Η δύναμη
των συναισθημάτων

Η αλλαγή στην ένταση, τη διάρκεια ή στο ίδιο το συναίσθημα, έτσι ώστε οι συναισθηματικές αντιδράσεις να προσαρμόζονται κατάλληλα στις εκάστοτε συνθήκες ή να εξυπηρετούν κάποιον συγκεκριμένο στόχο, αποτελούν διεργασίες της διαχείρισης των συναισθημάτων, ή αλλιώς, όπως ονομάστηκε στη συνέχεια ως ξεχωριστό αντικείμενο επιστημονικής μελέτης, της συναισθηματικής ρύθμισης.

Σύμφωνα με τον Gross η συναισθηματική ρύθμιση μπορεί να λάβει χώρα σε οποιοδήποτε από τα τέσσερα σημεία του μοντέλου που παρουσιάζεται στην εικόνα, ή ακόμη νωρίτερα, εφόσον το άτομο έχει τη δυνατότητα να επιλέξει αν θα βρεθεί ή όχι σε μία κατάσταση που ενδεχομένως το διεγείρει συναισθηματικά. Τα πέντε, συνεπώς, σημεία στα οποία μπορεί να επιτευχθεί η συναισθηματική ρύθμιση είναι τα εξής: επιλογή της κατάστασης, τροποποίηση της κατάστασης, εστίαση της προσοχής, αλλαγή στον τρόπο σκέψης και τροποποίηση απόκρισης.

Η επιλογή της κατάστασης θεωρείται πρωταρχικός συναισθηματικός ρυθμιστής, καθώς προηγείται των υπολοίπων. Αναφέρεται στη δυνατότητα ενός ανθρώπου να επιδιώξει να βρεθεί (ή να αποφύγει να βρεθεί) σε μία κατάσταση που εν γνώσει του θα του διεγείρει έντονα (ευχάριστα ή δυσάρεστα) συναισθήματα. Η κατάσταση αυτή μπορεί να σχετίζεται με συγκεκριμένους ανθρώπους, μέρη ή αντικείμενα.

Το επόμενο σημείο όπου μπορεί να επιτευχθεί ρύθμιση των συναισθημάτων είναι η ενεργή προσπάθεια για τροποποίηση της κατάστασης, στην οποία το άτομο έχει ήδη εμπλακεί. Ο βαθμός ελέγχου που το άτομο μπορεί να ασκήσει στην κατάσταση, καθώς και το γεγονός ότι η απόπειρα τροποποίησης της κατάστασης μπορεί να οδηγήσει σε μία νέα, απρόβλεπτη κατάσταση, αποτελούν ενδιαφέρουσες συνιστώσες της συναισθηματικής ρύθμισης σε αυτό το σημείο της διαδικασίας.

Ακολουθεί η αλλαγή στην εστίαση της προσοχής, η οποία μπορεί να γίνει μέσω του περισπασμού (distraction), της συγκέντρωσης (concentration) ή του μηρυκασμού (rumination). Με τον όρο περισπασμός νοείται η εστίαση της προσοχής σε διαστάσεις της κατάστασης που είναι συναισθηματικά ουδέτερες (ούτε αυξάνουν, ούτε μειώνουν το συναίσθημα). Η συγκέντρωση, ως διεργασία εστίασης της προσοχής, δίνει στο άτομο τη δυνατότητα να απασχολεί τους γνωστικούς ή συναισθηματικούς του πόρους σε κάτι πολύ συγκεκριμένο. Στην περίπτωση του μηρυκασμού, η προσοχή εστιάζεται συνήθως σε κάποιο συναίσθημα και τις επιπτώσεις του. Οι παραπάνω στρατηγικές μπορούν να αλλάξουν την εστίαση της προσοχής.

Η συναισθηματική απόκριση σε μία κατάσταση δεν αποτελεί τετελεσμένο γεγονός· εξαρτάται από τον τρόπο που το συναίσθημα γίνεται αντιληπτό από το άτομο. Η αντίληψη του ατόμου μπορεί να αλλάξει το συναίσθημα, κι αυτό είναι το τέταρτο σημείο όπου μπορεί να επιτελεστεί η συναισθηματική ρύθμιση. Η αλλαγή στον τρόπο που το άτομο σκέφτεται και αξιολογεί την κατάσταση ή τη διαχείριση της κατάστασης, μπορεί να επιφέρει αλλαγές στον συναισθηματικό αντίκτυπο που η κατάσταση έχει. Ένας τρόπος γνωστικής αλλαγής που έχει προσελκύσει ερευνητικό ενδιαφέρον είναι η γνωστική επανεκτίμηση (cognitive reappraisal), η οποία αναφέρεται στην τροποποίηση του νοήματος μίας κατάστασης, έτσι ώστε το νέο νόημα να επηρεάζει τον συναισθηματικό αντίκτυπο της κατάστασης αυτής προς μία πιο επιθυμητή κατεύθυνση.

Τέλος, σε αντίθεση με όλες της προηγούμενες στρατηγικές ρύθμισης του συναισθήματος, η τροποποίηση της απόκρισης (response modulation) πραγματοποιείται μετά την έναρξη των διαδικασιών απόκρισης. Σε αυτή την περίπτωση το άτομο έχει επίγνωση του συναισθήματος που αισθάνεται και προσπαθεί να ελέγξει τον τρόπο που το βιώνει, καταστέλλοντας τις σωματικές και συμπεριφοριστικές αντιδράσεις του.

Σε γενικές γραμμές, η στρατηγική της γνωστικής επανεκτίμησης θεωρείται πως είναι πιο αποτελεσματική και επωφελής στρατηγική συναισθηματικής ρύθμισης συγκριτικά με την καταστολή της έκφρασης του συναισθήματος, χωρίς αυτό να ισχύει απόλυτα για κάθε άνθρωπο, σε κάθε περίπτωση, κάθε δεδομένη χρονική στιγμή.