Bindert:

Jongere zus Mevr. Drost-Edauw

Buys Ballotstraat 30

7316 LC Apeldoorn

---

Dochter van no 3.: Agatha Edauw-Van Biezen

---

OVCG:

https://www.online-begraafplaatsen.nl/graf/134076/209364/Cornela-Edauw-1921-1990

Naam: Cornelia Edauw

Geboren: 15 februari 1921 te Apeldoorn

Overleden: 30 oktober 1990 te Apeldoorn

Ouders: Herman Christiaan Edauw en Agatha van Biezen

Broers/zussen:

Huwelijk:  Jan Johannes Schakel (12 mei 1917 te Utrecht  - 4 maart 1968 te Apeldoorn) 

Kinderen:

Oorlogsgegevens:

Vader:

Edauw, Herman Christiaan

•  Den Haag in de Tweede Wereldoorlog

Geboortedatum:

26 maart 1892 ('s-Gravenhage)

Overlijdensdatum:

8 maart 1945 (Woeste Hoeve, gemeente Apeldoorn)

Nationaliteit:

Nederlandse (1815-heden, Koninkrijk)

Biografie

Woonde in Apeldoorn, Brinklaan 62. Zoon van banketbakker Johannes Dirk Anton Edauw (14 september 1866 Gouda – 12 april 1953 Oldekerk) en Tjitske Hellinga (9 juli 1868 Hallum – 5 april 1959 Zwolle). Huwde op 22 april 1920 met Agatha van Biezen (14 januari 1892 Sassenheim - 1 mei 1971). Uit dit huwelijk zijn drie kinderen geboren. Fabrikant/boekhouder. Gereformeerd. Lid verzet behorend tot de LO-Apeldoorn en omstreken. Hij was koerier en verzorgde joodse medeburgers en onderduikers met bonkaarten. Samen met zijn vrouw en zijn twee oudste dochters werd hij op 26 februari 1945 gearresteerd. Edauw is overgebracht naar de Willem-III kazerne in Apeldoorn. De vrouwen werden in het interneringskamp Westerbork opgesloten. Na een mars naar Grijpskerk kwamen zij vrij. Edauw is gefusilleerd als represaille voor de aanslag op Höherer SS- und Polizeiführer Hanns Albin Rauter in de buurtschap Woeste Hoeve. Postuum werd hem op 12 juli 1952 het Mobilisatie-Oorlogskruis toegekend. Zijn naam is gegraveerd op het oorlogsmonument bij Woeste Hoeve.

Begraven in een massagraf op Begraafplaats Heidehof Ugchelen (Apeldoorn). Op 30 april 1945 herbegraven op Heidehof, grafnummer 205.

Heeft u zelf meer informatie over deze persoon? Lever het aan!

Bronnen

• Henk Berends, Woeste Hoeve 8 maart 1945, Uitgeverij Kok Voorhoeve, Kampen, 1995; Rogier van Aerde e.a., Het Grote Gebod. Gedenkboek van het verzet in LO en LKP, deel I en II, J.H. Kok NV, Kampen en H. Nelissen, Bilthoven, meerdere drukken; Oorlogsgravenstichting; Erelijst van Gevallenen 1940-1945; site wiewaswie.nl (waaronder overlijdensakte 724/1945 gemeente Apeldoorn); site genealogieonline.nl (Koek en enkele aanverwante families).

Nadine = achterkleindochter

Jesper = achterkleinzoon

Henk-Jan Klooster vader

--

Kleindochter: Carola Zum Vörde Sive Vörding - carola.zumvorde@gmail.com - 0620022280 

Bestelde  boekje op 11 dec 2025.

---

Dries werkte bij de PTT.

Ondergedoken boerderij Nijkerk. 

---

Bedankbrieven piloten, Eisenhouwer, Wilhelmina.

----

Vrouw van Dries Klooster. 

Johanna Geertruida (Jo) Klooster-Kohnhorst - gescheiden van Georg Hendrik Bakker 1-12-1927 en op 21-12-1928 opnieuw gehuwd met Dries Klooster. Groep Hein.

Vader Jannes was 15 jaar in de oorlog. Heeft ook vastgezeten. Vrijgekocht door sigarenhandelaar?

https://www.archieval.nl/detail.php?id=426675

https://ogsweb.ams3.cdn.digitaloceanspaces.com/contribution-media/fa6144efbaf5dd216f0267b84080fe9b-v1.jpg

Twentsch dagblad Tubantia

• 26-05-1962

Ook enkele Twentenaren RAF Escaping Society inviteert groep Nederlanders

leder jaar inviteert de RAF Escaping Society leden van de illegaliteit, die geallieerde vliegeniers geholpen hebben met onderduiken en ontvluchten, voor een week vakantie in Engeland. In, 1960 was dit een internationale Rally, het vorig jaar was dit een groep uit Frankrijk. Dit jaar zal een groep Nederlanders van 30 mei tot 6 juni a.s. de gast zijn. Hun namen zijn voorgedragen door RAF en ex-RAF leden, die in Nederland waren ondergedoken. Onder de genodigden bevonden zich vijf Twentenaren. 

Een uitnodiging ontvingen de heer en mevr. P .J. Jongens te Zutphen. de heer en mevr. G. Bloem te Hoenderloo. de heer en mevr. Wolterink te Enschede; mevr. F. Memelauer te Hengelo (O.); da heer en mevr. W. Poorterman te Nijverdal; de heer en mevr. A. Godden Boelaars te Venlo; mevr. A I. van Grinsven te Venlo; de heer en mevr. M. van der Kinderen te Rosmalen; de heer en mevr. J. Gevers te Berlicum. de heer en mevr. Volman te Rosmalen, de heer en mevr. .T. Ket te Den Dolder, mevr. D. Klooster te Barneveld, mevr. W. Mok-Daale te Rotterdam, de heer. F .A. van der Hoeven te Rotterdam, de heer P. Prins te Rotterdam, de heer Ch. P. J. v.d. Sluis te Rotterdam en de heer D. Berghout te Rotterdam. 

Het gezelschap verblijft de eerste dagen in het Eccleston Hotel te Londen. Op het programma staat o.a. een gast-diner bij de Royal Air Force in Uxbridge; de tweede dag geeft de 38e luchtmachtgroep een vliegdemonstratie en andere demonstraties op de RAFbasis in Odiham, ’s middags zal een bezoek worden gebracht aan het Koninklijk kasteel te Windsor, waar ’s avonds in het Castle Hotel een diner wordt aangeboden. Vrijdags wordt o.a. een bezoek gebracht aan de RAF-kerk van St. Clement Dane en het stadhuis van Londen, met daaraan verbonden een ontvangst door de Lord Mayor van Londen. ’s Middags vertrekken de gasten naar verschillende bestemmingen in Engeland en Schotland. Woensdag 6 juni komt het gezelschap weer bijeen voor een afscheidslunch in de RAF-club in Londen, waarna de terugtocht per vliegtuig wordt aanvaard. Het gezelschap vertrekt woensdagmorgen om half tien vanaf Schiphol per vliegtuig.

https://oorlogsgravenstichting.nl/personen/79442/dries-klooster#gallery-contribution-994459

Albert van Meerveld alias "Ab Prins" is gearresteerd op 21 november 1944 (dag oppakken oma en anderen) bij zijn vriend Dries Klooster. Dries is omgekomen op 17-4-1945 door een beschieting. Ouders Jannes Klooster.

https://www.oorlogsbronnen.nl/tijdlijn/Albert-van-Meerveld/02/101061

Op 8 december 1944 is Albert van Meerveld gearresteerd in Barneveld/ten huize van Klooster. 

Albert van Meerveld heeft gevangen gezeten in Kamp Amersfoort

Tussen 15 december 1944 en 2 februari 1945 zat Albert van Meerveld gevangen in Kamp Amersfoort.

Albert van Meerveld is getransporteerd naar Neuengamme/Wobbelin.

Op 4 februari 1945 is Albert van Meerveld getransporteerd vanuit Amersfoort naar Neuengamme.

Zelfde transport: Albert van t Riet (Albert van 't Riet is gearresteerd in Veenendaal/Hoofdstraat)

Op 21 november 1944 is Albert van 't Riet gearresteerd in Veenendaal/Hoofdstraat.) 

Tussen 28 november 1944 en 2 februari 1945 zat Albert [Ab] van 't Riet gevangen in Kamp Amersfoort. Op 4 februari 1945 is Albert van 't Riet getransporteerd vanuit Amersfoort naar Neuengamme. Op de Duitse Overlijdensakte wordt gesteld dat Albert van 't Riet op 12 maart 1945 is omgekomen in Wöbbelin. Veenendaal wordt genoemd als verblijfplaats. De gegevens op de Duitse Overlijdensakten zijn niet altijd correct qua inhoud en/of notatie. Hij is dan 31 jaar oud.

https://oorlogsgravenstichting.nl/personen/101061/albert-van-meerveld

Albert van Meerveld (1903-1945), bedrijfsleider Robertus' Zaadhandel

Albert van Meerveld werd op 1 oktober 1909 in Nijkerk geboren als zoon van Teunis van Meerveld en Antje Jonker. Hij trouwde op 11 maart 1943 in Barneveld met Hendrika van 't Hof, geboren op 3 december 1918 te Barneveld. Uit dit huwelijk werd op 30 oktober van dat jaar een zoon geboren: Teunis Hendrikus. Van Meerveld verrichtte zijn verzetswerk op het grondgebied van de gemeenten Nijkerk en Barneveld, met name in de omgeving van Zwartebroek en Terschuur. Hij vervulde een belangrijke rol bij de verzorging van onderduikers en het verlenen van hulp aan geallieerde piloten. Hij werkte onder de schuilnaam “Ab Prins” en stond ook wel bekend als "de man met de leren jas". Hij vormde met enige andere verzetstrijders, waaronder de Nijkerker Hein Sietsma en de Barnevelder Dries Klooster, de groep “Hein”. Deze groep, min of meer voortgekomen uit het kerkelijk jongerenwerk, is nooit bij een landelijke verzetsorganisatie aangesloten geweest maar opereerde op zichzelf. Als contactadres fungeerde de NV J.L. Robertus Zaadhandel in de Kampstraat in Barneveld waar Van Meerveld bedrijfsleider was. Daar lagen ook de wapens van de groep opgeslagen. In het aangrenzende pand van bedrijfsleider Nieuwstad lagen de bonnen in een grote kist midden tussen het gereedschap: "We wilden de spullen zoveel mogelijk verspreid hebben liggen. Dit om te voorkomen dat alles in één keer in handen van de Duitsers zou vallen". Over dat kantoortje schreef een zekere "Piet" in het blad "de Zwerver' van 2 februari 1946: "Daar werden de middelen besproken ter herberging van talloze onderduikers, verzorging van piloten, vervalsing van bescheiden en het organiseren van kraakjes. Steeds was het zijn opgewekte stem, met het Veluwse accent, dat de anderen stimuleerde".Van Meerveld onderhield contacten met de op de Veluwe opererende verzetsgroepen zoals die in Barneveld en Terschuur. De eerste oorlogsjaren waren het vooral personen die niet voor de Arbeidsdienst in Duitsland wilden werken en die aan onderduikadressen geholpen moesten worden. Later hielp Van Meerveld mee aan de voorbereiding en uitvoering van overvallen op distributiekantoren en op personen die bonkaarten transporteerden. In september 1944 zou Van Meerveld hebben voorkomen dat de Duitsers paarden hebben kunnen vorderen. Toen de Duitsers op het bureau aankwamen waar de administratie van de paarden werd bijgehouden bleek deze te zijn verdwenen. Ab en een paar verzetsvrienden hadden het bureau – waarschijnlijk dat in Nijkerk – gekraakt en de administratie meegenomen. In september 1944 nam Van Meerveld mede het initiatief tot de uitgave van ondergrondse blad ”Voor Vrijheid, Waarheid en Recht”. Albert van Meerveld werd op 8 december 1944 ten huize van zijn verzetsvriend Dries Klooster aan de Amersfoortsestraat in Barneveld gearresteerd en overgebracht naar de Willem III-kazerne in Apeldoorn. Daar is hij afschuwelijk gemarteld en een week later op transport gesteld naar het kamp Amersfoort. Op 2 februari 1945 werd hij overgebracht naar Wöbbelin, een afdeling van het concentratiekamp Neuengamme, waar hij op 14 maart 1945, als gevolg van dysenterie zou zijn overleden. Na de oorlog werden aan de heer Van Meerveld postuum diverse onderscheidingen verleend. Op verzoek van de vereniging “Plaatselijk Belang” en van particulieren werd in Zwartebroek een straat naar hem vernoemd.

Moeder van Corrie Schakel-Edauw (1)

Moeten 2 (ousdte) dochters zijn: Corrie + Tjitske?

Jongste is mevrouw Willy Drost-Edauw (heeft contact geahd met Bindert). Middelste is Tjitske.

---

Biografie vader Edauw, Herman Christiaan

Woonde in Apeldoorn, Brinklaan 62. Zoon van banketbakker Johannes Dirk Anton Edauw (14 september 1866 Gouda – 12 april 1953 Oldekerk) en Tjitske Hellinga (9 juli 1868 Hallum – 5 april 1959 Zwolle). Huwde op 22 april 1920 met Agatha van Biezen (14 januari 1892 Sassenheim - 1 mei 1971). 

Uit dit huwelijk zijn drie kinderen geboren. 

Fabrikant/boekhouder. Gereformeerd. Lid verzet behorend tot de LO-Apeldoorn en omstreken. Hij was koerier en verzorgde joodse medeburgers en onderduikers met bonkaarten. Samen met zijn vrouw en zijn twee oudste dochters werd hij op 26 februari 1945 gearresteerd. Edauw is overgebracht naar de Willem-III kazerne in Apeldoorn. 

De vrouwen werden in het interneringskamp Westerbork opgesloten. Na een mars naar Grijpskerk kwamen zij vrij. Edauw is gefusilleerd als represaille voor de aanslag op Höherer SS- und Polizeiführer Hanns Albin Rauter in de buurtschap Woeste Hoeve. Postuum werd hem op 12 juli 1952 het Mobilisatie-Oorlogskruis toegekend. Zijn naam is gegraveerd op het oorlogsmonument bij Woeste Hoeve.

Man: Herman Christiaan Edauw

Herman werd geboren op 26 maart 1892 in Den Haag.

Hij was boekhouder van beroep en woonde in Apeldoorn. Door het verspreiden van bonkaarten hielp hij mee aan het verzorgen van joodse en andere onderduikers. Daarnaast was hij ook koerier voor het verzet.

Op 25 februari 1945 werd hij samen met zijn vrouw en twee oudste dochters thuis gearresteerd.

Ze werden opgesloten in de Koning Willem III-kazerne in Apeldoorn. Mevrouw Edauw en haar dochters werden later naar kamp Westerbork overgebracht en zijn daar bevrijd.

Op de dag van de executie was Herman 52 jaar oud, hij was gehuwd en had 3 kinderen. 

Overlijdensdatum: 8 maart 1945 (Woeste Hoeve, gemeente Apeldoorn)

https://www.monumentwoestehoeve.nl/023EdauwH.html

Naam: Agatha van Biezen

Geboren: 14 januari 1892 in Sassenheim

Overleden: 1 mei 1971

Ouders: Willem van Biezen en Cornelia Westerbeek

Huwelijk: Herman Christiaan Edauw (26 maart 1892 in ’s Gravenhage -  8 maart 1945 Woeste Hoeve) op 22 april 1920 te Sassenheim

Kinderen:  3 kinderen

• Cornelia (Corrie) Schakel-Edauw geboren: 15 februari 1921 te Apeldoorn - Vrouwenmars

• Tjitske Edauw - (22 oktober 1923 - 9 februari 1951) - 27 jaar, omgekomen in Leysin Zwitserland dioor een ongeval

• Willy Drost-Edauw (1931-2015) - Zus later contact Bindert,- adres 1995 : Buys Ballotstraat 30 - 7316 LC Apeldoorn.  Getrouwd met Co Drost.

Dochter van Willy = Tjitske: https://mensenlinq.nl/overlijdensberichten/willy-drost-edauw-6192799/

Oorlogsgegevens:

Herman Christiaan Edauw was boekhouder. Actief bij LO Apeldoorn. Gefusilleerd te Woeste Hoeve als represaille voor de aanslag op Hans Albin Rauter

Gezin van Agatha van Biezen (https://www.genealogieonline.nl/stamboom-familie-huisman/I504.php)

Zij is getrouwd met Herman Christiaan Edauw.

Zij zijn getrouwd op 22 april 1920 te Sassenheim, zij was toen 28 jaar oud.

Getuigen: Nicolaas Visser, 71 jaar, wonende te 's Gravenhage, oom van de bruidegom, Cornelis Arnold Johan Hellema, 26 jaar, bakker, wonende te Zaandam, neef van de bruidegom, Cornelis Westerbeek, 66 jaar, oom van de bruid en Pieter Westerbeek, 57 jaar , bloemist, wonende te Sassenheim oom van de bruid

.

Op dit adres woonde in de oorlog familie/alleenstaande ouder? "Bakker" die meerdere malen om een hulp vroeg voor kleine kinderen. Larter ook woningsruil en verkopen van spullen.

