﺰة ی ﻣﺎدر و کودکی
• ﻣﻦ ﺑﺎﻫﺎرم ﺗﻮ زﻣﻴﻦ
ﻣﻦ زﻣﻴﻨﻢ ﺗﻮ درﺧﺖ
ﻣﻦ درﺧﺘﻢ ﺗﻮ ﺑﺎﻫﺎر
• ﭼﻪ ﻓﺮﻳﺒﻲ اﻣﺎ
ﭼﻪ ﻓﺮﻳﺒﻲ
• ﺑﺲ ﻛﻪ ﭘﺎك ﻣﻲ ﺧﻮاﻧﺪ اﻳﻦ آب ﭘﺎﻛﻴﺰه ﻛﻪ ﻋﻄﺸﺎﻧﺶ مانده ام
ﺑﺲ ﻛﻪ آزاد ﺧﻮاﻫﻢ ﺷﺪ
• منم آري منم
• در ﻧﻴﺴﺖ
راه ﻧﻴﺴﺖ
ﺷﺐ ﻧﻴﺴﺖ
ﻣﺎه ﻧﻴﺴﺖ
• اﮔﺮ ﻛﻪ ﺑﻴﻬﺪه زﻳﺒﺎﺳﺖ ﺷﺐ
برای چه زیباست شب
شب
برای که زیباست
اﻟﻒ - 3 ) : ﺗﻜﺮار جمله :
ﺗﻜﺮار ﺟﻤﻼت در ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮ را می توان با قطعات ترجیع در شعر سنتی مقایسه کرد ،ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﻛﻪ ﮔﺎﻫﻲ ﺗﻜﺮارﻫﺎ در ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮ ﺑﺎ اندکی تغییر همراه است .
• ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻢ ﺧﻮاب اﻗﺎﻗﻴﺎﻫﺎ را بمیرم ...
ﺧﻴﺎل ﮔﻮﻧﻪ
در نسیمی کوتاه
که به تردید می گذرد
خواب اقاقیارا
بمیرم ...
می خواهم ﺧﻮاب اﻗﺎﻗﻴﺎﻫﺎ را ﺑﻤﻴﺮم در آﺧﺮﻳﻦ ﻓﺮﺻﺖ گل
• در ﺷﻌﺮ ﺑﺎران ﺟﻤﻠﻪ ایی ﺗﺮﺟﻴﻊ وار چهار بار تکرار شده با تغییراتی :
اﻟﻒ ) ﺑﺎران را ﮔﻮ بی آﻫﻨﮓ ببار
ب ) ﺑﺎران را ﮔﻮ بی ﻣﻘﺼﻮد ببار
ج ) ﺑﺎران را ﮔﻮ بی رﻳﺸﺨﻨﺪ ببار
د ) ﺑﺎران را ﮔﻮ اﻛﻨﻮن بازی گوشانه ﺑﺒﺎر
• ﺟﻤﻠﺔ ی ﺗﺮﺟﻴﻊ در ﺷﻌﺮ ترانه بزرگ ترین آرزو :
الف ) آه اگر آزادی سرودی می خواند
کوچک
همچون گلوگاه پرنده ایی
ب ) آه اگر آزادی سرودی می خواند
کوچک
کوچک تر حتی
از گلوگاه یکی پرنده
• در ﺷﻌﺮﺗﺮاﻧﺔ ی ﻛﻮﭼﻚ ﭼﻬﺎرﺑﺎر ﺟﻤﻠﺔ « توﻛﺠﺎﻳﻲ »تکرار ﺷﺪه
• در ﺷﻌﺮ " در اﻳﻦ ﺑﻦ ﺑﺴﺖ " ﻫﻢ ﻳﻜﻲ از ﻋﻮاﻣﻞ زﻳﺒﺎﻳﻲ ﺷﻌﺮ ﺗﻜﺮار ﺟﻤﻼت اﺳﺖ :
اﻟﻒ ) ﻋﺸﻖ را در ﭘﺴﺘﻮي ﺧﺎﻧﻪ ﻧﻬﺎن ﺑﺎﻳﺪ کرد
ب ) ﻧﻮر را در ﭘﺴﺘﻮي ﺧﺎﻧﻪ ﻧﻬﺎن ﺑﺎﻳﺪ کرد
ج ) ﺷﻮق را در ﭘﺴﺘﻮي ﺧﺎﻧﻪ ﻧﻬﺎن ﺑﺎﻳﺪ کرد
د ) ﺧﺪا را در ﭘﺴﺘﻮي ﺧﺎﻧﻪ ﻧﻬﺎن ﺑﺎید کرد
ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ ﺟﻤﻼت ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻜﺮار شده اﺳﺖ،ﺟﻤﻠﺔ ی دﻳﮕﺮي ﻧﻴﺰ ﭼﻬﺎرﺑﺎر ﺑﺪون ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺗﻜﺮار ﺷﺪه :
روزگار غریبی است نازنین ( در صفحات 824 و 825 )
در ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﻲ از این دﺳﺖ تکرار ﻫﺴﺖ و ﻣﺎ اﻳﻦ ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد را ﻓﻘﻂ ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل آورده اﻳﻢ .
