mga datos o kaalaman na nakukuha sa pamamagitan ng pagbabasa, pananaliksik, pakikinig, o pagmamasid, na ginagamit sa pag-aaral, paggawa ng desisyon, pagpapalaganap ng kaalaman, o paglutas ng problema.
Ang misinformation at disinformation ay parehong tumutukoy sa maling impormasyon, ngunit may mahalagang pagkakaiba ang mga ito:
Misinformation – Ito ay maling impormasyon na naipapakalat nang walang layuning manlinlang o hindi sinasadyang ipakalat. Halimbawa, kung may nagbahagi ng isang balita na may maling detalye ngunit naniniwala silang totoo ito, matatawag itong misinformation.
Disinformation – Ito naman ay maling impormasyon na sinasadyang ipakalat upang manlinlang, makapanloko, manira ng reputasyon, o lumikha ng kaguluhan. Halimbawa, kung may isang grupo o indibidwal na gumagawa ng pekeng balita upang linlangin ang publiko, ito ay disinformation.
Sa madaling sabi, ang intensyon ng nagpapakalat ang pangunahing kaibahan ng misinformation at disinformation.
Narito ang mga wastong hakbang sa pangangalap ng datos upang matiyak ang pagiging maayos, wasto, at maaasahan ng impormasyon:
Linawin kung ano ang nais mong malaman o imbestigahan.
Gumawa ng tiyak na mga tanong sa pananaliksik.
Primaryang Datos – Direktang nakukuha mula sa mga taong may kaugnayan sa pananaliksik, tulad ng survey, panayam, o obserbasyon.
Sekondaryang Datos – Mula sa mga umiiral nang impormasyon tulad ng aklat, artikulo, journal, at iba pang mapagkakatiwalaang sanggunian.
Siguraduhin na ang impormasyon ay mula sa lehitimong organisasyon, eksperto, o akademikong pananaliksik.
Iwasan ang pekeng balita at hindi beripikadong mga website.
Suriin kung tama at naaayon pa rin ang datos sa kasalukuyang panahon.
Iwasan ang lipas na impormasyon na maaaring hindi na akma sa konteksto.
Gumamit ng talaan, spreadsheet, o database upang maayos na maiimbak ang impormasyon.
Maglaan ng tamang kategorya at organisasyon upang madaling magamit ang datos sa pagsusuri.
Ikumpara ang impormasyon mula sa iba’t ibang mapagkukunan upang matiyak ang katumpakan.
Kung kinakailangan, kumuha ng opinyon mula sa mga eksperto o gamitin ang iba’t ibang pamamaraan ng pagsusuri.
Iwasan ang plagiarism sa pamamagitan ng tamang pagbanggit ng mga pinagkunan.
Gumamit ng datos nang hindi sumasalungat sa etika ng pananaliksik, lalo na sa mga sensitibong impormasyon.
Ang pagsunod sa mga hakbang na ito ay makakatulong sa pangangalap ng maayos, wasto, at maaasahang datos para sa anumang pananaliksik o pagsusuri.
Upang maging responsable at maingat sa pagbabahagi ng impormasyon, narito ang ilang mahahalagang bagay na dapat isaalang-alang:
Suriin ang pinagmulan ng impormasyon bago ito ibahagi.
I-verify mula sa iba’t ibang mapagkakatiwalaang sanggunian tulad ng opisyal na website, akademikong journal, at balitang mula sa lehitimong media outlet.
Alamin kung ang impormasyon ay hindi sinasadyang mali (misinformation) o sadyang peke upang manlinlang (disinformation).
Maging mapanuri sa mga viral na balita o post sa social media bago maniwala at ipamahagi ito.
Siguraduhing nauunawaan ang buong mensahe bago ito ipasa sa iba.
Iwasang putulin o baguhin ang impormasyon sa paraang maaaring magdulot ng maling interpretasyon.
Maging maingat sa mga salitang ginagamit upang maiwasan ang paglikha ng panic, galit, o pagkakabaha-bahagi.
Iwasan ang mapanirang komento o mapanlinlang na pahayag.
Huwag magbahagi ng personal na impormasyon ng ibang tao nang walang pahintulot.
Iwasan ang pagsisiwalat ng sensitibong impormasyon na maaaring makapinsala sa iba.
Kung may nagkamali sa ibinahaging impormasyon, itama ito sa lalong madaling panahon.
Maging handang tumanggap ng opinyon o puna mula sa iba upang mapanatili ang katotohanan.
Isaalang-alang kung ang impormasyon ay angkop para sa pampublikong diskusyon o dapat lamang ipamahagi sa pribadong grupo.
Gumamit ng tamang paraan ng komunikasyon ayon sa uri ng impormasyon.
Sa pamamagitan ng pagiging responsable sa pagbabahagi ng impormasyon, nakakatulong tayo sa pagpapalaganap ng katotohanan at maiwasan ang maling impormasyon na maaaring magdulot ng pagkalito o pinsala sa iba.