---

In 1955 woonden er Willem Philip Peletier en C.W. Dresselhuys

https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Engelanderweg+22%22+Beekbergen&page=2&sortfield=date&coll=ddd&identifier=KBNRC01:000041624:mpeg21:a0123&resultsidentifier=KBNRC01:000041624:mpeg21:a0123&rowid=7

In 1958: mevrouw S.A. Keyser-Pet

---

https://www.probos.nl/images/pdf/rapporten/SAGA_08_Verborgen_verleden_digitale_versie.pdf

Exodus monument Beekbergen Aan de rand van het onderzoeksgebied ligt het Exodusmonument. Het monument is op 25 september 2014 bij de kruising van de Arnhemseweg en de Engelanderweg in Beekbergen onthuld door drs. C.J.G.M. Berends, burgemeester van Apeldoorn en de heer F. Reinders, voorzitter van de Stichting evacuatie 1944 -1945. Het ligt tegenover Hotel Restaurant ‘De Smittenberg’ en werd gemaakt naar een ontwerp van Ingrid Hamster Harris. Het monument is 3.70 m hoog en uitgevoerd in cortenstaal, de letters zijn uitgesneden en daarachter is een roestvast stalen plaat aangebracht. Naast het monument staat een informatiepaneel dat in het Nederlands, Engels en Duits het verhaal achter het monument weergeeft. De OBS Beekbergen heeft het monument geadopteerd. Het verhaal achter het monument begint met Operation Market Garden. Die begint in de regio Arnhem op zondag 17 september 1944 met zware bombardementen op het centrum van de stad. Als na de luchtlandingen ten westen van Arnhem de parachutisten oprukken naar de Rijnbrug, verandert de stad in een oorlogsgebied. De bewoners in de buurt van de Rijn kunnen geen kant op. Ze schuilen in kelders, terwijl de gevechten zich in hun straat afspelen. In gevechtspauzes probeert de brandweer brandende huizen te blussen, maar het is een hopeloze strijd. Centraal gezag ontbreekt, enkele mensen van het Rode Kruis nemen de leiding en proberen de hulpverlening te organiseren; ze worden daarbij gehinderd door gebrek aan informatie en communicatiemiddelen. De situatie is volstrekt onoverzichtelijk, ook voor de strijdende partijen. Op maandag begint de uittocht van burgers uit de meest getroffen stadsdelen; velen proberen onderdak te vinden in de betrekkelijk veilige noordelijke wijken of in omringende plaatsen. Op dinsdag neemt het aantal vluchtelingen verder toe. De Engelse soldaten bij de brug blijven een geïsoleerde groep en op donderdag 21 september is de slag verloren. Andere parachutisten die nog onderweg waren naar de brug, worden door de Duitsers teruggedreven naar Oosterbeek. Op zaterdag geven de Duitsers het bevel dat heel Arnhem moet evacueren voor maandagavond 25 september. De vluchtelingenstroom, die al op gang was gekomen uit de zwaarst getroffen wijken, groeit aan tot enorme proporties. In een paar dagen tijd gaan 95.000 mensen uit Arnhem en omgeving onderweg, bepakt en bezakt, te voet, met gammele fietsen en karretjes, volgeladen kinderwagens. Ze lopen bijvoorbeeld naar Velp, maar vooral naar Apeldoorn en omgeving. Over de Apeldoornseweg rijden ook Duitse legervoertuigen. Veel vluchtelingen zijn voorzien van witte doeken om de geallieerde vliegtuigen duidelijk te maken dat zij burgers zijn. Toch zijn er dramatische vergissingen: bij een geallieerde luchtaanval op 26 september in Beekbergen worden tientallen burgers dodelijk getroffen. Ongeveer 50.000 vluchtelingen vinden een onderkomen in Apeldoorn en omliggende dorpen. Velen worden ondergebracht bij particulieren, anderen vinden een woonplek in kippenhokken en schuren. Bijna iedereen denkt dat de evacuatie hooguit een paar weken gaat duren. Maar pas na acht maanden mogen de vluchtelingen naar huis. Tot die tijd is de stad verboden gebied. Een aantal evacués trekt door naar de Noord-Veluwe of nog verder naar het noorden, tot in Friesland. Een grote groep blijft in Apeldoorn en de dorpen. Ongeveer 2000 ‘Arnhemmers’ worden in die acht maanden in Apeldoorn geboren en honderden ouderen en zieken sterven er. Tijdens de gevechten in Arnhem vallen 188 burgerslachtoffers en na de oorlog komen de evacués terug in een bijna volledig verwoeste stad: Door oorlogsgeweld en plundering zijn er van de 25.000 huizen nog geen 200 onbeschadigd. Het aantal gesneuvelde militairen is enorm: ongeveer 1500 Engelsen, 100 Polen en 1500 Duitsers. Het Exodusmonument in Beekbergen herdenkt de evacués, maar ook diegenen die de vluchtelingen opvingen en onderdak verschaften in een heel moeilijke periode van de oorlog. Het monument ‘De Boom’ verwijst naar de tienduizenden mensen die volledig onwetend waren waarheen ze zouden worden geleid. De stalen boom verwijst naar de hardheid van de oorlog, de vertakkingen symboliseren de diverse evacuatie-oorden in de gemeente Apeldoorn. Afbeelding 13.3 Exodus monument.

Bindert:

Joodse 

Ander adres: Waterlooscheweg 2 - Ede

Later teruggegaan naar Israel

--

Contact (geen familie):  Ruurt Hut ruurt.hut@msn.com

Ander veelweter: Ed van Seters 

---

Naam: Rachel (Didi) Hertz Roos

Geboren: 13 april 1921 te Rotterdam 

Overleden: 16 november 1989 te Herzliva.

Ouders:

Broers/zussen:

Huwelijk: Marcel Ernest Hertz ( later Moshe Harel )  (13 oktober 1920 Sittard -  5 april 2001 Kefar Sava, Israel) op 9 mei 1945 te Ede.

Kinderen:

Oorlogsgegevens:

De joodse Rachel Roos werd op 13-4-1923 in Rotterdam geboren. Zij gaf  zich uit als niet-joods. Zij was onder meer koerierster voor Derk (Bill) Wildeboer, leider van het verzet in Ede. Op 18-11-1944 werd de 21-jarige Rachel opgepakt op de boerderij van Thomassen in Ede. Ze werd naar Lunteren werd gebracht en via de SD Apeldoorn (18-11-1944?) belandde ze in De Kruisberg in Doetinchem. Vervolgens werd ze op 27 maart 1945 overgebracht naar Kamp Westerbork. Zij was een van de 116 vrouwen van de vrouwenmars van 11 tm 14 april 1945. 

Rachel Herz-Roos overleed op 16-11-1989 in Herzliyya in Israel. 

Lees meer: Van de Kruisberg naar Westerbork

---

Ruurt Hut mailde ons. 

Marcel Herz en Didi Roos gingen toch praten hun laatste levens.

Marcel heeft een trilogie geschreven voor zijn kinderen. Zijn er maar een paar exemplaren van. Kinderen hebben er een e-book van gemaakt. 

---

Koerierster voor Derk Wildeboer, leider van verzet in Ede.

Op 17 november 1944 gearresteerd, terwijl ze boerderij van Evert Thomassen bezocht. Adres was verraden na arrestatie Berend Dijkman, districtleider van Binnenlandse Strijdkrachten van Westelijk Veluwegebied.

Tijdens een vluchtpoging in haar been geschoten.

Naar hoofdkwartier van SD in Apeldoorn gebracht. Gemarteld en verhoord.

In maart 1945 samen met andere gevangenen van Apeldoorn overgebracht naar Westerbork.

Tijdens het vrouwen transport ontsnapte ze de tweede nacht en vond onderdak bij een boer.

Emigreerde in 1950 naar Israel.

----

Rachel (Didi) Hertz-Roos (Rotterdam, 13 april 1923 – Herzliya, 16 november 1989) was een Nederlandse verzetsstrijdster. Zij dook aanvankelijk onder vanwege haar Joodse afkomst en werd daarna actief als koerierster.

Roos werd geboren in Joods gezin in Rotterdam. Haar vader overleed toen ze vier was, drie jaar later hertrouwde haar moeder. Haar ouders vonden dat hun kinderen na de basisschool financieel moesten bijdragen aan het gezinsleven en moesten gaan werken. Roos wilde echter doorstuderen en kreeg haar zin. Zij volgde een opleiding tot kinderjuffrouw.

In augustus 1941 – ruim een jaar na de Duitse inval in Nederland - verloofde Roos zich met de, eveneens Joodse, architect Marcel Hertz. In juli 1942 ontving diens familie een oproep voor transport naar het oosten. Op aandrang van Martha Nagtegaal, een vroegere werkneemster van de familie-Hertz, dook de hele familie inclusief Roos en haar moeder onder. Zij vonden onderdak bij verschillende familieleden van Nagtegaal. Hertz kwam terecht in Bennekom

Roos – die zich uitgaf als niet-Joodse - raakte betrokken bij het verzet als koerierster voor Derk Wildeboer, de leider van het verzet in Ede. In mei 1943 sloot deze groep zich aan bij drie andere groepen die in die buurt actief waren in Bennekom, Lunteren en Ederveen. Het was Roos' verantwoordelijkheid het contact te onderhouden tussen de commandanten van de ondergrondse en de activisten, die voornamelijk plaatsen voor Joodse onderduikers zochten en voor diegenen die geen verklaring van solidariteit met de Duitsers wilden afleggen. In augustus 1944, toen de verzetsgroepen zich verenigden in de Binnenlandse Strijdkrachten, kreeg Rachel meer werk te doen en nam ze ook deel aan andere niet-gewelddadige activiteiten, met de bedoeling de officiële instructies van de Duitsers te dwarsbomen door ze te verdraaien.

Na de Slag om Arnhem in september 1944 bleven veel geallieerde soldaten steken achter de Duitse linies, gedeeltelijk gewond en zonder uitrusting en voedsel. De verzetsgroepen hielpen mee om deze soldaten te verbergen en te verzorgen, en ze zelfs de Rijn over te zetten om zich weer bij hun troepen te voegen. Ook Roos nam deel aan deze activiteiten naast haar andere taken, die voornamelijk bestonden uit het koken en verzorgen van gewonden, en nu werkte ze ook mee als koerierster voor het overzetten van de soldaten over de Rijn om zich weer bij hun troepen te voegen.

Op 17 november 1944 werd Roos door de Duitsers opgepakt terwijl ze de boerderij van Evert Thomassen bezocht. De Duitsers waren achter dit adres gekomen na de arrestatie van Berend Dijkman, districtsleider van de Binnenlandse Strijdkrachten van het westelijke Veluwegebied. De Duitsers troffen ook Dijkmans archief aan. Tijdens de verhoren sloeg hij volledig door en gaf zijn ondervragers alle informatie die waar ze naar vroegen.[1]

Tijdens Roos' arrestatie lukte het haar de brieven van de commandant van de ondergrondse verzetsgroep die ze bij zich had te vernietigen. Ook slaagde ze er in de Sicherheitsdienst (SD) ervan te overtuigen dat ze iemand zou ontmoeten op een openbare plaats in Lunteren. Haar vluchtpoging mislukte. Ze werd in haar been geschoten en naar het regionale hoofdkwartier van de SD in Apeldoorn getransporteerd. Ondanks dat ze gemarteld werd liet Roos geen informatie los. Zij werd onder andere verhoord door de SD-ers Theodoor Verhulsdonck, Eugeen Dirckx en Emiel Thonon.[1] Haar vluchtpoging was wel waargenomen door een lid van het verzet, waardoor de leiding van het Edese verzet snel op de hoogte was van Roos' arrestatie. Dat leidde tot grote zorgen, omdat zij op de hoogte was van de plannen voor Operatie Pegasus II.[1] Ironisch genoeg was Wildeboer er van overtuigd dat Dijkman kon zwijgen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld "dat jonge meisje Didi"[2]

In Apeldoorn werd Roos gedwongen om de executie van tien verzetsleden, waaronder Tonny Amsens te aanschouwen.[3] Omdat haar joodse wortels niet bekend waren en ook omdat haar betrokkenheid bij het verzet niet bewezen kon worden, werd ze niet ter dood veroordeeld. Na drie maanden in gevangenschap en met het oprukken van de geallieerden in Nederland, werd ze in maart 1945 samen met andere gevangenen van Apeldoorn overgebracht naar Kamp Westerbork in Drenthe. Begin april, toen de kanonnen van de geallieerden al te horen waren, begonnen de Duitsers hun terugkeer naar het thuisland voor te bereiden en moesten de jonge vrouwen te voet een lange weg afleggen. Tijdens de tweede nacht slaagde ze erin te vluchten en vond onderdak bij een boer. De volgende dag hoorde ze dat ze zich in inmiddels bevrijd gebied bevond. Ze keerde terug richting Ede, waar ze op 9 mei 1945 in het gemeentehuis van Ede met Marcel Hertz trouwde.

Samen met haar man en inmiddels twee kinderen emigreerde Roos in 1950 naar de nieuw gevormde staat Israël waar ze in Holon kwamen te wonen. In 1954 kreeg het paar een derde zoon. Roos overleed in 1989 toen ze terugkwam van een bezoek uit Nederland, waar de familie-Nagtegaal de Yad Vashem-onderscheiding Rechtvaardige onder de Volkeren ontving.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Didi_Roos

https://www.joodsmonument.nl/nl/page/405962/rachel-harel-hertz-roos-verzetsstijdster

https://erfgoedfestival.nl/verhalen/gelderlanders-over-grenzen/verzetsstrijdster-in-bennekom-en-ede/

Marcel Hertz, waarnaar in de toespraak verwezen wordt, heeft zijn ervaringen in detail beschreven in Metamorfose, als e-book te verkrijgen bij de Vereniging Oud Ede.

https://holocausteducatie.nl/toespraak-zoon-van-verzetsstrijder-bij-aanwijzing-van-de-muur-als-rijksmonument/

Dit verhaal is verzameld in het kader van de tentoonstelling 'Gelderlanders over Grenzen' van het Erfgoedfestival 'Over grenzen van Gelderland', 23 mei t/m 22 juli 2018. 

https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/verzetsstrijdster-in-bennekom-en-ede

https://nl.wikipedia.org/wiki/Marcel_Hertz

AARTJEN SIMON (2 oktober 1924 - 1952)

https://verhaalvanputten.nl/aartjen-simon

VERMOEDEN DAT ONBEKENDE DAGBOEK VAN HAAR IS - ze lijkt thuis te komen in de bioscoop

Vader: Christiaan Johan (Chris) Simon -  metselaar (geboren op 7 september 1879). 

Getrouwd 24 juni 1903 met 

Moeder: Aartjen Luttikhuizen (geboren - 15 december 1966 te Putten)

Ze hadden een bioscoop in Putten - opgegeven door NSB ér.

Aartjen was negende van rij aan broers/zussen:

1. Hendrik Simon, geboren op 3 januari 1904 te Puttente Putten, 39 jaar oud, stucadoor van beroep, getrouwd 19 feb 1943 Hendrina Johanna Beekhuizen

2. Jan Simon, geboren op 5 juli 1905 te Putten , getrouwd 11 juni 1936 met Johanna van Lith, geboren te Opmeer, 26 jaar oud, kapster van beroep

3. Gerard Simon, geboren op 17 oktober 1907, 21 jaar oud, metselaar van beroep, getrouwd met Francina Brunekreeft, geboren te Barneveld

4. Evert Simon, geboren op 28 april 1910 te Putten, getrouwd op 8 nov 1940 met Beerdje van Heuvelen, geboren te Putten, 26 jaar oud 

5. Jacob Simon, geboren op 1 januari 1912 te Putten, getrouwd met Elizabeth Catharina de Vries op 2 okt 1942

6. Klaas Simon, geboren te Putten, geboren op 22 november 1914, 30 jaar oud, electricien van beroep | partner Maria Juliana Tichelaar  | Klaas is overleden op 28 februari 1945 te Soest, Duitsland/ / Op 14 december 1944 is Klaas Simon gearresteerd in Postweg Putten / Tussen 19 december 1944 en 2 februari 1945 zat Klaas Simon gevangen in Kamp Amersfoort. / Tussen 2 februari 1945 en 4 februari 1945 is Klaas Simon getransporteerd van Amersfoort naar Neuengamme. > Kamp 11e SS-EBB om Duitse Soest

7. Trijntje Simon, geboren op 16 oktober 1917 te Putten

8. Willem Simon, geboren op 10 mei 1920 te Putten  | Overlijden op 6 maart 1945 te Neuengamme/Wobelin |  bakker van beroep. 

9. AARTJEN SIMON (2 oktober 1924 - 1952 verdronken)

Vier leden van EEN [CHECK] familie Simon, allen werkzaam als slager, werden tijdens deze razzia opgepakt en afgevoerd naar Kamp Amersfoort en vervolgens naar concentratiekamp Neuengamme: 

Oorlogsbronnen +1

• Marinus Simon (30-03-1897): Overleed op 3 februari 1945 in Neuengamme.

• Gerard Simon (05-09-1898): Ook hij was een van de weggevoerde mannen uit Putten.

• Gerrit Simon (30-07-1916): Overleed op 28-jarige leeftijd op 14 december 1944 in Buitencommando Ladelund, een onderdeel van Neuengamme.

• Gerrit Simon (15-11-1897): Hij is een van de weinige Simons die de oorlog heeft overleefd en overleed pas in 1972. 

• Oorlogsbronnen +4

• 
  

https://verhaalvanputten.nl/aartjen-simon

Aartjen (“Aartje”) Simon werd geboren aan de Postweg. Na haar lagere school ging ze werken op het christelijke vakantieoord “De instuif” in Veenhuizerveld. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd dit een plek waar verzetsmensen ongezien bij elkaar konden komen. Ook Aartjen werd actief binnen het verzet. Als koerierster speelde ze een belangrijke rol bij het verspreiden van berichten tussen de verschillende verzetsgroepen op de Veluwe. Aartjen overleefde de oorlog, maar stierf desondanks jong: ze verdronk op 27-jarige leeftijd in de Noordzee tijdens een uitstapje naar Texel.   