در ﺧﺎﺗﻤﺔ ی ﻣﺒﺤﺚ ﺗﻜﺮار ﻓﻘﻂ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ ﺑﺮاي ﺷﺎﻣﻠﻮ ﺗﻜﺮار و ﺑﻪ وﻳﮋه ﺗﻜﺮار واج ﻫﺎ آن ﻗﺪر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﺎﻫﻲ ﻣﺎ در ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻣﻠﻮ ﺑﻪ ﻣﻮاردي بر می خوریم که کلمات ظاهرا در محور همنشینی ،تناسبی باهم ندارد :
• ﺑﺎم اش ﺑﻮﺳﻪ و سایه اﺳﺖ
"ﺑﻮﺳﻪ " ﺑﺎ دﻳﮕﺮ ﻛﻠﻤﺎت ﻫﻴﭻ ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻇﺎﻫﺮا ﻧﺪارد وﻟﻲ ﺑﺎ آوردن آن ﻳﻚ ﻣﺼﻮت ﺑﻠﻨﺪ ﻣﻲ آید که موسیقی شعر را افزایش می دهد ؛ به اضافه ی صامت " س" که صامتی تکراری است .
• ﻣﺎ در ﻋﺘﺎب ﺗﻮ ﻣﻲ ﺷﻜﻮﻓﻴﻢ
در شتابت
ما در کتاب تو می ﺷﻜﻮﻓﻴﻢ
ﻛﻪ ﻇﺎﻫﺮا شکفتن با کتاب و ﺷﺘﺎب ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻧﺪارد و ﻓﻘﻂ ﺑﺮاي رﻋﺎﻳﺖ ﺗﻜﺮار واﺟﻲ آﻣﺪه اﺳﺖ
• ﻣﺚ ﺷﺐ ﮔﻮد و ﺑﺰرﮔﻲ
اﮔﺮ ﮔﻮد ﺑﻮدن را ﺻﻔﺘﻲ ﺷﺎﻋﺮاﻧﻪ ﺑﺮاي ﺷﺐ ﺑﺪاﻧﻴﻢ، ﺑﺰرگ بودن آن برای تکرار صامت «گ» است .
اﻳﻦ ﺷﻴﻮه را ﻣﺎ در ﺷﻌﺮ ﺳﻨﺘﻲ، در ﺷﻌﺮ ﻣﻮﻟﻮي و ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻏﺰﻟﻴﺎت ﺷﻤﺲ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻲ ﺑﻴﻨﻴﻢ .
ﻳﺎر ﻣﺮ ا، ﻏﺎر ﻣﺮا ﻋﺸﻖ ﺟﮕﺮﺧﻮار ﻣﺮا ( غار فقط به این سبب آمده که با یار و خوار سَجع متوازن دارد )
ﮔﺎﻫﻲ دل ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺷﺎﻣﻠﻮ ﺑﻪ اﻳﻦ هماهنگی ﻫﺎي ﺻﻮﺗﻲ ﺑﺮ ﺗﺼﺎوﻳﺮ و ﻣﻌﺎﻧﻲ ﺷﻌﺮي او نیز تاثیر گذاشته ؛مثلا در ﺟﺎﻳﻲ ﺑﺮاي آﻧﻜﻪ واژه ایی بیاورد که با واژه ی «ﺷﻜﻴﺒا » ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺻﻮﺗﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ، لفظ «ﺑﺸﻜﻪ» را آورده و تمام بخش اول شعر از بشکه سخن گفته است .
ب) استفادة بسيار از مصو تهاي بلند
به نظر نگارنده يكي از عوامل اصلي ايجاد موسيقي شعر شاملويي، مصو تهاي
بلندي است كه در عبارات آن است .
از اصلي ترين شيوه هاي شاملو در ايجاد موسيقي، استفادة بسيار از مصوت هاي
بلند است. تكرار مصوت هاي بلند در هر متني به چشم مي خورد ولي طي
تحقيقات نگارنده، مشخص شد كه بسامد استفاده از مصو تهاي بلند در شعر
شاملو از متون نثر عادي، به ميزان درخور توجهي بيشتر است.
نكتة ی ظريف اين است كه هرگاه نويسنده اي براي موسيقايي كردن نوشته اش
ابزارهاي گوناگون مثل سجع، صنايع بديعي و معاني، استفاده از شعر و ... را
دراختيار داشته باشد، ناخودآگاه توجه اش به استفاده از مصوت هاي بلند كمتر
است. گويا نويسنده با استفاده از مصوت بلند سعي دارد خلأ نوعي موسيقي را در
شعرش جبران كند؛ براي نمونه در مقدمة ی گلستان سعدي، كه نثري متكلف و
آميخته به انواع صنايع شعري است، درصد كمي از مصوت هاي بلند مشاهده
مي شود، درحاليكه در متن اصلي كه به تكلف مقدمه نيست، مصو تهاي بلند
بيشتري به نسبت مقدمه ديده ميشود. در شعر شاملو هم، چون شاعر بسياري از
صنايع ادبي را دراختيار ندارد مجبور است كه با زيادكردن مصو تهاي بلند خلأ
موسيقايي شعرش را برطرف كند .
طبق آنچه گفته شده در زبان فارسي سه مصوت كوتاه ـــــــــَـــــــــِـــــــــــُـــــ (a ، e و o ) و سه مصوت بلند آ ، ای و او ( a , i , u ) هست كه از امتداد سه مصوت اولي پديد ميآيد و با امتداد يكساني به تلفظ درمي آيد. اين امتداد مساوي به ويژه در مصوت هاي بلند مي تواند موجد موسيقي در شعر شود.
ايرج كابلي ميگويد: اگر مصو تهاي بلند را به صورت
كشيده نخوانيم، وزن آثار منظوم فارسي را احساس نخواهيم كرد.
نكاتي كه بايد درنظر داشت اين است كه به علت طبيعت زبانفارسي، كه استفاده ی بسيار از حروف را ايجاب مي كند و حروف فارسي هم بيشتر مصوت كوتاه دارد،
معمولاً و به طور طبيعي تعداد مصوت هاي كوتاه از مصو تهاي بلند بيشتر است.
همچنين بررسي هاي نگارنده شامل اشعار سپيد شاملو است. در اينجا الگوي هجايي اشعاري از او را كه به طور تصادفي انتخاب شده است مي آوريم.
الف) هواي تازه
1- از زخم قلب آبايي(ص 116 - V=39.5/ v=60.5 :(19
2 - افق روشن (ص 207 و8 ) : V=45/ v=55
3 - عشق عمومي (ص 213 - V=37/ v=63 :(15
4 - به تو سلام مي كنم (ص 216 و17 )V=36 / v=64
توضیح اینکه :منظور از ( V وی بزرگ ) هجاهایی ست که در آن مصوت بلند و منظور از (v وی کوچک) هجاهایی ست که مصوت کوچک وجود دارد .
مثال های فراوانی از این دست در این مقاله آورده شده است و بنده بخاطر کمبود وقت فقط به مثال های بالا بسنده کردم .