In het gezin van Christiaan Johan (Chris) Simon, die gehuwd was met Aartjen Luttikhuizen, werd op 2 oktober 1924 Aartjen geboren. Haar wieg stond aan de Postweg 10 en ze was het negende en jongste kind in het gezin Simon. Zij kreeg de naam van haar moeder. Haar vader was de eigenaar van een zaal aan het begin van de Postweg, waar nu de Jumbo staat. In die zaal werden veel feesten en partijen gegeven en er werd gedanst en er werden zelfs films vertoond. Voor velen in Putten waren deze activiteiten in die tijd een doorn in het oog. Kort na de oorlog heeft de Hervormde Gemeente het complex gekocht en werd het een kerkelijk centrum met de naam ‘Rehoboth’.

Vader Simon moest niets hebben van de Duitsers en nog minder van de NSB’ers, die in zijn ogen echte landverraders waren. Met name kreeg hij grote problemen met Piet Goedvree, een van de leiders van de NSB in Putten. Goedvree loerde op verzetsmensen en ondergedoken Joden in onze gemeente. Toen de April/Mei-staking in 1943 uitbrak als protest tegen de tewerkstelling van Nederlanders in Duitsland, trad de Duitse bezetter keihard op. Er werd met scherp geschoten op stakende arbeiders en er werden gijzelaars gevangengenomen, om eventueel als strafmaatregel geëxecuteerd te worden. Ook in Putten moest er van de Duitse bezetter een lijst van 10 inwoners uit Putten opgesteld worden, die als gijzelaar gearresteerd zouden worden. Piet Goedvree belastte zich maar al te graag met deze taak en op de lijst stond als eerste genoteerd Chris Simon. Ook de kunstschilder J. Bezaan en de latere auteur Tj. Wouters van het gedenkboek ‘Opdat het nageslacht het wete’, stonden op de bewuste lijst. Ze werden op 2 mei 1943 gearresteerd en zaten tot 12 juni 1943 vast in Vught.

Aartjen ging na de lagereschooltijd werken. Ze kwam terecht op “De Instuif’, een christelijk vakantieoord aan de Bato’s-weg in Veenhuizerveld. De beheerder Evert de Jong nam haar in dienst en liet haar in de keuken werken en de vakantiehuisjes schoonmaken. Later betrok hij haar al gauw bij het verzetswerk. ‘De Instuif’ werd een plaats waar verzetsmensen ongemerkt bijeen konden komen en plannen konden maken voor aanslagen op de spoorlijn Amersfoort – Zwolle en op Duitse soldaten. De gewestelijk commandant Berend Dijkman belegde op ‘De Instuif’ op 23 september 1944, bijna een week na het begin van de Slag om Arnhem, een grote vergadering van het verzet, de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS). Meer dan honderd mannen kwamen daar bijeen en ze hadden het doldrieste plan om de Duitsers in de rug aan te vallen. Doordat een wapendropping niet doorging, werd deze ‘aanval’ afgeblazen. Maar goed ook, want de Slag om Arnhem draaide uit op een groot fiasco voor de geallieerden. Het werd de enige nederlaag voor hen in de Tweede Wereldoorlog. De jonge Aartjen Simon werd gevraagd als koerierster dienst te doen. Haar taak was om in opdracht van Berend Dijkman (Piet van de Veluwe) uit Ermelo berichten over te brengen naar ‘De Instuif’, waar Evert de Jong de leiding had. Op de fiets bezocht ze ook Nol Burger in Garderen, die een verzetsgroep leidde.

Na 23 september 1944 werd het hoofdkwartier van het verzet verplaatst naar de Enny’s Hoeve aan de Hunnenweg. In de bossen, op de grens met de gemeente Barneveld, op het terrein van de familie Pouw, stond een eenzame boerderij, de uitvalbasis van een groep verzetsmannen onder leiding van Albert Witvoet. Het was Aartjen Simon die met een bericht van Berend Dijkman eind september arriveerde op de Enny’s Hoeve. De verzetsgroep kreeg de order om Duitse ordonnansen, koeriers en stafauto’s te overvallen, om achter de plannen van de Duitse legerleiding te komen en die vervolgens door te spelen naar de Geallieerden en ook om verwarring te stichten achter de Duitse linies. Op de Enny’s Hoeve werden de plannen beraamd voor de aanslag op een auto van de Wehrmacht. Helaas mislukte deze slecht voorbereide aanslag met alle noodlottige gevolgen van dien voor Putten. Daar werd in het holst in de nacht van 1 oktober 1944 de zwaargewonde Frans Slotboom binnen gebracht. Hij was bij de aanslag door een kogel, hoogstwaarschijnlijk van een van de verzetsmensen, getroffen en overleed er ter plekke. Het was Aartjen Simon die Frans Slotboom op het laatst bijstond en toen hij overleden was, moest afleggen. In een interview met een medewerker van het NIOD verklaarde ze: ‘Het was een kogel van Witvoet die Frans door zijn bastje kreeg’.

Na de arrestatie van Dijkman op 14 november 1944 in Ermelo bij bakker Drost, overvielen een maand later op 13 december 1944 fanatieke Belgische SD’ers op Drie de bunker van het verzet, vlak bij het huis van de familie Born. 

Abraham Born was voorwerker bij Staatsbosbeheer en woonde met zijn gezin in een dienstwoning op Drie. Daar, vlak bij de woning, hadden twee verzetsmannen, Hermann Leus, de marconist, en Corneille du Corbier, de hulpmarconist, een zender geïnstalleerd in de bunker, een ondergrondse hut. Ze maakten gebruik van de houten brandtoren, die normaal als uitkijk werd gebruikt bij het signaleren van bosbranden, maar door de verzetsmensen werd benut om daar de antenne van de zender te plaatsen. Na het middageten gingen de twee marconisten en zoon Jannes Born naar de bunker om de accu op te laden. Ze liepen in de val die door de SD was opgezet. Drie wrede Belgische SD’ers speelden een hoofdrol in dit drama op Drie. Ze hadden Berend Dijkman, de commandant van het verzet, zover gekregen dat hij na zijn arrestatie een Judasrol ging vervullen. Hij wilde de verzetsmensen in handen spelen van de Duitsers, om zo zijn eigen leven te redden. Zo leidde hij de SD’ers naar de zender op Drie. Jannes Born werd op de vlucht neergeschoten, maar leefde nog wel een paar uur. Ook Corneille de Corbier, schuilnaam Sjaak, werd neergeschoten en Herman Leus gaf zich over. In het huis van de familie Born hoorde men schoten en direct ging zoon Willy Born op de fiets naar de bunker en ook hij werd gevangen genomen. Hij werd vastgebonden aan een boom waar hij moest toezien hoe zijn broer Jannes stierf. Jannes liet men dood achter, liggend op de bosweg, waar hij van woensdag tot zondag gelegen heeft als afschrikwekkend voorbeeld wat je zou kunnen overkomen als je je bij het verzet aansloot. Nog diezelfde dag werden bij het huis van de familie Born de volgende mensen gearresteerd en in eerste instantie in de kelder opgesloten: vader en moeder Born, hun zoons Hans, Bram, Willy en Evert. 

Ook Aartjen Simon, die een koeriersopdracht uitvoerde, bakker J. Dooijenwaard uit Ermelo, mevrouw R. Mulder en Bram Eikenhorst uit Ermelo werden gevangengenomen en gedeporteerd naar de Willem III-kazerne, het hoofdkwartier van de SD in Apeldoorn. Het huis van de familie Born werd vervolgens in de as gelegd. Van de familie Born kwamen naast de doodgeschoten Jannes ook nog zijn vader en zijn broer Evert om in Duitse concentratiekampen, net als bakker Dooijenwaard en Eikenhorst. Hulpmarconist Corneille du Corbier overleed in Apeldoorn en zijn vriend Herman Leus werd uit wraak met 116 andere mannen terechtgesteld op 8 maart 1945 bij de woeste Hoeve na de mislukte aanslag van het verzet op Hanns Albin Rauter, de hoogste SS’er in Nederland.

De volgende dag, 14 december, deed een van de SD’ers Tonny Tonseul zich voor als verzetsman en meldde zich bij het huis van de familie Simon aan de Postweg in Putten. Ook dit adres had Dijkman hen doorgespeeld. Tonseul vroeg of men de verzetsman Piet Oosterbroek wilde waarschuwen, want die moest hij dringend spreken. Bij de familie Simon aangekomen werd hij direct aangehouden. Oosterbroek probeerde nog te ontsnappen, maar werd van dichtbij in zijn rug geschoten. Zijn leven lang is hij als gevolg daarvan invalide gebleven. Later die dag werd er ook een inval gedaan bij de familie Tijssen aan de Garderenseweg. Ook die arrestanten werden afgevoerd naar Apeldoorn. Daar werden de koeriersters op een zeer wrede wijze verhoord door de SD’ers Verhulsdonk en Tonseul. Ook Aartjen Simon onderging die misdadige mishandelingen, om zo van hen de namen van verzetsmensen los te krijgen. Na enige tijd werden ze afgevoerd naar kamp Westerbork.

Check: Berend Dijkman stond erbij te roken?

Op de dag dat kampcommandant A. Gemmeker op de vlucht sloeg voor de naderende geallieerde bevrijders, 11 april 1945, vertrok er een groep van 116 mannen en vrouwen uit het kamp, onder begeleiding van een aantal bewakers. Het werd een barre tocht richting de provincie Groningen. Daar werden ze op 13 april 1945 bevrijd door de Canadezen. Ze werden zelfs direct na hun bevrijding opgezocht door prins Bernhard, die zich met hen liet fotograferen en hen bemoedigend toesprak. Onder de 69 vrouwen bevonden zich maar liefst 14 vrouwen uit Putten. Naast de koeriersters Janny en Henny Tijssen en hun moeder, ook nog de koeriersters Jeanne Bosz en Corrie de Haan. Ook de vrouw van de afzette burgemeester, jonkvrouw C. van Geen - van Holthe tot Echten en haar dochter Lia bevonden zich onder de gevangengenomen vrouwen.

De drie jongste zoons Bram, Hans en Willy Born moeten onder zware bewaking de nacht in het ouderlijk huis doorbrengen. De volgende dag, als een oom de jongens heeft opgehaald, steekt de SD het huis in brand.  Vader Abraham Born en zijn zoon Evert gaan in februari 1945 op transport naar concentratiekamp Neuengamme, waar ze allebei overlijden. Moeder Born blijft gevangen in Nederland (Willem III Kazerne?) en wordt pas in maart 1945 vrijgelaten. (https://www.75jaarvrijheid.nl/artikel/2151207/het-drama-van-drie)

Na de bevrijding keerde Aartjen Simon weer terug naar Putten. Ze was onder meer werkzaam als verpleegster in het Psychiatrisch Ziekenhuis Veldwijk in Ermelo. Ze maakte ook deel uit van de Puttense boerendansers, die in Puttense klederdracht en op klompen optraden. Begeleid door een trekharmonica voerden ze hun klompendansen uit in Putten en ver daarbuiten. Tijdens een uitstapje op 20 juli 1952 naar het eiland Texel verdronk Aartjen in de Noordzee. Een noodlottig einde van een moedige jonge vrouw, die in haar jonge leven heel veel had meegemaakt tijdens de Duitse bezetting van ons land.

Bronnen:

Drama van Drie - kleindochter Anne Born, kleindochter van Willy heeft boek geschreven over opa. "Alles sil reg kom" https://www.75jaarvrijheid.nl/artikel/2151207/het-drama-van-drie

"Verzetsholen" in de bossen van Drie. Opa bij Staatsbosbeheer. Heel actief in verzet.

Willy schreef zijn verhaal ook eenmalig op.

----

Klaas Friso, Putten 1940 – 1945 Kroniek, Putten, 1990

Madelon de Keizer, Putten. De razzia en de herinnering, Amsterdam, 1998

Veluwse Kroniek, Historisch Maandblad voor Ermelo, Putten en omgeving, juni 1999

Th. A. Boeree, Brief van 3 januari 1950

NIOD, dossier Putten

Evert de Graaf (2019)

Stgraatnaam Putten - https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/vrouwen-zijn-van-groot-belang-geweest-in-het-gelovige-putten-daarom-wordt-er-een-hele-wijk-vernoemd-naar-lokale-helden~b857efc6/

https://www.opzij.nl/2019/03/28/hele-wijk-vernoemd-naar-vrouwen-en-putten-he/

---

WAS ALS JONG MEISJE KOERIERSTER VOOR HET VERZET

https://www.opzij.nl/2019/03/28/hele-wijk-vernoemd-naar-vrouwen-en-putten-he/

https://www.online-familieberichten.nl/pers/264230/Aartje-Simon-2006

https://www.oktober44.nl/terreur-op-de-veluwe

Kwam ook familie mee op een later transport 27 maart:

Zus Janny Tijssen (1919-1996)  (no.44)

Moeder Jannetje/Jans (no. 43)

of KiTS-Tijssen?

https://verhaalvanputten.nl/de-dames-tijssen

---

Latere adres: Van Pallandtstraat 2 Putten

--

MOEDER EN DOCHTERS T(H)IJSSEN HADDEN TIJDENS DE OORLOG EEN PENSION DAT EEN VERZAMELPLEK WERD VAN VERZETSMENSEN. DE DOCHTERS T(H)IJSSEN WAREN BEIDEN OOK KOERIERSTERS.

https://www.opzij.nl/2019/03/28/hele-wijk-vernoemd-naar-vrouwen-en-putten-he/

https://mijngelderland.nl/inhoud/specials/putten-vertelt/dochter-van-een-verzetsstrijdster

https://mijngelderland.nl/inhoud/specials/putten-vertelt/zwerftocht-door-nederland

Kroniek 1940-1945 van Klaas Friso

De Puttense verzetsman Piet Oosterbroek werd op 14 december gearresteerd naar aanleiding van de arrestaties op 13 december 1944. Hij raakte gewond in een vuurgevecht, maar overleefde de oorlog. Later volgden meer arrestaties in Putten, waaronder die van de koeriersters Jeanne Bosz en Jannie Thijssen.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Berend_Dijkman

Naam: Emma Clara Margarete Heinrich

Geboren: 19 januari 1901 te Berlijn

Overleden: 22 juni 1964 te Ermelo

Ouders: Karl August Heinrich en Anna Paulina Maria Stock

Huwelijk: Alfred/Alfredt Emile/Emil Hickel (17 december 1898 in Echterdingen – Stuttgart - …) op 17 november 1927 te Schiedam

Kinderen/kleinkinderen: 

• A.H. Hickel (….  – 12 augustus 2008)  en Maria Elisabeth Hickel Grootenboer (14 september 1932 – 5 november 2010 Gorinchem) , Elma  en Dedi.

Oorlogsgegevens:

Alfred Emile Hickel betrokken bij verzet, de Raad van Verzet (RVV) onder Piet van de Veluwe/ Berend Dijkman.

Op 28 februari 1945 werd Alfred samen met Gerrit Grootenboer gearresteerd vanwege het verbergen van wapens.

In de nacht 6 op 7 maart [8 maart?] gefusilleerd bij Woeste Hoeve als represaille voor de aanslag op Hans Albin Rauter.

https://www.monumentwoestehoeve.nl/042HickelA.html

----

Emma Clara Margarete Heinrich getrouwd met Alfred Emil Hickel.

Geboren in Berlijn.  Zij is op 22 juni 1964 gestorven op de leeftijd van 63 jaar.

https://snv.courant.nu/issue/SNA/1964-06-26/edition/null/page/3

Alfred Emile Hickel geboren Echterdingen-Stuttgart, 17-12-1898, gestorven 08-03-1945, Beekbergen

Alfred Emile Hickel

Alfred werd geboren op 17 december 1898 in Echterdingen-Stuttgart.

Hij woonde met zijn gezin in Ermelo, waar hij bij het verzet betrokken raakte, samen met Gerrit Grootenboer (zie: Grootenboer, G.). Hij kwam uiteindelijk terecht bij de RVV (Raad van Verzet) onder Piet van de Veluwe (Berend Dijkman), de plaatselijk leider van de RVV.

Op 28 februari 1945 werd Alfred samen met Gerrit gearresteerd omdat zij wapens verborgen hadden.

Hij werd opgesloten in de Koning Willem III-kazerne in Apeldoorn.

Op de dag van de executie was Alfred 46 jaar oud, hij was gehuwd en had een zoon.

https://www.monumentwoestehoeve.nl/042HickelA.html

Biografie

Woonde in Ermelo, Harderwijkerweg 104. Zoon van orgelbouwer Theodor Emil Hickel en Friedrike Maier. Huwde op 17 november 1927 in Schiedam met Emma Clara Margarete Heinrich (9 januari 1901 te Berlijn, Dld. - 22 juni 1964 Harderwijk). In dit huwelijk zijn drie kinderen geboren. Orgelmaker/chauffeur. Evangelisch Luthers. Lid verzetsorganisatie Raad van Verzet. Volgens Berends werkte Hickel met verzetsmakker Gerrit Grootenboer(1*) in RVV-verband samen met Piet van de Veluwe (2*). De beide mannen zijn op 28 februari 1945 door de SD na verraad gearresteerd wegens het verbergen van wapens. Zij werden overgebracht naar waarschijnlijk de Jan van Schaffelaarkazerne in Ermelo (3*) en vervolgens vervoerd naar het concentratiekamp Amersfoort. Van daaruit volgde overbrenging naar de Koning Willem III-kazerne in Apeldoorn. Hickel en Grootenboer zijn doodgeschoten als wraak voor de aanslag op Höherer SS- und Polizeiführer Hanns Albin Rauter in de nacht van 6 op 7 maart 1945 bij Woeste Hoeve. Hun namen werden in de glazen gedenkplaat van monument Woeste Hoeve gegraveerd. Na de oorlog zijn kinderen van Hickel (zoon) en Grootenboer (dochter) met elkaar getrouwd. Hickels weduwe verkreeg in 1954 de Nederlandse nationaliteit. 

(1*) Gerrit Grootenboer (4 januari 1912 Willemstad, NB).

(2*) Schuilnaam voor Berend Dijkman (14 oktober 1904 Assen – 29 maart 1945 Wierden).

(3*) Berends schreef dat Hickel en Grootenboer enkele dagen hebben vastgezeten in de Nassaukazerne in Ermelo. De Nassaukazerne is echter in Harderwijk gevestigd. 

http://www.wo2slachtoffers.nl/bio/53967/Hickel-Allfredt-Emil.htm

https://www.geni.com/people/Maria-Elisabeth-Grootenboer/6000000030554649230

Archief Bindert- briefje van kleindochter Els Sandijk 1985

https://www.collectiegelderland.nl/

Er zaten ook dochters van mevrouw Sandijck gevangen in Willem III Kazerne maar die zijn rond Pasen vrijgelaten (ref. Cornelia van der Woerd-Moll)

---

• Jacoba (Cootje) van den Berg, geboren 15 September 15 1887 in Arnhem

Getrouwd op 15 mei 1912 in Arnhem met:

• Anthonie Sandijck, geboren 15 juli 1883 in Goes, later in Rotterdam gaan wonen en werken.

• directeur postkantoor Barneveld (per 1 juli 1935 , Delpher - daarvoor directeur PTT in Arnhem) - Vondellaan 62 Barneveld. In dienst PTT op 11 december 1901.

Kinderen van Cootje en Anthonie:

Dochter = Maria Francisca (Marietje) Sandijck, 6 april 1913 - 14 mei 1916

Zoon = vader van Els - Johannes Hendrik Willem (Jo) Sandijck (27 december 1914 in Rotterdam - 1976 Leeuwarden) 

Dochter - Wilhelmina (Mies) Jacoba Sandijck 5 april 1918, Rotterdam

Dochter - Francisca (Cis) Antonia Sandijck (30/11/1920 Arnhem) - getrouwd op 9 april 1946 met Cornelis van den Broek (1920 Arnhem)

Geen link met juffrouw Gerritsen die ook in de Willem III heeft gezeten Ref. dagboek Cornelia van der Woerd-Moll.

---

Gezin van herkomst Jacoba:

Vader: Johannes Hendrikus (Jo) van den Berg (1863-1922) - werkmeester

Moeder: Willemina Hendriks (1961-1946) - begraafplaats Moscowa in Arnhem

Trouwdatum : 03-11-1886, te Arnhem

Kinderen:

[F] Willemina Johanna Hendrika van den Berg

[F] vrouwenmars: Jacoba (J. Cootje) Sandijck -van den Berg ∞ [M] Anthonie Sandijck

[F] Andrea Willemina (W.A) Schaub-van den Berg ∞ [M] Max Ludwig Schaub

Gezin van herkomst Anthonie Sandijck:

Vader:  Franciscus Sandijck (spoorweg beambte)
Moeder: Maria Dronkers

Zoon: Anthonie Sandijck (15 juli 1883)

Meer broers en zussen

---

Telefoongesprek 30 april 2025 Ika van Doorn met Els Sandijck

Werkte in Grijpskerk, liep in 1985 langs de molen waar tentoonstelling van Bindert was.

Zag daar naam van haar oma: Jacoba (Cootje) Sandijck-van den Berg - officieel Sandijck, maar Sandijk op de orginele lijst.

Oma leefde toen al niet meer, overleden toen Els 10 jaar was.

Zoon Jo, Els’vader was ook al overleden toen hij 62 was. Er leefden nog wel 2 dochters (tantes van Els - waarvan 1 zoon (neef Els) nog leeft).

Familie kwam uit Barneveld. Opa was directeur van postkantoor.

Zij hadden onderduikers in huis en zijn verraden. Waarschijnlijk door de overburen.

Opa had opgepakt moeten worden maar werd beschermd als directeur, dus moesten moeder en 2 (van 3, Marietje was al overleden) dochters naar Willem III Kazerne. Moeder ging naar Westerbork, dochters zijn vrijgelaten. 

Ook oorlogsverleden van vader van Els = Johannes Hendrik Willem (Jo) Sandijck. Els heeft weinig details. Ouders hebben ook in Apeldoorn Willem III gezeten. Kwam voor in het dagboek dat Jo aan hek van Willem III kazerns met zijn zussen sprak. 

Jo studeerde theologie en kreeg in 1947 zijn eerste ‘gemeente’ in Jukwerd bij Appingedam, toen Coevorden, later Leeuwarden (De Regenboog).

Els ging in Groningen studeren en later in Grijpskerk werken. Els woont nu in Zuidwolde.

Moeder Sandijck-Dekker, was ook in Barneveld, koerierster, geen details over bekend bij Els. Wel even in Apeldoorn gevangen gezeten, net als vader.

Els heeft met haar broer Tom een boekje geschreven over Willem Dijk, overgrootvader die directeur was van de zeevaartschool op Schiermonnikoog. https://theerenfeer.nl/willemdijk/

Ze doet nu met name stamboomonderzoek.

In bezit:

• Officiële vrijgeleide van de Verzetsgroep Grijpskerk met Els Sandijck - klein briefje. Vrije doorgang briefje...

• Namenlijst

• Brief van Maria Hermanides-Haagmans (no. 24, 4 september 1945, Hierbij de namen. Kop op en voorwaarts, aan alle vrouwen gestuurd), direct gestuurd aan oma op[ adres Nieuwstraat in Barneveld (niet aan/van Bindert)

Els zag dit jaar (2024) een aankondiging voor de Vrouwenmars, en een 2e keer in Dagblad van het Noorden en heeft zich opgegeven.

Ze kreeg nummer 9. Kort contact met Wilma Stoelinga gehad omdat zij ook no. 9 droeg.

Wil graag in contact komen.

Trauma:

Een tante/dochter heeft later alleen gezegd dat zij depressief is geweest. Werd niet over gepraat.

Actie/opzoeken: 

Zussen Mies en Cis, en de zussen Sandijck genoemd in dagboek dat er tijdens tentoonstelling 2024 lag.

---

FOTO - Met Coortje en Dries Klooster - PTT medewerkers bij een viering. Uit 1942/43.

FOTO: Bevrijding Barneveld.

Dochter van Jacob (Jaap) Veerman en Aaltje Bakker.

Krantenartikel op website.

https://monument.vriendenkringneuengamme.nl/person/404900/jacob-veerman

https://www.collectiegelderland.nl/ > https://www.archieval.nl/detail.php?id=495697

Foto te checken (Johanna Maria Veerman) : https://www.archieval.nl/detail.php?id=495697

Groninger Archief

Naam: Johanna Maria Veerman 

Bijnaam: “Jopie”

Geboren: 1 december 1927 (of 12 januari 1927?), Achterveld  

Overleden 9 september 1977, Limbeek, Halle, Belgie.

Ouders:  Jacob (Jaap ) Veerman ( 3 augustus 1900 Den Haag – 3 mei 1945 ) en Aaltje Bakker ( 22 december Landsmeer).

Broers/zussen: Ze was een van 7 kinderen.

Huwelijk: Jean Baptiste Vanhaelen ( 17 september 1925 Anderlecht – 26 november 1998 Pepingen) op 17 november 1950 te Barneveld.

Oorlogsgegevens:

24 februari 1945 gearresteerd door de SD Apeldoorn

Kinderen:

Marianne Vanhaelen 1959–2003

Joseph Vanhaelen 1951–1974 • Male

Bindert:

Zus: Van t Vliet-Veerman

Veluwseweg

Kootwijkerbroek

https://www.collectiegelderland.nl/

Is bij de familie Sandijck opgepakt. Mogelijk betrokkenheid bij de Haagse Groep Hein die in Barneveld werd verraden? Zie Klooster.

P. 36 Dagboek Cornelia van der Woerd-Moll > rechtschapen, wilde dat we bleven werken.

Naam: Jacqueline Theodora Kuyck

Alias: Tante Jacqui

Gevangenisnummer: 12

Geboren: 21 februari 1892 te Amsterdam

Overleden: 19 mei 1973

Ouders: Otto Hendrik Kuyck en Joanna Adriana Vandevelde

Uit gevangenis: Willem III Kazerne, Apeldoorn

Broers/zussen:

• Wouter Gerhard Kuyck ( 21 november 1886  - 28 december 1944 te Linz (concentratiekamp))- Wilhelmina Gerhard Kuyck

• Gerardine Kuyck - Philippus Johannes Roosegaarde Bisschop

• Joanna Adriana Kuyck - Cornelis Adriaan Simon Hamelink

Huwelijk:

Kinderen:

• Geadopteerde dochter: Els Hageman (Amersfoort) - Fok Hageman. Zoon: Piet Hageman

Oorlogsgegevens:

Ving Joodse kinderen op met Antoinette Verkerk in de Lichthoeve in Santpoort totdat ze verraden werden. Weken uit naar Zonneland in Garderen.

Daar ook gesnapt, maar net op tijd ingelicht door goede politieman De Vries. Tante Jacqui toch opgepakt. 

Onderscheiding: 2 november 2011 Yad Vashem onderscheiding gekregen.

Boek: “Partisanenvrouwen”, J.Th. Kuyck

Bijzonder: ik kreeg een handgeschreven briefje van de verkoper van dit tweedehandsboek = overbuurman van Zonneland in Garderen.

--

Check Ika: er gaan geruchten in/rond Ermelo dat Jacqueline Kuyck niet perse alleen helpend zou zijn geweest in de oorlog. Dat het boek bij heeft gedragen aan een soort wit-wasserij. Geen bewijs van. Bron: Wilma Stoelinga uit Putten, nabestaande.

---

Artikel:

https://nieuwsbladdeband.nl/lokaal/joodse-onderduikers-even-terug-garderen-9932

https://www.putten.nl/gemeentearchief/Gemeentearchief/Overzicht_archieven/Verzamelingen_en_collecties/Collectie_Huisman/3_3_Krantenknipsel_collectie/Garderen

https://www.digibron.nl/search/detail/0546a2d8bb826a999a8783ad12090371/diepgelovige-heldin

https://www.digibron.nl/search/detail/013eaaac652b6e5dbd51bb28/rechtvaardig-volk

https://www.collectiegelderland.nl/organisaties/gemeentearchiefbarneveld/voorwerp-409192

Groot artikel over de Lichthoeve met foto’s

https://nha.courant.nu/issue/DZP/2009-09-01/edition/null/page/13?query=

Boek: Partisanenvrouwen

Boek: http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=en&itemId=9427814

----

Diepgelovige heldin

Els Hageman: ,,Alles wat mijn moeder in de oorlog deed, was op haar weg geplaatst''

Behalve een diepgelovige vrouw was Jacqueline Kuyck ook een stille heldin. Ze redde in de Tweede Wereldoorlog onderduikers en verzetsmensen van de dood en stelde haar leven in de waagschaal voor dertien Joodse kinderen. „Dat vond ze vanzelfsprekend”, zegt haar dochter Els. Bang om te sterven was ze niet. Ze wist waar ze heen ging.

Els Hageman (84) uit Amersfoort heeft het over haar moeder maar eigenlijk was Jacqueline Kuyck haar echte moeder niet. Wie dat wel was, heeft ze nooit geweten. Ze was nog maar een baby van tien dagen toen ze aan de zorgen van Jacqueline Kuyck werd toevertrouwd. Ongewenst was ze want haar moeder was ongehuwd en woonde nog thuis. Een kleintje erbij was onmogelijk in het propvolle huisje.
Jacqueline Kuyck (1892) runde samen met haar vriendin Netta Verkerk het opvanghuis De Lichthoeve in Santpoort. Het gros van de zestig kinderen die hier onderdak vonden, kwam uit ontwrichte gezinnen.
De instelling kon bestaan dankzij een vriendenkring, waarvan Jacquelines familie een belangrijk onderdeel vormde. Haar ouders waren vermogend en vonden dat ze als baptisten de christelijke naastenliefde in praktijk moesten brengen door het opvangwerk van hun dochter financieel mogelijk te maken.

„Eindelijk van mij”
De eerste herinneringen van Els Hageman aan De Lichthoeve gaan terug naar de dag dat Jacqueline en “tante Netta” terugkwamen uit Haarlem. „Nu ben je eindelijk helemaal van mij”, had haar moeder gezegd.
Pas veel later werd haar duidelijk dat de twee dames naar het gerecht waren geweest om haar adoptie officieel te regelen. Waarom het oog op haar als een van de zestig was gevallen, heeft ze nooit geweten.
In 1942, toen Els 15 was, braken er turbulente dagen aan voor De Lichthoeve. Een plaatselijke NSB’er vertrouwde Jacqueline en Netta niet en wist bij de Duitsers gedaan te krijgen dat de instelling moest worden gesloten. Al snel rees bij de vriendinnen het plan naar de Veluwe te verhuizen. Ze hadden een zomerhuisje in Garderen, Zonneland, en konden daar niet ver vandaan gratis een groot buitenhuis gebruiken van particulieren uit Hilversum, Heidebloem.
Het werd een opvangcentrum voor Joodse kinderen.
Eentje had Jacqueline als baby onder haar jas meegenomen uit een ziekenhuis en zo in veiligheid gebracht.
„Zoiets vond ze vanzelfsprekend”, zegt dochter Els. „Alles wat ze deed, was op haar weg geplaatst.”
Op het terrein van Zonneland had ze ook een onderaards hol laten graven, waarin een tiental jonge mannen zich schuilhield. Zij onttrokken zich zo aan tewerkstelling in Duitsland of waren Joods. Anderen zaten in het verzet en gebruikten het hol als uitvalsbasis voor acties en wapendroppings. Daar deden de andere holbewoners vervolgens ook weer aan mee, net als Jacqueline, die opereerde onder de naam “tante Jacq”.

Verraad
Op 26 oktober 1944 kwam er een waarschuwing van de politie. Els weet het nog als de dag van gisteren. „De tip was afkomstig van politieman De Vries, de enige goede in Garderen.”
Het hol bleek te zijn verraden. De Duitsers zouden de volgende dag een inval doen om de onderduikers in te rekenen. Met veel militair materieel reden ze ’s ochtends in alle vroegte het terrein van Zonneland op.
Maar tot groot chagrijn van de bezetters troffen ze een verlaten hol aan. Alle onderduikers hadden tijdig de benen kunnen nemen.
Wel vonden ze bij toeval de tientallen geweren die de holbewoners uit voorzorg in de buurt hadden verstopt. holbewoners uit voorzorg in de buurt hadden verstopt. Omdat Jacqueline Kuyck niets wilde loslaten over het hol en het ontdekte wapenarsenaal, moest ze mee naar de Willem III-kazerne in Apeldoorn. „Net als de jongens had ze de vorige avond kunnen ontsnappen maar dat wilde ze niet”, vertelt Els. „Ze dacht er niet over. De Duitsers zouden haar op Heidebloem gaan zoeken en dan zouden ze de Joodse kinderen wellicht ontdekken.”
Als represaille lieten de Duitsers Zonneland tot de grond toe afbranden. Eerst ging de garage in vlammen op. “Tante Netta” en Els werden gedwongen toe te zien.
Toen vervolgens het huis werd aangestoken, mochten ze weg.
Els werd liefderijk opgenomen in het gezin van een schoolvriendin. Ze had het er goed maar miste de onderduikers.
Vooral die ene, Fok Hageman. Hij liep op krukken want hij was bij een eerdere ontsnapping door de Duitsers in zijn been geschoten. „Ieder smoesje greep ik indertijd aan om in het hol te komen”, lacht Els. Er was iets gegroeid tussen die twee, dat niet meer over zou gaan.
Er kwam bericht dat Els op vrijdag schone kleren mocht brengen bij haar moeder in Apeldoorn. Ze moest op de fiets want de bussen reden niet meer.
Els: „De familie had een advocaat in de arm genomen en die had gezegd: Jank maar zo hard je kunt, daar zijn de Duitsers gevoelig voor.”
Zo gezegd, zo gedaan. En inderdaad, Els werd bij haar moeder toegelaten. Dat was een blij weerzien. Ook was het voor Jacqueline een grote opluchting dat iedereen in veiligheid was. „Ik vertelde dat de kleine kinderen oké waren. En ook de grote kinderen. Moeder wist genoeg. Haar Joodse kindertjes waren niet gevonden en de onderduikers waren ontkomen”, zegt Els.

Dicht bij God
Voor Jacqueline breekt een moeilijke periode aan. Ze wordt ziek en moet naar het ziekenhuis. Als ze is opgeknapt, kan ze zomaar ontsnappen. Een verpleegkundige heeft bewust de vergrendeling van de buitendeur afgehaald. Maar Jacqueline overweegt de consequenties en blijft. De Duitsers zullen bij de zoekactie naar haar onmiddellijk Heidebloem binnenvallen en daar allerlei kinderen met donker haar aantreffen. Dat risico wil ze niet nemen.
Het betekent dat ze terug moet naar de kazerne, in de wetenschap dat het lichamelijk heel zwaar wordt voor haar. Maar ze is niet bang om te sterven. „Ik weet waar ik heenga”, schrijft ze in “Partisanenvrouwen”, het boek van haar hand dat na de oorlog verschijnt. Ze leeft dicht bij God, getuigt ze in dit boek.
In maart 1945 wordt ze samen met andere gevangenen overgeplaatst naar kamp Westerbork. Daar moet ze smerig werk verrichten. Intussen is het gedreun van de naderende Canadese troepen al hoorbaar. En nog geven de Duitsers niet op. Ze weigeren in te zien dat ze kansloos zijn. Met paard en wagen vertrekken de bewakers met de gevangenen naar het noorden van het land, met de bedoeling de vrouwen naar het kamp Ravensbrück te brengen. Na een week volgt dan toch de Bevrijding.
Het tijdelijk bestuur dat na de Bevrijding aantrad, regelde dat Zonneland weer kon worden herbouwd. Het werd nu in steen opgetrokken. Na vijf jaar trouwde Els met Fok, waarna ze verhuisde naar Nieuw Guinea, omdat hij zich had aangemeld voor Indië. Na allerlei omzwervingen en na zijn dood keerde Els in de jaren negentig terug naar Nederland. Haar adoptiefmoeder was toen al lang overleden. Jacqueline Kuyck werd 81 jaar.