میانگین های v در هر مجموعه ی شعری شاملو به قرار زیر است :
1- هواي تازه ، 38 درصد
2 - باغ آينه ،42 درصد
3 -لحظه ها و هميشه ها ، 39 درصد
4 - آيدا در آينه ، 41/5 در صد
5 - آيدا: درخت و خنجر و خاطره ، 41/5 درصد
6 - ققنوس در باران ،42 درصد
7 -مرثيه هاي خا ك ،39 درصد
8 - ابراهيم در آتش ، 42/5 درصد
9 - دشنه در ديس ، 40/5 در صد
10- ترانه هاي كوچك غربت ، 39 درصد
11 - مدايح بي صله ، 41 درصد
12 -در آستانه ، 38 درصد
13- حديث بي قراري ماهان ، 40/5 درصد
نگارنده براي سنجش درصد مصوت هاي بلند در متون عادي فارسي، به طور تصادفي
نمونه هايي ازاين نوع نثر را انتخاب كرد و آنها را نيز ازنظر الگوهاي هجايي بررسي كرد؛ به طور ميانگين متون نثر معمولي حدود 33/5 درصد V دارد ؛ درحالي كه همان گونه كه مشاهده ميشود، ميانگين كلي V در 76 شعر از مجموعة اشعار شاملو، بيش از 40 درصد است. همچنين محقق با بررسي نمونه هايي از متون كهن فارسي (مانند گلستان ،تاريخ بيهقي ، تذكر ةالاوليا و...) دريافت كه اين متون ازنظر دارابودن V
درميانة اين دو گروه قرار ميگيرد؛ (حدود 35 درصد). گفتني است دربين نمونه هاي بررسي شده در متون كهن، نزديك ترين متن به شعر شاملو ازاين نظر تاريخ بيهقي است (حدود 38 درصد).
ج) شيوه هاي سنتي
منظور از شيوه هاي سنتي شگردهايي است كه شاعران سنتي و نو از قديم براي ايجاد موسيقي از آن بهره مي برده اند و عنصر اصلي آنها همان تكرار است.
ج- 1) وزن عروضي (عبارات داراي وزن عروضي): در شعر شاملو گاهي عباراتي
با وزن عروضي ديده ميشود كه باعث افزوني موسيقي شعر ميشود.
• سپيده دمان را ديدم (مفاعلن فعلاتن فع)
كه بر گردة ی اسبي سركش سوار بود (ص 383)
• خند ه ها چون قصيل خشكيده (فاعلاتن مفاعلن فعلن) خش خش مر گ آور دارند (ص 383)
• سركش و سرسبز و پيچنده گياهي... (فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن)
• چراغي به دستم (فعولن فعولن) چراغي در برابرم(ص 388)
• …من نه به خود ميروم (مفتعلن فاعلن)(ص 423)
• در انتظاري تابسوز (مستفعلن مستفعلن)(ص 471)
• كيستي كه من
این گونه
به اعتماد (مستفعلن مستفعلن) (ص 473)
• رازيست جاودانه (مستفعلن فعولن)(ص 475)
• جستن اش را پا نفرسودم (فاعلاتن فاعلاتن فع)(ص 478)
ج 2) قافيه: در شعر سپيد قافيه جاي خاصي ندارد و مثل شعر نيمايي اصرار
زيادي براي آوردن آن نيست ولي در موسيقي شعر نقش مهمي دارد.
• و آغوشت/ اندك جايي براي زيستن/ اندك جايي براي مردن (زيستن/مردن)(ص 496)
• تا در آيينه پديدار آيي/ عمري دراز در آن نگريستم/ من بركه ها و درياها را
( گريستم (نگريستم/ گريستم)(ص 498)
• قطاري كه نيم شبان نعره كشان از ده ما ميگذرد/ آسمان مرا كوچك نميكند/ و
جاد ه اي كه از گرد ه پل ميگذرد/ آرزوهاي مرا با خود/ به افقهاي ديگر نمي برد
(شبان/ نعره كشان، نمي كند/ مي گذرد/ نمي برد)(ص 501)
• تكيده/ زبان در كام كشيده/ از خود رميدگاني در خود خزيده/ به خود تپيده
( (تكيده/ كشيده/ خزيده/ تپيده)(ص 550)
• ورنه ،حديث به هر گامي/ ستار ه ها را/ درنوشتن/ ورنه حديث شادي و از كهكشا نها/ برگذشتن/ لبخنده/ و از جرقة هر دندان/ آفتابي زادن (درنوشتن/ برگذشتن/ زادن)(ص 626)
• پچ پچه را/ ازآنگونه سر به هم اندر آورده سپيدار و صنوبر/ باري/ كه مكرشان
( به دسيسه سودايي در سر است/ پنداري(باري/ پنداري)(ص 651 )
• و بدين نمط/ شب را غايتي نيست/ نهايتي نيست/ و بدين نمط/ ستم را
( واگوينده تر از شب/ آيتي نيست(غايت/ نهايت/ آيت)(ص 652)
• آنان به آفتاب شيفته بودند/ زيراكه آفتاب/ تنهاترين حقيقتشان بود/ احساس
واقعيتشان بود/ با نور و گرمي اش/ مفهوم بي رياي رفاقت بود/ با تابناكي اش/ مفهوم بي فريب صداقت بود (حقيقت/ واقعيت/ رفاقت/ صداقت)(ص 656 )
• كه شهيدان و عاصيان/ ياران اند/ كه بارآوري را/ باران اند/ بارآورانند (ياران/باران)(ص 677)
• فريادي شو تا باران/ وگرنه/ مرداران (باران/ مرداران)(ص 677)
• ميوه بر شاخه شدم/ سنگپاره در كف كودك/ طلسم معجزتي/ مگر پناه دهد از گزند خويشتنم/ چنين كه دست تطاول به خود گشاده/ منم(خويشتنم/ منم)(ص 693)
همانگونه كه ذكر شد گاهي قافيه فقط هماهنگي آواهاست:
• در برابر تندر مي ايستند
خانه را روشن مي كنند می میرند
• اين چنين سرخ و لوند
بر خاربوته ی خون
شكفتن
وين چنين گردن فراز
بر تازيانه زار تحقیر
گذشتن
راه را تا غايت نفرت
بریدن
ج 3) رديف: منظور ما از رديف هرنوع تكرار كلمات يا عبارات است كه منظم يا
نامنظم باشد (رجوع كنید ( تكرار كلمات و جملات).