Verrassing
Els heeft nog steeds contacten in Garderen. „Ik kom er nog steeds. Daar wil ik begraven worden, daar liggen mijn roots.” Ook haar moeder en tante Netta zijn in het Veluwse dorpje naar hun laatste rustplaats gebracht.
Een erg grote verrassing voor Jacqueline was het feest toen ze 75 werd. In het geheim waren alle oud-bewoners van het hol uitgenodigd om de verjaardag van “tante Jacq” bij te wonen. Eentje kon niet, de anderen waren er allemaal. „Geweldig was dat. Wat vond ze dat mooi,” vertelt Els.
Haar zoon Piet, die zich sterk interesseert voor de geschiedenis van zijn familie, heeft nog foto’s van het feest. „Kijk, zegt hij, Herman Brood toen hij jong was.”
De vader van de veelbesproken zanger en kunstschilder hoorde ook bij de onderduikers en de kleine Herman mocht die middag mee naar Garderen.
Vorig jaar heeft Piet Hageman enkele Joodse vrouwen kunnen opsporen die als kind in Heidebloem ondergedoken hebben gezeten. Een van hen is Eeje Erwtenman-Groen uit Amsterdam. Ze vertelt dat ze in maart 1943 als baby in Garderen terechtkwam. Het hele gezin moest onderduiken en naar ze later heeft begrepen, wist haar oom haar via het artsenverzet in veiligheid te brengen.
Haar vader werd in Auschwitz vermoord maar haar moeder en de twee andere kinderen uit het gezin overleefden de oorlog. Haar moeder vertelde haar naderhand dat ze Eeje herkende omdat ze op haar broer leek.
„Ze had mij meer dan twee jaar niet gezien en vanwege de ondervoeding zagen we er niet uit. Maar alle dertien kinderen waren nog in leven. Dat was heel bijzonder.”
Ze is “zuster Kuyck” tot op de dag van vandaag dankbaar voor wat ze deed. „Een ontzettend dappere vrouw. Deze vrouw heeft mijn leven gered.”

Onderscheiding
Een ander Joods meisje uit Heidebloem is de nu 72-jarige Channa Spangenthal, die sinds 1948 in Israël woont.
Garderen neemt bij haar een speciale plek in. „We baden altijd: Lieve Vader in de hemel”, vertelt ze in een mengelmoes van Nederlands en Engels. Wat ze zich vooral nog herinnert, is de honger en de benauwde ruimte.
„We zaten er in totaal met achttien kinderen maar daar was het huis helemaal niet op berekend.”
Haar ouders hebben “zuster Kuyck” en “tante Netta” na de oorlog nog opgezocht om hen persoonlijk te bedanken. „Maar daar wilden ze niets van weten”, zegt Channa. „Ze hadden slechts gedaan wat ze moesten doen. Alleen hun Vader in de hemel kwam de dank toe.”
Channa ijvert nu voor een postume onderscheiding voor Jacqueline van het Yad Vashem Centrum in Jeruzalem. Eerder, in 1952, kreeg “tante Jacq” het militair verzetskruis van burgemeester Des Tombe van Apeldoorn. Bij Yad Vashem gaat het om de eretitel “Rechtvaardige onder de Volken”. Channa: „Ze heeft het meer dan verdiend.” Dan wordt het even stil aan de andere kant van de lijn. De ontroering wordt haar te machtig.
Ze luistert: „Wat een dappere vrouw!”

Gepubliceerd 27 april 2011, Jan van Klinken

https://www.digibron.nl/search/detail/0546a2d8bb826a999a8783ad12090371/diepgelovige-heldin

---

Joodse onderduikers even terug in Garderen

30-09-2015, 06:15

WhatsAppFacebookTwitterLinkedInE-mail

GARDEREN Daar staan ze dan, de 2 Joodse vrouwen - 70 jaar na afloop van de Tweede Wereldoorlog - bij het graf van Jacqueline Kuyck en Antoinette Verkerk op de begraafplaats in Garderen. Dankzij de ongelofelijke moed van Kuyck en Verkerk, die ervoor zorgden dat zij en nog 11 andere Joodse kinderen konden onderduiken in hun kindertehuis in Garderen, konden zij na de oorlog verder met hun leven en een gezin stichten.

Gonny Livestroo

De twee Joodse vrouwen, Dorothea Clara Adelaar ('40) en Sientje Broer-van Bever ('38) staan niet alleen bij het graf. Kuyck's geadopteerde dochter Els Hageman-Kuyck ('28) en diens zoon Piet Hageman zijn ook aanwezig. Deze laatste heeft er voor gezorgd dat Sientje en haar echtgenoot en Dorothea met kinderen en kleinkinderen hier bijeengekomen zijn. Sientje, wonende in Apeldoorn, heeft het graf al vaker bezocht. Voor Dorothea is het de eerste keer. De dag voor de samenkomst op de begraafplaats is zij uit Israël gekomen met haar familie. Al vanaf 1958 woont zij daar. Hoewel vooral Dorothea's familie erg heeft aangedrongen op een bezoek aan Garderen, was dat niet de reden voor hun komst naar Nederland. Twee dagen na de bijeenkomst op de begraafplaats was er namelijk een Stolpersteine-ceremonie voor Dorothea's ouders en grootouders die vanuit Zwolle zijn gedeporteerd. De Stolpersteine zijn een initiatief van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Het zijn gedenktekens in de vorm van een steen met daarop een messing plaatje, die in het trottoir worden gemetseld voor de huizen waaruit in de Tweede Wereldoorlog Joden werden weggevoerd naar de vernietigingskampen. Op deze messing plaatjes staan de naam, geboorte- en sterfdatum van de slachtoffers van de Holocaust.

Sientje, Dorothea en ook haar zusje Clara Catharina werden aan het begin van de oorlog op tijd door het verzet ondergebracht in Huize De Heidebloem in Garderen. Niet lang voor hun komst moesten Kuyck en Verkerk kindertehuis De Lichthoeve in Santpoort, dat zij samen als voormalig verpleegkundigen hadden opgezet, noodgedwongen verlaten. Een hen vijandig gezinde NSB -er had de Duitsers daartoe weten over te halen. Er waren al wel plannen om te verhuizen, maar niet zo plotsklaps. Het kindertehuis in Santpoort werd te klein en Kuyck, die een groot deel van haar jeugd op de Veluwe had doorgebracht, koos voor Garderen. Daarbij telde mee dat zij daar al een klein houten zomerhuisje bezaten, genaamd Zonneland. Al voor de oorlog was er in Garderen, met financiële ondersteuning van donateurs, een stuk land aangekocht voor de bouw van een nieuw en groter tehuis. Door de gedwongen sluiting besloten de 2 vrouwen dan maar eerder naar Garderen te vertrekken. Door de dreigende bombardementen op de nabijgelegen Hoogovens werden de meeste kinderen in gezinnen buiten de gevarenzone geplaatst. Een deel ging mee naar de Veluwe, waar zij werden ondergebracht in 2 huizen: De Heidebloem aan de Hoge Steeg en Heidevreugd aan de Putterweg in Garderen. Ook in deze 2 huizen werd het uiterst kindvriendelijke beleid van de 2 vrouwen voortgezet. Zelf trokken zij in het zomerhuisje, samen met Kuyck's dochter. Al snel na hun komst werd hen door het verzet gevraagd Joodse baby's en kinderen op te nemen. Er werd gezorgd voor vervalste papieren, waarop echte Hollandse namen prijkten om de Duitsers om de tuin te leiden. In totaal werden op deze wijze 13 kinderen gered van deportatie.

Sien kan zich nog goed herinneren dat zij door een meneer bij haar kleuterschool opgehaald werd en naar De Heidebloem werd gebracht. Een 'oom' werd haar verteld. Pas vele jaren later heeft zij te horen gekregen, wat er voorafgaand aan haar vertrek, is voorgevallen. Sien's vader, die bakker was, werd al in het begin van de oorlog naar Duitsland gedeporteerd. Bij de Hollandia fabriek, waar haar moeder werkte, werd kort daarna een inval gedaan door de Duitsers. Zij sommeerden het personeel zich in 2 groepen te op te stellen. Een groep met Joodse en een met niet-Joodse mensen. Omdat Sien 's moeder er niet Joods uitzag, raadden haar collega's haar aan bij de niet-Joodse groep te gaan staan om deportatie te voorkomen. Sien 's moeder hoopte echter vurig met haar echtgenoot herenigd te worden en koos voor de Joodse groep.

Naast de verzorging van de kinderen, zorgden het drietal op Zonneland ook nog voor een lange reeks onderduikers in het hol onder de grond achter het zomerhuis. Ook werd hier op de heide munitie, wapens en zelfs dynamiet verborgen. Natuurlijk kregen de vrouwen hulp van mensen uit de omgeving. Er werd geholpen met de verzorging van de kinderen, zo'n 30 in totaal, en ook werden er regelmatig voedselbonnen gebracht om alle extra monden te kunnen voeden. Hoewel een tijd waarin alle betrokkenen bang waren voor verraad, hadden de kinderen, gelukkig maar, geen enkel besef van het gevaar dat hen boven het hoofd hing. Dat blijkt wel uit het verhaal van Sien als het gezelschap ruim 70 jaar later, op uitnodiging van de huidige bewoners, de familie Van Lagen, De Heidebloem bezoekt. Voor het huis is er geen enkele herkenning bij de 2 vrouwen. Pas achter het huis komen de verhalen los en dan vooral van Sien die zich nog veel kan herinneren uit die tijd. Dorothea is gesloten als een oester. Vriendelijk, dat zeer zeker, maar praten over het verleden wil zij bijna niet. Sien: "Achter het huis was een klein bos waarin een groep Duitsers bivakkeerden in een grote tent. In de tuin van De Heidebloem was een hekje en ik maakte dat weleens open en liep dan het bos in. Telkens werd ik door de Duitsers teruggestuurd. De derde keer liep er een Duitser met mij mee en zei tegen de verzorgster dat ik de volgende keer doodgeschoten zou worden!". Sien had het geluk blond te zijn. De Duitsers hadden geen flauw benul van het feit dat er vlak voor hun neus 13 Joodse kindertjes speelden. Eén was zelfs als baby door zuster Kuyck, de toen gebruikelijke aanspreekvorm, meegesmokkeld uit een ziekenhuis in Haarlem.

In oktober 1944 kregen de vrouwen van de politie te horen dat hun illegale activiteiten op Zonneland bekend waren bij de Duitsers. De volwassen onderduikers vertrokken inderhaast. De 3 vrouwen bleven. Zij wilden niet dat de Duitsers in het kindertehuis naar hen zouden gaan zoeken en dan de Joodse kindjes zouden vinden. Omdat de Duitsers, terecht, vermoedden dat Jacqueline Kuyck veel wist over het verzet, werd Zonneland door hen in brand gestoken en werd Kuyck naar de Willem III kazerne in Apeldoorn gebracht. Daar werd zij regelmatig verhoord, maar liet niets los. Na een paar maanden werd zij naar Kamp Westerbork getransporteerd waar zij vele ontberingen moest doorstaan. Op weg naar de gevangenis in Leeuwarden met zo'n 100 vrouwen werden zij op 16 april 1944 plotsklaps door de Duitse commandant vrijgelaten en keerde Kuyck terug naar Garderen.

Na de oorlog vertrokken de Joodse kinderen uit Garderen. Hun echte namen waren bij (Joodse) artsen in Nederland bekend. Zij keerden terug naar hun familie, zoals Sien die bij een tante terechtkwam of, als er geen familie meer was, in een pleeg- of adoptiegezin werden geplaatst. Dat verliep destijds wel een beetje vreemd vertelt Dorothea. Dorothea: "Wil je nieuwe ouders? werd mij toen gevraagd. Ons werd helemaal niets verteld! Je moest dan blijkbaar zelf maar begrijpen dat je ouders niet meer leefden". Dorothea en haar zusje Clara werden overigens geplaatst bij een Joods echtpaar in Driebergen.

De grootste vraag die de nakomelingen van Dorothea zich vooral stellen, vertelden zij tijdens hun bezoek aan Garderen, is het waarom. Waarom hebben deze 2 vrouwen, die later een nieuwe Lichthoeve in Garderen lieten bouwen, hun leven voor de Joodse kinderen in de waagschaal gesteld? Een antwoord op deze vraag kan niemand meer geven. Wel staat vast dat hun rotsvaste christelijke geloof hen daarbij gesteund heeft. Dorothea's zoon geeft aan te beseffen dat zij er zonder de 2 vrouwen waarschijnlijk helemaal niet geweest zouden zijn. Als dank hebben de door Piet Hageman opgespoorde 'kinderen' er een paar jaar geleden voor gezorgd dat de zusters postuum de hoogste onderscheiding is toegekend door de staat Israël: de Yad Vashem.

30-09-2015, 06:15   Gonny Livestroo

https://nieuwsbladdeband.nl/lokaal/joodse-onderduikers-even-terug-garderen-9932

Man Christiaan Johan Simon (overleden 12 dec 1958 / getrouwd 24 juli 1903)

Latere adres: Bijlokeplein 2 - 4571 JJ Axel (zeeuw vlaanderne)

Aantekeningen Bindert op namenlijst: verhuisd naar Australie met zussen?

Dagboek Cornelia van der Woerd- kon mooi zingen

--

Cornelis Simon (broer van vader Chris?) and Janneke Verberkmoes, 5 kinderen, 3 dochters ook gevangen: Zie no 14, 17, 18.

Jakobje [Koos] Simon (1923 - 2007), August 20, 1923 in Axel, Terneuzen, Zeeland, Netherlands, Death: May 10, 2007 (83) - Gehuwd 30 september 1948 (donderdag), Axel, Zeeland, The Netherlands, met  Adriaan François Rinn - https://gw.geneanet.org/rvijver?lang=nl&p=jacobje&n=simon

Fietje Simon (August 18, 1920, Putten  - April 19 2006), getrouwd met  Willem Jan Jansen

Krina Maria Simon, October 05, 1921, Axel

Levinus Simon, June 18, 1925, Axel, Terneuzen, Zeeland,

Hendrika [Henny] Simon

Jacob Simon, 5 mei 1911 te Putten 

Oospronkelijke spelling "Hennij"

Naar Australie verhuisd? Ref. aantekeningen Bindert op namenlijst.

Bron Bindert: Latere woonadres: Hugo de Grootlaan 20 - 3818 TB Amersfoort

Zie ook schoonmoeder Constantia Jacoba no. 64 en Lia no. 65 (stiefdochter van Constantia).

Getrouwd met: Alexander James van Geen (oudste zoon van Jongvrouwe Constantia Jacoba van Holthe tot Echten (overleden 24 mei 1986) - nummer 64)

Kind(eren) nu levend/in contact: Sandra Laane-Van Geen, was op lezing Evert de graaf feb 2025. laanevangeen@gmail.com (Ika heeft telno)

---

Mail van Renéé van  der Schalk-Van Lynden (geportretteerd Het Verhaal in Vries) februari 2026:
De geboortedatum (en sterfdatum) van mijn tante Lia (Elisabeth Jacqueline Marie van Geen 04-03-1911 – 11-09-2003). Zij was de dochter uit het eerste huwelijk van mijn grootvader. Zijn vrouw overleed in het kraambed van hun 2e kind. Tante Lia bleef vrijgezel.

Later op 28-7-1919 trouwde mijn grootvader Mathieu Lambert van Geen (30-08-1883 – 04-03-1970) met mijn grootmoeder Constantia Jacoba van Geen-van Holthe tot Echten (10-08-1893 – 24-05-1986) en zij kregen samen 5 kinderen: eerst 3 zoons (Alexander, Henri, x), toen 2 dochters (Cocky en Liline). Mijn grootmoeder was slechts 18 jaar ouder dan tante Lia.

Anneliese Versteegh is de schoondochter, die na de oorlog op 22-8-1946 trouwde met mijn oudste oom Alexander James van Geen.

De 3 vrouwen (en de jongste dochter Liline, toen 14 jaar) zijn op 2 februari 1945 in Huize Bijstein in Putten gearresteerd en afgevoerd naar de Kon. Willem III Kazerne in Apeldoorn. Al na paar dagen werd Liline vrijgelaten. De gehele familie Van Geen was inmiddels gevangengenomen of zaten ondergedoken, dus zij keerde alleen terug naar Bijstein en bleef daar (wrsch?) tot dat haar moeder, Lia en Anneliese naar huis terugkeerden na de bevrijding uit de Vrouwenmars.

Fragment dagboek Nonny:

[1] Annelies was verpleegster in de ziekenbarak en was verloofd met een zoon [Alexander James] van mevrouw Van Geen uit Putten". (p 42) - Ze rookte met Dokter Schreuder en Anneke de Windt.

https://www.openarch.nl/hua:30B3E244-5892-454A-A048-70C91DB29140/nl

Marnixlaan 61 Amersfoort in 1950 : F.H. Zegers - zelfde adres als Anneke de Windt (21)

https://archiefeemland.courant.nu/issue/ADA/1950-01-01/edition/null/page/293?query=N.%20Zuidsingel%2044&sort=relevance

GA

Naam: Dina Magdalena Joostina Reijers

Geboren: 15 september 1891 te IJlst

Overleden:

Ouders: Johannes Cornelis Reijers en Aafke de Vries

Huwelijk: 

• (1e huwelijk) Johannes van der Schouw (27 januari 1887 te Schiedam - 12 juli 1929 te Ijsselmonde) op 15 september 1923 te 

• (2e huwelijk) Frederik Hendrik Zegers ( 1892 geboren te Dolok(Noi) - …) op 27 juli 1931 te Amersfoort

Kinderen:

Oorlogsgegevens:

??? Broer van Frederik Hendrik Zegers betrokken bij Binnenlandse Strijdkrachten: Julianus Lucius Zegers

??? Johan Gerrit Willem Zegers zat in Engeland tijdens de oorlog??

Van Marnixlaan 61

Amersfoort

Zelfde adres als Dina Zegers-Reyers (20)

[1] Cornelia van der Woerd - p42 - ze rookte met Annelies (later van Geen) een Dokter Schreuder.

Naam: Clasien Henriette Schreuder

Bijnaam:

Geboren: 29 maart 1904 ‘s Gravenhage

Overleden:

Ouders: Pieter Hendrik Schreuder (Ridder in de orde van Oranje Nassau, schoolhoofd) en Sibbeltje Hofstra > http://www.humanitarisme.nl/personen/index.php?m=family&id=I338025

Broers en zussen: 

• Anton Gerrit Schreuder (21 augustus 1908 ‘s Gravenhage - 25 februari 1971) - Margaretha Elisabeth Schoorl (26 december 1904 - 3 jan 1993)

• Selma Schreuder (1935- 1991) - Thomas Vermeer

• ….

• ….

• Pieter Hendrik Schreuder (27 december 1901 - …..)

RELATIE VAN VERZETSSTRIJDER PIETER MEINDERT SCHREUDER? https://nl.wikipedia.org/wiki/Pieter_Meindert_Schreuder

Interessant stuk over verzet in Noorden.

Huwelijk: 

• (1e huwelijk 27 februari 1924 - 30 december 1932): Johan Hendrik Frans Hiemstra

• (2e huwelijk) : Pieter Schut (.... - 24 oktober 1957)

• 
  

Beroep: Arts

Kinderen/kleinkinderen:

Oorlogsgegevens:

Broer Anton Gerrit met zijn vrouw betrokken bij verzet. Hadden een hotel op landgoed de Leperkoen in Lunteren. (Link met Derk Wildeboer)

https://www.genealogieonline.nl/parenteel-laverne/I40281.php

Naam:??? Jacoba Hendrika Kamsteeg

Geboren: 25 oktober 1916 te Stavenisse

Overleden: 9 september 1952 te Wassenaar

Ouders: Jan Hendrik Cornelis Kamsteeg en Hendrika van Hoeve??

Broers/zussen: Johanna Kamsteeg (7 september 1906 te Oosterland - 8 juli 2004)   -Johannes Jacobus Preuniger ( 29 juni 1886 - 22 december 1962)

Huwelijk:

Kinderen:

Oorlogsgevens:

[1.] Mevrouw Hermanides - hoofd van onze huishouding in Westerbork barak

-----

Naam: Maria Antonia Sara Wilhelmina Haagmans

Geboren:

Overleden:

Huwelijk: Suffridus Renicus Hermanides

Kinderen:

• Renicus - Bindert: 8 Rue de la Tramontae - 11510 Fitou France

• Charlotte

Oorlogsgegevens:

Mevrouw Hermanides Haagmans werd op 6 Januari 1945 in haar huis gearresteerd door de SD. Hierbij werden de ondergedoken joodse mensen ook ontdekt.

Onderscheiding: Ontving 23 februari 1984 Yad Vashem. Verzetsherdenkingskruis 

----

M.C.A.W. Haagmans getrouwd met Suffridus Renicus Haagmans

https://www.genealogieonline.nl/stamboom-boerstra/I4583.php

Hermanides, Suffridus Renicus & Maria Antonia Sara Wilhelmina (Haagmans)

Zaal van der, Albertus & Jacomina (Smit)

In 1940, Suffridus and Maria Hermanides were living in Apeldoorn, Gelderland, with their young daughter, Charlotte. Their elder son, Renicus, was studying in Delft at the Technical University. Once a week, the couple went to the Apeldoorn Bridge Club, where they became acquainted with Marcus and Seraphine van Son, a Jewish couple. In October 1942, the van Sons and their 23-year-old son, Salomon, and 17-year-old daughter, Emmy, left home in search of a place to hide. After wandering for some time between hiding places, they were eventually taken in by the Hermanides family, in early 1943. Seraphine and Emmy remained there; Marcus and Salomon moved on to other addresses. In the spring of 1943, Renicus was among the students who refused to sign a pledge of allegiance to the German occupiers and he had to go into hiding. His parents’ home was no longer safe and so the two van Son women had to find a new hideout. Maria Hermanides secured them a safe shelter with the van der Zaal family, who lived across the street. After Renicus was sent to Germany in June 1943, the Hermanideses took in Marcus van Son and his son Salomon. In the summer of 1944, they took in Seraphine van Son too. Emmy remained with the van der Zaals. The van Sons were given quarters of their own on the second floor, consisting of a living room, bedroom, bathroom, and an attic room for Salomon. In addition to hiding Jews, the Hermanideses also cooperated with the neighbors opposite them by hiding weapons. In November 1944, the fugitives survived a raid in the neighborhood thanks to Maria Hermanides’s presence of mind. Nevertheless, things began to go wrong soon after and on January 6, 1945, the SD surrounded the house, discovered the hidden Jews, and arrested everyone on the premises. Suffridus Hermanides and Charlotte were not at home at the time. The prisoners were taken to SD headquarters in Apeldoorn, where Seraphine was interrogated and beaten. The van Sons were sent to Westerbork on January 25, and, soon after, Maria Hermanides was also sent there. In early April 1945, just before the Canadian army reached the camp, the Germans evacuated the non-Jewish Resistance fighters to the environs of the city of Groningen. Maria Hermanides and the van Son family were liberated separately in April 1945. 

On February 23, 1984, Yad Vashem recognized Suffridus Renicus Hermanides and his wife, Maria Antonia Sara Wilhelmina Hermanides-Haagmans, and Albertus van der Zaal and his wife, Jacomina van der Zaal-Smit as Righteous Among the Nations. 

http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=en&itemId=4039554

Naam: Mecheline Henriëtte Maria Ribberink, geboren 27 mei 1921 in Amersfoort, overleden 25 sept 2006 Amersfoort.

Ouders: Willem Johannes Franciscus Agatha Ribberink en Henriette Christina Cornelia Maria Cornelissen 

https://www.openarchieven.nl/hua:90B06F72-4A15-0B65-E053-4701000AA24B

Maggie komt voor in de Duitse 'Arolsen Archiven' / Yad Vashem Archives met Westerbork als laatste verblijfplaats:

https://talk.arolsen-archives.org/t/cli-part-21-132132139/10257

Bekende van Didi Roos?

Getrouwd met: Alphonsus Maria Meuwese (geb 26-2-1913 Amsterdam, overleden 21 sept 1968)

Bindert: adres later:

M.H.M. Meuwese-Ribberink

Molenwijck 409

Loon op Zand

04166-2052

Geboren: Zutphen, 13 februari 1925

Overleden: Oegstgeest, 14 februari 2017

Vader: Jacob Henricus Cornelis Maria van der Kun (1882-1962) 

Moeder: Wilhelmina Emilia Maria Regout (1892-1986). 

Ze groeide op als jongste in een gezin van drie kinderen.

Liep met oma Nonny en de zusjes Sandberg vanuit Visvliet naar Apeldoorn!

Zie dagboek.

---

Vriendschap Fenny Tebbenhof, Truus Bresser en Jacoba van der Kun

--

https://www.genealogieonline.nl/stamboom-stoffels/I761.php

https://nl.wikipedia.org/wiki/Jacoba_Theodora_van_der_Kun

Jacoba Theodora van der Kun (Zutphen, 13 februari 1925 - Oegstgeest, 14 februari 2017) was een Nederlands verzetsstrijder. Ze maakte tijdens de Tweede Wereldoorlog deel uit van de Zutphense LO-verzetsgroep.

Jeugd[bewerken | brontekst bewerken]

Jacoba van der Kun werd in Zutphen geboren als dochter van Jacob Henricus Cornelis Maria van der Kun (1882-1962) en Wilhelmina Emilia Maria Regout (1892-1986). Ze groeide op als jongste in een gezin van drie kinderen.

Tweede Wereldoorlog[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdens de oorlog was ze actief voor het verzet in Zutphen. Als koerierster voor de Binnenlandse Strijdkrachten 'Gewest 5 Achterhoek' van commandant William van den Wall Bake gaf ze berichten door aan Gerhard Wolsink, die radiocontact had met de geallieerden. Bijvoorbeeld over de locatie van een Duitse munitietrein in Zutphen, die vervolgens een paar uur later werd gebombardeerd.

De Kruisberg[bewerken | brontekst bewerken]

Jacoba van der Kun werd op 28 december 1944 in haar ouderlijk huis door de Duitsers opgepakt. Eerst werd ze vastgehouden in het huis van bewaring in Zutphen, maar nog diezelfde dag plaatsten ze haar over naar de De Kruisberg, een gevangenis van de Sicherheitsdienst, in Doetinchem. Uit het dagboek, dat ze gedurende haar hele gevangenschap in het geheim bijhield, blijkt dat ze al snel ontdekte dat veel bekenden uit het verzet, waaronder Edzard Bosch van Rosenthal en William van den Wall Bake, hier ook zaten. Hierdoor groeide het vermoeden dat de hele groep verraden was, zeker toen bij de verhoren ook nog bleek dat de Duitsers van alles al op de hoogte waren.

Kamp Westerbork[bewerken | brontekst bewerken]

Toen de geallieerden de grens bij Doetinchem naderden werden op 26 maart 1945 onverwachts 22 mensen uit De Kruisberg vrijgelaten. Een dag later gingen de 63 overgebleven verzetsmensen, waaronder Jacoba van der Kun, per vrachtwagen naar Kamp Westerbork. Hier werd ze als politiek gevangene in een van de strafbarakken geplaatst. Net als de andere vrouwen moest ze hier elke dag batterijen uit elkaar halen.

Op 11 april 1945 verlieten de vrouwen onder begeleiding van de Wehrmacht het kamp, na een voettocht van 70 kilometer werden ze uiteindelijk op 14 april 1945 in Visvliet vrijgelaten.

Bevrijding van Zutphen

https://www.contactzutphen.nl/nieuws/algemeen/307886/dichter-bij-de-oorlog-kun-je-niet-komen-

Bronnen

• doetinchemherdenkt.nl - Jacoba T. van der Kun, Gevangenis dagboek Doetinchem - Westerbork -Visvliet (Archief NIOD)

• Menno Tamminga, Wij zijn vrij!: ooggetuigen van toen en nu over de bevrijding van Warnsveld, Zutphen en De Hoven

• W. Hermans, 'Gerrit Wolsink in Kamp Wöbbelin omgekomen', Oud Hengelo (11-20-2020)

• Nederland's Patriciaat

Jacoba was koerierster in het verzet. Ze werd eind december 1944  in Zutphen gearresteerd en een dag later in Doetinchem in een cel gestopt. 

Eind maart 1945 werd zij doorgestuurd naar kamp Westerbork. Bij binnenkomst moest zij  haar kleren inleveren  voor een overall met het nummer 27. Ze kreeg ook klompen, die twee maten te groot waren.  In het kamp moest in de batterijensloperij werken: ‘We waren zwarter dan mijnwerkers’.  

Op 11 april 1945 moet ze met meer dan 100 andere vrouwen onder begeleiding van bewakers kamp Westerbork verlaten. De vrouwenmars was begonnen.  4 dagen later werd de groep door de bewakers in de steek gelaten bij het plaatsje Visvliet. De groep werd vervolgens in Grijpkerk in een boerenschuur ondergebracht.

Tijdens deze gedwongen evacuatie mars heeft Jacoba geprobeerd te ontsnappen. Ze vond echter geen uitweg. Na haar ‘bevrijding’  is Jacoba met drie andere vrouwen lopend en liftend terug naar huis gegaan. Ze was vijf dagen onderweg.

Bindert: getrouwd met Paul Bresser (schoonzus van Truus Bresser no. 29)

Latere adres: 

Waterbergseweg 27

6815 AL Arnhem

---

Bron Bindert Kort telef. verslag van mevr. Bresser-Tebbenhof nr. 28. 

---

Bron; OVCG:

Naam: Fenny Tebbenhof

Geboren: 10 maart 1920

Overleden:

Ouders: Fenna Tebbenhof-Prins (overleden 10dec 1958)

Vader Jacobus Tebbenhof overleed op 11 maart 1944

Broers/zussen:

Schoonzus: Truus Bresser

Huwelijk: Paul Bresser (23 juli 1920 te Arnhem - … )

Kinderen:

Oorlogsgegevens:

Verzetsblad Daily World New, uitgegeven in Arnhem.

Vriendschap Fenny Tebbenhof, Truus Bresser (= schoonzussen) en Jacoba van der Kun

--

https://www.geldersarchief.nl/bronnen/archieven?mizig=210&miadt=37&miaet=1&micode=2867&minr=2524360&miview=inv2

Paul Bresser;

Oud verzetsman Arnhem. Drukte de krant: The Daily World News. Was aangesloten bij de groep van Jannes van de Bergh, Leo Blok, Wietse Steenstra. In 1942 verhoord door Becker in huis van dr. Hartog. Ontsnapt en weer gepakt door Johny de Droog. Vrij Nederland werd verspreid door Wim Speelman en Henk Hos. Berends, Hoekstra, Grin en Wameling waren Nederlanders die fout waren. 

Zijn vrouw Fenny Tebbenhof was bevriend met Hans Logjes. Klaas Schuttinga was actief saboteur en hoorde bij de groep Jannes van de Berg. Klaas Schuttinga, Nico van de Oever en Paul Bresser zaten bij de L.K.P. Doodgeschoten bij de Pinkenberg door Huhn waren Harry Kuipers, Charles Mozes en Klaver. Zij werkten voor het Rode Kruis. Niet Penseel maar Klaas en Nico hebben Bob Peatling uit het politiebureau gehaald. Kraayenbrink zat bij het Pompstation van de waterleiding hiervan kregen zij papieren dat zij in dienst waren van de Gemeentelijke waterleiding. Even bij de fam. Looyen (JOHAN? OPZOEKEN - evacué opgepakt met oma) gezeten en toen opgepakt op 4 januari 1945. Ondergedoken op de Veluwe.;

Latere adres: Obrechtstraat 44 6815 BS Arnhem

Reunie - 28 Tebbenhof en 29 samen

---

Bron Bindert: Kort telef. verslag van mevr. Houwerzijl-Bresser nr. 29. 

----

Naam: Truus Houwerzijl-Bresser

Nummer: 28

Andere gevangen familie: schoonzus Fenny Bresser-Tebbenhof (nummer 28)

Geboren: 26 september 1921, Arnhem

Overleden: 30 april 2003, Netterden

Ouders: Hermanus Johannes Bresser (1884-1970) en Wilhelmina Maria Schoenmeijer. 

Broers/zussen:

• Paul Bresser (getrouwd met Fenny Bresser-Tebbenhof no. 28)

• Herman Bresser.

Check: omgekomen in Neuengamme na transport van De Kruisberg tussen 2-5 feb 1945 = Bresser, D. J. G. (16-6-1894 * 1-4-1945)

Echtgenoot: Jan Jacob Houwerzijl (1911 Rotterdam - 1999 Arnhem)

Kinderen:

Oorlogsgegevens:

2 Januari 1945 werd Truus Bresser samen met haar schoonzus gearresteerd. Eerst naar opvoedingsgesticht de Kruisberg in Doetinchem gebracht en daarna Westerbork.

Zeshonderd Arnhemmers veranderden Openluchtmuseum halve eeuw geleden in een vluchtelingendorp

Zenuwendrank en hoestsiroop waren verkrijgbaar op de zolder van het Goedjaarshuis. Het Marker vissershuisje was ingericht als winkel. De meeste andere gebouwen deden dienst als woning. Zeshonderd Arnhemmers vonden een halve eeuw geleden een veilig onderdak in het Openluchtmuseum. „Iedereen dacht dat het met een paar dagen wel afgelopen zou zijn. Het duurde drie maanden".

Een statig pand aan het Stationsplein vormde tot september 1944 de veilige tliuishaven van Truus Bresser. Aan het eind van de oorlog was het veranderd in een puinhoop. Operatie Market Garden was nog maar net begonnen, toen het bevel kwam dat de inwoners van de Gelderse hoofdstad hun biezen moesten pakken. Arnhem zou dagenlang het toneel van hevige strijd worden. Het stadshart werd weggevaagd.

Tal van Arnhemmers kwamen in de omgeving van Apeldoorn of Ede terecht. De familie Bresser trok naar Velp en vandaar naar het Openluchtmuseum. Het wandelgebied, dat karakteristieke panden uit alle delen van het land tentoonstelt, veranderde in een compleet dorp, dat volledig afgesloten was van hulp van buiten. Binnen tien dagen vonden zeshonderd Arnhemmers er onderdak. „Het was de eerste dagen een chaos. Huizen, boerderijen, het zat allemaal vol. In de molen woonden op elke verdieping mensen. In de drie tentoonstellingsgebouwen zaten tweehonderd vluchtelingen. Ze sliepen naast elkaar in het stro".

Truus Bresser sliep met vijftien anderen op de grond in een blokhut van boomstammetjes, „''s Avonds moesten we beurtelings een poosje draaien aan een fietswiel om de lamp brandende te houden. En overdag scharrelden we maar wat rond".