ج 4) انواع جناس: كه درذيل تكرار حروف به آن اشاره شد.
د - شيوة خاص نگارش
به نظر مي رسد شيوة نگارش خاص شعر شاملويي نيز از چند جنبه در موسيقي
شعرش نقش دارد؛ مثلاً با قطع و وصل عبارات در جاهاي مشخص، مي توان شيوة نگارش شعر و در مرحلة بعد خواندن آن را كنترل كرد. خود شاملو مي گويد كه
هدف اصلي اش از سطرسازي شعر ، تجسم موسيقايي و روشنكردن راه خواندن شعر است.
همچنين وقتي متني به صورت بريده بريده نوشته ميشود ازنظر رواني
به خواننده مي قبولاند كه با شعر روبه رو است و هر شعري داراي موسيقي است.
پاشايي دراين مورد مي گويد :
كه نوشتن شعر به اين صورت، نوعي آمادگي براي
احساس موسيقايي در خواننده پديد ميآورد كه ميتواند به تدريج به صورت حس و عادت درآيد.
كابلي ريشة اين بحث را به خواجه نصير نسبت مي دهد و
مي گويد كه سخن خواجه نصير طوسي دربارة امكان وزنبخشي به سخن از راه قطع ووصل به موقع را كسي درنيافت تا اينكه در قرن بيستم ماياكوفسكي روس با
حداكثر بهره گيري از قطع ووصل به موقع، به ريتمي دست يافت كه بر صلابت وتأثير سخنش افزود.
در زبا ن هاي فرنگي نيز عده اي كوشيده اند ماهيت وزن نثر را با نظامي از وقف هاي ماهرانه توضيح دهند.
به هرحال يكي از مهمترين ويژگيهاي شعر شاملويي نحوة خواندن آن است،
همانگونه كه شعر عروضي براي رسيدن به كمال موسيقايي خود نيازمند صحيح خواندن است، شعر شاملو نيز چنين است و دراين راه شيوة نوشتاري خاصش به آن كمك مي كند.
نتيجه گيري
به نظر ما توجه به مجموعه ی اين عوامل، ميتواند محقق را به منشأ اصلي موسيقي شعر سپيد فارسي برساند. بي شك هرقدر شاعري در شعر بي وزنش از اين عناصر
بهره ببرد، شعرش را موسيقايي تر ساخته است. به هرحال توجه تنها به يكي دو مورد
از موارد يادشده، شعر را براي خواننده يا شنونده اي كه صدها سال شعر موزون خوانده، موسيقايي نمي كند و شاعر بايد به همة اين موارد به خوبي توجه كند،
همان گونه كه پيشرو اين نوع شعر نيز به اين موارد توجه داشته است.
محقق : دکتر مصطفی دشتی آهنگر استاد دانشگاه ولایت و دانشجوی ارشد زبان ( سابق ) در دانشگاه علامه طباطبایی
از فصل نامه پارسی شماره 48 و 49 بهار و تابستان 1388
از پژوهشگاه زبان و علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
گرد آورنده : محراب همتی (پرواز)
امید است مفید واقع شود
با سپاس