Vuurtje

Het Openluchtmuseum was geen luilekkerland. Iedereen moest meedoen aan de corveediensten. Er werd hout gehakt en er moest voor zeshonderd mensen eten bij elkaar gescharreld worden. De mannen groeven loopgraven en schuilkelders, de vrouwen schilden aardappelen. Een groep mannen moest voedsel zien te bemachtigen in de verlaten stad, die door de Duitsers leeggeroofd werd.

Op de plaats waar nu het parkeerterrein van het museum is, werd groente verbouwd. De bewoners maakten er vrijelijk gebruik van. Aardappelen kwamen van omliggende landerijen, waarvan de eigenaren geëvacueerd waren.

Er kwam een distributiebureau en in de blekerij werd een centrale keuken gevestigd. Maar velen kookten liever zelf, eerst op een vuurtje buiten, en toen dat niet meer mocht, werden in de huizen kacheltjes neergezet. De pijpen staken door de ramen naar buiten. „We kregen eieren uit waterglas; niet te eten".

In het kamp was al gauw een bestuur gevormd. Korte tijd verscheen er zelfs een kampkrant. Dokter Nieveen leidde als ''burgemeester'' de openluchtbijeenkomsten waar de dorpsaangelegenheden geregeld werden. Dr. Glazema werd aangesteld als waarnemend museumdirecteur. Hij moest de kunstschatten beschermen en voerde daarover een ware strijd met de dokter-burgemeester, die meer oog had voor de belangen van de museumbewoners. Behalve voor burgemeester speelde Nieveen op 5 december ook voor Sinterklaas.

Granaten

Ongevaarlijk was het niet in het museumdorp. Er kwamen nogal wat granaten over, en soms kwam er één naar beneden. ,jKan het geluid kon je horen of een granaat gevaarlijk was". Op zaterdag 7 oktober werd een zeventienjarige jongen dodelijk getroffen door een granaatscherftoen hij op weg was om bij een bron water te halen.

In sommige gebouwen heerste een ware muizenplaag. Er was nóg een plaag: ook de Duitsers die op gezette tijden het museum aandeden waren niet erg plezierig. Een groepje soldaten had er bijzonder pi. if-mm veel aardigheid in om met handgranaten rondzwemmende eenden dood te gooien.

Onverwachts weerklonk soms de waarschuwing: „Razzia!" Ook de vier broers van de tweeling Riek en Alie Otten moesten zich verschuilen als er Duitsers in de buurt kwamen. Ze vlogen dan de vliering van het tentoonstellingsgebouw op waar vader en moeder Otten met tien kinderen onderdak gevonden hadden. Andere mannen zochten tussen de bonenstokken in de groentetuin een goed heenkomen. Veel succes hadden de Duitsers niet, want het bericht van hun komst ging als een lopend vuurtje rond.

Mina Bakgraag

„Voor de kinderen was de museumtijd een beetje wildwest", herinnert L P. J. Vroemen zich. School was er niet, ze hadden wat taken in het museum, ze moesten in het bos eikels gaan zoeken voor de varkens, maar verder was het vrijheid, blijheid. Aan speelruimte geen gebrek. Schoon bleef je toch niet, dus vuile handen en modderkleren waren opeens niet erg meer. Hun ouders maakten zich grote zorgen over hun veiligheid, over de familie met wie ze geen contact hadden en over hun verlaten huis, maar voor de kinderen was het „een machtig interessante tijd".

De museumbevolking bestond niet uit louter helden. Eén vrouw, „Mina Bakgraag" in de wandeling, vermaande de jongelui niet te luidruchtig te zijn, „anders horen de vliegtuigen het".

De museumbewoners probeerden zich schoon te houden in de vijver rond de Zaanse buurt. ledere morgen ging dr. Glazema, de waarnemena museumdirecteur, hier poedelnaakt te water terwijl zijn vrouw op de uitkijk stond. Voor de grote beurten werden in de loodsen "baduren" ingesteld: een vaste middag voor de dames en kinderen, en een middag voor de heren. Met het vriendelijk verzoek aan de andere sekse om uit de buurt te blijven.

Kerken stonden er in het Openluchtmuseum niet, maar ook in de open lucht kun je een samenkomst houden. De bewoners timmerden een altaar en een priester kwam de mis opdragen. Hij had ook niet-rooms-katholieken onder zijn gehoor.

V-1

Wachten duurt lang. Na een paar maanden was Arnhem nog steeds verboden terrein. De Bressers besloten echterom terug te gaan naar hun huis.

Truus broers hielpen er geallieerde parachutisten ontsnappen. Ook de Duitsers kregen daar lucht van. Op 2 januari pakten ze Truus en haar schoonzus op. De broers kregen ze niet te pakken. De beide arrestantes werden eerst naar het Doerinchemse opvoedingsgesticht Kruisberg gebracht en daarna naar Westerbork. Half april werden ze vrijgelaten, nadat de vluchtende Duitsers hen eerst tot bij Groningen meegenomen hadden. Toen Truus begin mei in Arnhem terugkeerde, was er van haar ouderlijk huis niets meer over.

De meeste museumbewoners moesten begin 1945 vertrekken. De tweeling Riek en Alie Otten ging naar Deventer. Het was net op tijd: op 11 februari viel er een V-1 tussen twee van de tentoonstellingsloodsen, waar tot voor kort honderden evacués hadden gewoond. Het ene gebouw was helemaal verdwenen, het andere zwaar beschadigd.

BabyNOM

Een deel van de evacués bouwde na de oorlog hun stad weer op. Velen zagen elkaar tientallen jaren niet weer. In 1984 werd voor het eerst een reünie gehouden, waarbij de tentoonstelling "Gesloten wegens bewoning" te bezichtigen was. Een zeventigtal oud-museumbewoners kwam op 1 juli dit jaar opnieuw bij elkaar. Zij kregen in het Openluchtmuseum als eerste de expositie "OverLeven; evacués in het Openluchtmuseum na de Slag om Arnhem" in de Delftse Windkorenmolen te zien. „Als u weg bent, mag de rest van Nederland erin", werd hen verteld.

In de „museumtijd" werden drie baby''s geboren. Eén van hen was tijdens de reünie aanwezig. Vingers priemden naar een grijzende dame: „Dat is de baby". Ze slaakte haar eerste schrille kreten in de oliemolen.

Een andere boreling werd Nora Olga Marijke genoemd. De initialen N.O.M, stonden voor Nederlands Openluchtmuseum. Als herinnering aan het toevluchtsoord.

Gepubliceerd op: 2 september 1994

L. Vogelaar

Bronnen: 

Gelders Archief

https://www.digibron.nl/search/detail/012df26d34da690fa6fb438a/mina-bakgraag-was-een-beetje-bang

Truus Bresser werkte in de oorlogsjaren met haar broers Herman en Paul mee aan de vervaardiging van het illegale tijdschrift DAILY WORLD NEWS in Arnhem.

Pagina 97/98 (nr 134) De Ondergrondse Pers van Lydia Winkel

https://www.geni.com/people/Truus/6000000055755797342

https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=37&miaet=1&micode=2867&minr=2512904&miview=inv2

https://www.vriendenkringneuengamme.nl/downloads/downloads/neuengamma-bulletin-maart-2014_989.pdf

Referentie: Mevrouw Lucy Bakker - heeft meegelopen en verdiepend onderzoek gedaan.

Contact gezocht via Rixt.

Dorus van ingen 1892-1921 &1916 Catharina van Wijgerden 1895-1992 (27. September 1895 in Brakel)

Getrouwd op 27-01-1916

Doorgestuurd 6. Oktober 1943 naar Vught?

---

Niet kloppend verhaal

Interview Trouw (3 juli 1993) met zoon "Peter van Ingen" geboren in 1950. Is geen zoon, want moeder trouwde pas na de oorlog met een Van Ingen.

'NATUURLIJK VOEL IK MIJ AF EN TOE EEN HOERTJE' 'Dat vind ik het ergste wat er bestaat. Verraad' Niemand is kraakhelder, maar waar zit dan het scheurtje?

Zondag begint een nieuwe reeks 'Zomergasten' met gastheer Peter van Ingen (42), een van de meest prominente VPRO-programmamakers van dit moment. Openhartig onderhoud over zijn afkeer van politici ('allemaal leugenaars'), de commotie in de VPRO ('twee mensen in vaste dienst wilden de macht grijpen') en zijn joodse afkomst ('ik ben met wantrouwen opgegroeid').

PIETER WEBELING3 juli 1993, 00:00

Van Ingen zou teveel vragen naar de bekende weg, 'ongeinteresseerd' zijn en zelfs 'eloquentie, alertheid en ervaring' ontberen. “Bij 'Zomergasten word ik door sommige tv-recensenten neergezet als een afstandelijke, arrogante klootzak,” beaamt de programmamaker. “Dat gebeurt als ze je niet in een hokje kunnen plaatsen, want bij symposia op televisie zien ze me juist niet 'afstandelijk': ik ben brutaal, provoceer, vraag alles, zweep de discussie op. Ik denk dat mensen zich niet verdiepen in de rol die ik bij 'Zomergasten' speel. Ze zijn gewend aan talkshows, waarbij het vooral draait om de presentator. Maar ik hoef niet op de voorgrond, daar is het programma niet voor, het is geen showbizz. Mijn gast is weerbaar en intelligent genoeg om zichzelf te tonen. Dit seizoen schotelt de VPRO achtereenvolgens voor: 's werelds meest vermaarde Rembrandt-kenner Ernst van de Wetering, schrijver Ian Buruma, schrijfster Lieve Joris en publicist, columnist en oud-voetballer Jan Mulder. Van Ingen waarschuwt zijn sneerders & schimpscheuters alvast: geen van deze uitzendingen zal een spetterend bloed aan de paal-treffen worden.

“Kijk, ik voel mij journalist. Nieuwsgierigheid drijft mij, verbazing drijft mij. Ik nodig een gast uit om zijn ideale televisieavond samen te stellen, waarbij het de bedoeling is dat de keuze van het beeldmateriaal een sluier oplicht van zijn persoon. Nou, in die opzet zou het oneigenlijk zijn iemand te vloeren vanwege 'schandelijk gedrag' ofzo. Bovendien sluit een gast zich bij zo'n confronterende aanpak af. Tijdens die drie uur 'Zomergasten' kun je beter iemand uit zijn schulp laten komen, zodat je hem langzaam ziet groeien.

Op zo'n avond ben ik op zoek naar huiselijkheid. Als een gast nerveus is laat ik hem of haar vooraf wennen aan de entourage, de camera's, het licht. Ik creeer een 'met z'n allen'-sfeertje, de gast moet een deel van het team worden, we gaan iets leuks doen. Ik zeg altijd: met pa en moe naar de speeltuin toe. Die gemoedelijkheid moet van het scherm afkomen. Het verschrikkelijke van 'Zomergasten' is alleen dat ik steeds wakker word geschud, dan moet je na vier, vijf minuten weer door naar het volgende fragment. Soms heb ik iets van: Godverdomme ik wil doorpraten, ik wil zo graag doorpraten''.

Waar richt je je op, tijdens de voorbereiding van een gesprek?

“Ik ben op zoek naar het scheurtje, haha. Waar zit bij iemand de tegenstrijdigheid, het contraire? Dan heb je 't. Dat maakt die persoon fascinerend.

Cliches en vooroordelen probeer ik te doorbreken. Om iemand echt te begrijpen ben ik in de voorbereiding als een bezetene met een gast bezig.

Is die nieuwsgierigheid puur professioneel? Of komt daar ook persoonlijk getinte interesse bij?

“Dat loopt door elkaar heen.”

Hoe merken we het verschil?

“Nauwelijks te zeggen. Je moet wel afstand houden. Het mogen nooit mijn kameraden worden, want je maatjes spaar je.”

Je zoekt een ontspannen sfeer met een zekere intimiteit, tegelijkertijd wil je distantie houden. Wrikt dat nooit? .. ja. Maar is het intiem? Dat is mijn punt. Het absurde van televisie is dat je in een aantal uren een eigen wereld probeert te creeeren. Sommige mensen zullen in zo'n uitzending toch de behoefte hebben iets vertrouwelijks te vertellen. Rene Soutendijk had dat. Die intimiteit was ongedwongen, niet artificieel, heel mooi vond ik. Dat is wat anders dan de meeste talkshows, waar de onoprechtheid vanaf druipt. Het gaat alleen maar om de uitspraken.

Mooi zo, dan weten we dat deze meneer het met zijn geit doet, so what? Dat is exhibitionisme, vies doen op televisie.''

“Op het moment dat je gaat doorvragen voor het effect in de huiskamer, terwijl je zelf eigenlijk niet echt in dat onderwerp geinteresseerd bent, overschrijd je de grens. Maar het blijft moeilijk, hoor. Televisie is voyeurisme. Iedere vraag is daar in feite een onderdeel van. Ik ben zelf een voyeur, maar ik noem dat deel liever 'nieuwsgierigheid'. Ik beloer niet iemand.”

Jouw VPRO-collega Wim Kayzer zei ooit: “Je stelt vragen, waarop jezelf ook het antwoord niet echt weet, aan een ander. En intussen blijf je zelf buitenspel. Je moet onderscheid maken tussen een straathoertje en een prijzig escort-madammeke, maar het blijft hoererij. Herkenbaar?”

“Ja, ik ben het met Kayzer eens. Ik ben ook verbaasd over die wetmatigheid: de journalist stelt vragen maar blijft zelf buiten schot.

Kayzer vond ook dat er 'een zekere lafheid' in die journalistenhouding zit. .. je hebt een beroep gekozen waarin je anderen graag laat vertellen hoe iets voelt. Daarbij hoop je antwoorden te krijgen waar je zelf naar op zoek bent. Dat is een van de redenen waarom je dat vak inrolt. Ik noem het vaak hoernalistiek. Natuurlijk voel ik me af en toe een hoertje. Niet alleen tijdens een gesprek. Als ik iemand achterna loop om hem of haar in mijn programma te krijgen, als ik echt moet slijmen... dan kots ik van mezelf.

Verschrikkelijk. Daarom ga ik nu niet meer zo ver dat ik een gast coute que coute wil hebben.''

“Vooral met politici is het hoererij. Rottenberg. Fantastisch voorbeeld. Die hoefde je maar te bellen en hij stond hijgend voor je klaar, bepoederd en wel. Maar als je hem nu belt over Ter Veld of In 't Veld, dan heeft hij toevallig een feestje, snap je? Het is van beide kanten hoererij. Voor een groot deel is dat soort journalistiek gewoon misbruik maken van elkaar.

Politici moet je nooit vertrouwen.''

Van Ingen wordt gezien als een exponent van de typische non-conformistische en eigenzinnige VPRO-familie, die naar de buitenwacht toe bij voorkeur opereert als een gesloten fort. Een paar jaar geleden stond dat bastion evenwel te trillen op zijn grondvesten: interne ruzies en wrevel binnen de VPRO werden breed uitgemeten in NRC Handelsblad en de Haagse Post. Het contact met de tv-leiding - Roelof Kiers en Cherry Duyns - zou volgens medewerkers 'teleurstellend en ontmoedigend' zijn.

Hoe stond jij tegenover die onvrede?

“Die kritiek was vooral geent op persoonlijke relaties. Een aantal freelancers probeerden brandje te stichten bij de VPRO, omdat er een programma van ze was afgekeurd ofzo. Waar ik me ontzettend aan geergerd heb is dat anonieme gedrag, want intern is er nooit openlijke discussie geweest, he? Die publicaties in NRC en die gemakzuchtige HP waren bijna uitsluitend gebaseerd op anonieme bronnen. Om zo de boel te verlinken... dat vind ik het ergste wat er bestaat. Verraad”.

Tegelijkertijd is zo'n handelwijze een indicatie voor de vermeende slechte sfeer. .. nu ga ik me daar weer over opwinden. Die sfeer werd juist door hun gecreeerd!''

Wie zijn naar jouw idee dan de 'kwaadwillenden'?

“Er waren twee mensen in vaste dienst die heel graag wilden dat Roelof ging moven, omdat ze de macht wilden grijpen, ze wilden graag directeur televisie worden: Emile Fallaux en Feike Salverda. Ja, zij zaten volgens mij ook achter dat gegossip en die stoelpoten-zagerij. Het feit dat die twee zijn weg gegaan, is heel goed geweest voor de VPRO. Fallaux is later door zijn talent heel goed terecht gekomen bij het Rotterdams filmfestival, maar kijk eens naar Salverda? Die is onder andere bij AT-5 toch ook weer stennis gaan schoppen?” “Juist door die affaire werd mij duidelijk dat 't niet altijd zo positief is, de VPRO als familiebedrijf, waarin dingen zo informeel konden worden benaderd. Want als het in een familie knalt, knalt het ook goed, begrijp je? Ik moest er zelf ook aan wennen, maar we zijn in de laatste jaren uitgegroeid tot een echt, professioneel bedrijf. Die vernieuwende en tegendraadse VPRO-indentiteit is er nog steeds. Wat me wel zorgen baart is de samenwerking met andere omroepen: het spelletje Lingo op de VPROavond, weetjewel? Voor je 't weet zit je met z'n allen aan tafel bij NOVA. Maar goed, toekomst voorspellen is nooit mijn sterkste kant geweest.”

Noem eens een paar andere, minder briljante eigenschappen?

“Ik neem teveel hooi op mijn vork. Een voorbeeld: vier jaar lang heb ik 'Belevenissen' gemaakt, bijna in m'n eentje, om de week. Ik merkte dat mijn televisietechniek ook in het gewone leven op de voorgrond kwam. In de spaarzame tijd die ik over had ging ik gesprekken met vrienden monteren: 'Wat-ie nu zegt, kan er wel uit'. Ik zat in de bioscoop naar een film te kijken en dacht even dat ik in de montagekamer zat: 'Spoel maar door'. Ik kon er niet meer van loskomen. Daar ben ik ontzettend van geschrokken.”

“Wat ik voor mezelf ook mis is analytisch denken. In een mooie documentaire het verhaal over iets maken, dat is voor mij onderontwikkeld gebied. Ik kan het moeilijk opbrengen om lange tijd met een onderwerp bezig te zijn, daar word ik hypernerveus van. Ik wil met een paar dingen tegelijk bezig zijn. Die multi-inzetbaarheid vind ik wel aardig, ik organiseer bijvoorbeeld ook tv-debatten, zoals laatst met de generaals. Ik hoef niet per se op de buis.

En misschien is het valse bescheidenheid, maar ik denk dat de mensen bij een programma als 'Zomergasten' meer geinteresseerd zijn in de gast dan in mij.

Daarom geef ik niet zoveel interviews. Het gaat niet om mij.''

“Weet je, ik voel me vaak een buitenstaander. Ik ben altijd beobachter geweest. Zoals elk enig kind was ik sterk op mezelf gericht, tegelijkertijd had ik behoefte aan contacten. Ik moest degene zijn die dat initieerde: zo leerde ik sociale vaardigheid. Maar ik blijf aan de kantlijn.

Heeft jouw Duits-joodse afkomst daarmee te maken?

Luchtig: “Dat kan het zijn. Mijn moeder is inderdaad Duits-joods, zij is eind jaren dertig van Berlijn naar Amsterdam gevlucht. Tijdens de oorlog dook ze onder bij een Nederlandse man, met wie ze later trouwde. Het klassieke verhaal, dus. Ik werd in mijn jeugd meer gezien als kind van een Duitse, dan kind van een jodin.”

Van Ingen werd in 1950 geboren. De oorlog had zijn spoor getrokken in huize Van Ingen; zijn moeder heeft in het concentratiekamp Westerbork gezeten.

“Maar ik ben geen 'tweede-generatieslachtoffer', zoals dat heet,” zegt hij met klem.

och kan ik me voorstellen dat je als kind onbewust wel degelijk iets meekrijgt van die oorlog.

”Mja, dat is ook zo, dat is ook zo. De oorlog was wel aanwezig bij mij thuis, maar nooit uitgesproken.” Denkpauze. “Kijk, ehm... moeilijk op te reageren. Ernst van de Wetering, mijn eerste gast, is een kind van foute ouders. Dat onderwerp komt zeker aan de orde. Hij wil ook een uitzending van 'Rondom Tien' laten zien, waar kinderen van foute ouders en kinderen van joden met elkaar worden geconfronteerd. Nou, die avond zitten wij dus ook bij elkaar. Dat krijgt een persoonlijke lading. Interessant.” Zonder overgang: “Ik woonde in de Gerrit van der Veenstraat in Amsterdam. Daar zat ook de SD, in het meisjeslyceum. Er was een razzia. Mijn moeder en mijn grootmoeder werden getipt, maar m'n grootmoeder wilde nog even snel geld halen dat ze achter de spiegel had verstopt. Op de hoek van de straat zijn ze opgepakt.

Die buurt, bij het Olympiaplein, gingen wij nooit in. Dat is heel beladen voor mijn moeder. En daarom ook voor mij. Maar... je komt al gauw in cliches terecht.''

“Ik betrap mezelf vaak op: vertrouw ik iemand of vertrouw ik iemand niet? Ik heb dat heel erg sterk. Dat is de basis voor al mijn interviews. Is-ie kraakhelder? Nee, niemand is kraakhelder, maar waar zit dan het scheurtje?

Daarom kan ik nauwelijks politici interviewen. Dat zijn allemaal leugenaars.''

“Het vreemde feit doet zich voor dat mijn vrouw nog geen kilometer van mij vandaan bleek te wonen. Haar moeder woonde ook een kilometer van mijn moeder in Berlijn, nog voor de oorlog. Maar dat wisten ze niet van elkaar. Haar moeder heeft ook in Auschwitz gezeten, met mijn grootmoeder. Mijn schoonmoeder heeft het overleefd, mijn grootmoeder dus niet. Heel vreemd, allemaal. En ik heb mijn vrouw gewoon in een cafe ontmoet, hoor. Zo van: 'Is deze kruk nog vrij?' ”

“Maar goed, je bent met wantrouwen opgegroeid. Dat wel. Je bent grootgebracht in een milieu dat zich bewust was waar mensen toe in staat zijn. Dat is je wel ingeprent. Duitsland stond in de jaren twintig en dertig cultureel gesproken bovenaan de ladder in Europa, en dat land kon zo verworden. Mijn moeder en mijn schoonouders zagen het in tien jaar tijd gebeuren. Ze leefden die laatste jaren in een jungle, ze moesten uit Berlijn vertrekken. Je leert iets over de menselijke natuur, dat is iets wat je meekrijgt. Onbewust.”

Is het misschien zo dat je sluimerend mensen beoordeelt in de zin van: zou jij fout zijn in de oorlog of niet? .. heel duidelijk! Ook met mijn vrouw, daar hebben wij het vaak over, eigenlijk altijd! Het is een soort slogan van ons: 'Die kan je vergeten, hoor, daar kunnen we niet naartoe in de oorlog, daar kunnen we niet onderduiken.' Is ook een grapje, natuurlijk.''

Maar ondertussen.

“Maar ondertussen. Ik zie nu die antiracisme demonstraties tegen Duitsland.

Dan denk ik toch van: wat zijn die mensen waard als het er echt op aan komt?

Daarom loop ik niet mee.''

Van Ingen wordt opgepiept. Na het gepleegde telefoontje loopt hij terug en zegt: “Dat wantrouwige, he... ik zou het liever 'afwachtend' willen noemen.

Dat uit zich vooral als mensen iets van mij moeten. Wat willen ze? Een interview. Waarom wil iemand mij interviewen? Het leuke van de journalistiek is dat ik heel goed kan omgaan met andermans scepsis, dat herken ik. Maar als journalist moet ik juist dat wantrouwen doorbreken. Naar mijn gasten toe ben ik dan ook nooit afwachtend. Dat contact is ook niet echt intiem, he. En dan kom ik weer terug op wat ik eerder zei: met pa en moe naar de speeltuin toe.

Kom op! Er doorheen! Als je het puur psychologisch bekijkt: daarmee overschreeuw ik natuurlijk mijn eigen wantrouwen.'' .. het is zoeken naar een evenwicht, daar ben ik nog niet helemaal uit. Critici zullen wel iets van die afwachtende houding herkennen, dat irriteert ze dan. Ach, da's ook wel aardig. Dat moeten ze dan vooral blijven doen, haha.''

Bron: Een paar brieven van nr. 35, van mevr. A. de Hartog aan de familie Bijleveld 

--

Man: Jacob (Jaap) Hermanus den Haan (1936-17 september 2008, 76 jaar)

in 2019 al overleden: zussen Cobi en Willy haar zwagers Cor en Jan 

Zus? Gré van Bommel - den Hartog 

Zus?: Corrie Schipper - den Hartog •  x Leo Schipper 

Broer?: Willem den Hartog + Schoonzus Willy den Hartog - Bernhart 

Overlijdens advertentie:

https://mensenlinq.nl/overlijdensberichten/annigje-cornelia-(anja)-den-haan-den-hartog-800452

Maar wij vertrouwen op Gods belofte en zien uit naar een nieuwe herel en een nieuwe aarde, waar gerechtigheid woont. 2 Petrus 3 vers 13 

Dankbaar voor alles wat zij voor ons heeft betekend, geven wij u met droefheid kennis dat de Heere tot Zich heeft genomen onze lieve moeder, schoonmoeder en oma 

Annigje Cornelia den Haan-den Hartog (Anja) 

sinds 17 september 2008 weduwe van Jacob Hermanus den Haan in de leeftijd van 76 jaar. 

Atlanta (USA): André en Ardy 

Strijen: Jeroen en Danielle + Dennis, Lisette 

Numansdorp: Marcel en Manja + Brenda, Brian, Tessa 

Rijswijk: Johan en Krista + Benthe 

8 februari 2019

Nieuwestraat 55 3291 AP Strijen 

De begrafenisplechtigheid heeft vandaag, woensdag 13 februari, plaatsgehad op de Algemene Begraafplaats te Strijen.

---

Website De Kruisberg: verpleegster Annigje den Hartog die al sinds november, het mislukken van Pegsus II, gevangen zit.

https://mensenlinq.nl/overlijdensberichten/annigje-cornelia-%28anja%29-den-haan---den-hartog-800452

---

Karel Berghuysen, directeur Kruisberg 

Pegasus mislukt. 

3 Nederlandse gidsen gevangen genomen die de weg moesten wijzen, die de buurt kenden. Ook in Kruisberg gezeten. - gefussilleerd bij woeste Hoeve 8 maart. Annigje was daar bij.  Ook een vliegenier (Johan Heinen).

----

[1] Zwanger. Zat in Grijpskerk. P53 "Moest bij de BS komen en werd op het gemeentehuis verhoord, maar weer vrij gelaten." 

[Berendina Schnitger-Voerhuis = familie?]

Mogelijk:
Berendina Dientje Voerhuis

• Gehuwd: met Schnitger
  
  

• Komt daarom ook voor als Berendina Dientje Voerhuis-Schnitger
  
  

Bekende gegevens (publieke genealogische bronnen):

• Naam: Berendina Dientje Voerhuis
  
  

• Geboorte: 22 juni 1900
  
  

• Plaats: Zwolle
  
  

• Overlijden: 10 februari 1988
  
  

• Plaats: Zwolle
  
  

Huwelijk:

• Echtgenoot: Hendrik Schnitger

Latere adres: Graanvisch 15113 - 2132 EH Hoofddorp

Vrouwen van Trouw

Emilie Claus (28-5-1921) was een Nederlandse verzetsvrouw uit Amsterdam. Ze was als stadskoerierster actief voor de illegale krant Trouw. In de Trouw-groep werd het gerucht verspreid dat ze zou zijn gefusileerd, wat niet op waarheid berustte. Wel heeft Claus vastgezeten in kamp Westerbork. 

B.C.J. ter Weer getrouwd met Gijsbertus Schaftenaar. Man was horlogemaker.

Naam: Berendina Catharina Jenneken Ter Weer

Bijnaam: Dini

Geboren: 1905

Overleden: 2006

Ouders:

Huwelijk: 

• (1e huwelijk) Gijs Albertus Schaftenaar in 1937

• (2e huwelijk) J. Kranenburg in 1962 - Clarendallaan 12 Harderwijk

Kinderen:

Oorlogsgegevens: Gijs Albertus Schaftenaar is 2 maart 1945 gefusilleerd te Varsseveld.

------

(Dinie/Diet)

Achter u is de juwelierswinkel van Schaftenaar. In de oorlog was Gijs Albertus Schaftenaar de eigenaar van de juwelierswinkel op de Markt in Harderwijk. Gijs Albertus Schaftenaar woonde in de oorlog samen met zijn vrouw Dini Schaftenaar ter Weer boven de winkel. In de loop van de oorlog groeide de winkel uit tot een onderduikadres en een uitvalsbasis van het verzet. Begin 1945 namen de Duitsers vele illegalen gevangen en bij de verhoren werd ook de winkel van Schaftenaar genoemd als illegaliteitsadres. In Harderwijk werden Gijs Albertus en Dini Schaftenaar gearresteerd samen met hun zwager Gerrit Jan Schutten en de bij hen inwonende eerste luitenant Perelaer van wie zijn vrouw met rust gelaten werd ondanks dat zij Joodse was. Een stuk of dertig Duitsers stormden met een hoop geschreeuw het huis binnen en arresteerden de heer en mevrouw Schaftenaar, Gerrit Jan Schutten en luitenant Perelaer. Ze werden met een drietonner naar de Willem III kazerne gebracht in Apeldoorn. Dini Schaftenaar werd ondergebracht in een oud schoollokaal en Gijs Albertus Schaftenaar en Gerrit Jan Schutten gingen vervolgens naar de Kruisberg (opvoedingsgesticht ingericht als gevangenis) in Doetinchem. Schaftenaar werd samen met zijn zwager Schutten op 2 maart 1945 samen met nog 44 anderen (onder wie Wouter van Dam) in de buurt van Varseveld op een boerenerf gefusilleerd als represaille voor een aanslag op een Duitse auto bij Aalten. Op 4 mei 1945 kwam het stoffelijke overschot van Gijs Schaftenaar samen met dat van Wouter van Dam terug in Harderwijk.

https://www.harderwijksezaken.nl/assets/admin/plugins/kcfinder/upload/files/geschiedenis/wandelroute_tweede_wereldoorlog%20b.pdf

http://www.fietsenindeachterhoek.nl/monvaschaftenaar.html

Berendini Catharina Jenneken Schaftenaar ter Weer (1915-2006) Trouwde in 1962 met J. Kranenburg.

Gijs Albertus Schaftenaar: Verzetsstrijder, die vanwege zijn juwelierswinkel een verzamelpunt was van berichten voor de koeriersdienst Rolls Royce. Samen met zijn zwager Gerrit Jan Schutten, die bij hem ondergedoken zat en ook bij Varsseveld is gefusilleerd, verzorgde hij de verspreiding van Vrij Nederland in Noordwest Veluwe. Vermoedelijk ging het om een regionale uitgave van VN. Daarnaast was Schaftenaar betrokken bij het Verscholen dorp. Zijn vrouw had contacten met de bekende dominee Overduin in Enschede. Via Overduin zijn er onderduikers uit Enschede in Harderwijk gekomen 

https://www.stiwotforum.nl/viewtopic.php?p=172281&sid=ca55d7361d602bf72ebc0176b14b5488

https://www.juwelierschaftenaar.nl/ontstaan-van-juwelier-schaftenaar

-

Omgekomen met 46 van Rademakersbroek Varsseveld 2 maart 1945

Gijs Albertus (Bert) Schaftenaar - https://de46vanhetrademakersbroek.nl/man/gijs-albertus-schaftenaar/

Op 3 oktober 1909 wordt Gijs Albertus Schaftenaar geboren in Harderwijk als zoon van horlogemaker Hendrik Schaftenaar (Harderwijk 1874) en Gesina Mouw (Epe 1869). Hij heeft twee oudere zussen: Hendrika (1905) en Dirkje (1907). De eerste zal 13 jaar oud overlijden. Schaftenaar volgt in de jaren dertig zijn vader op in de zaak, die hij in 1901 is begonnen. In 1937 trouwt Bert met Berendina – Dini – Catharina Jenneken ter Weer (Enschede 1914). Hun winkel met huis erboven is op Markt 16 in Harderwijk.

De oorlog

In de oorlog komt Schaftenaar via gemeentesecretaris en verzetsman Wouter van Dam – ook gefusilleerd bij het Rademakersbroek – in aanraking met de illegaliteit. De goudsmid verspreidt de verzetskrant Vrij Nederland, die eind augustus 1940 voor het eerst verschijnt. Waarschijnlijk is het een regionale versie voor de Noordwest-Veluwe. Markt 16 is postadres en verzamelpunt voor berichten. Ook wordt het een uitvalsbasis voor het verzet: de winkel dient als dekmantel, terwijl de Concertzaal er schuin tegenover een ontspanningsplek is voor de Duitsers. Schaftenaar en zijn vrouw hebben veel tijdelijke logees en onderduikers in huis. Verzetsmensen vergaderen en slapen in de werkplaats en zijn vaak ’s ochtends vroeg alweer vertrokken. Een van de onderduikers is Gerrit Jan Schutten uit Hengelo, die zich als ex-militair later in de oorlog niet wil melden voor krijgsgevangenschap. Hij is verloofd met Dini’s zus Fredi – die in Hengelo woont – en gaat deelnemen aan de illegale activiteiten op Markt 16. Dini verzorgt ook bonkaarten en plekken voor onderduikers buitenshuis. Ze heeft bijvoorbeeld contact met dominee Leendert Overduin – initiatiefnemer van de landelijke verzetsgroep Overduin – uit Enschede, die zich inzet voor de Joden. Zo komt een aantal van hen in Harderwijk terecht, waar Dini een deel van de zorg op zich neemt. Ook is het echtpaar Schaftenaar betrokken bij het Verscholen Dorp in de bossen bij Vierhouten. Dini verzorgt vaak levensmiddelen en verzetskranten, zoals Vrij Nederland en Strijdend Nederland. Vanaf najaar ‘44 is Markt 16 ook postadres voor de koeriers- en inlichtingendienst Rolls Royce: een landelijk netwerk dat opereert vanuit de randstad, om de spoorwegstaking te omzeilen. Rolls Royce-lid en Rademakersbroek-slachtoffer Leendert Hohoff uit Amsterdam kent Schaftenaar en heeft Harderwijk in het laatste oorlogsjaar bezocht. Schaftenaars vrouw is koerierster: haar adres in Nunspeet is begin 1945 het huis van Rademakersbroek-slachtoffer Dionisius Bakker, bij wie een nieuwe posthouder van de Rolls Roycelijn in Nunspeet een tijd verblijft. Dat adres wordt op 13 februari binnengevallen: posthouder Harry ontkomt, maar Bakker wordt gearresteerd.

Begin 1945 rolt de SD namelijk de tak Amersfoort – Zwolle van de Rolls Roycelijn op. Verraad kan een oorzaak zijn of loslippige medewerkers. Via het volgen, arresteren en verhoren van een koerier of posthouder wordt telkens een nieuw adres ontdekt. En zo komt de SD ook uit bij de juwelierswinkel in Harderwijk. Koerierster Eddy Kiel uit Nunspeet heeft onder dwang Bakkers adres losgelaten en waarschijnlijk ook Markt 16 genoemd. Op 15 februari 1945 valt de SD de winkel binnen. Schaftenaar, zijn vrouw, Schutten en hun evacué reserveluitenant Perelaer worden gearresteerd. Perelaers Joodse vrouw wordt daarbij over het hoofd gezien. De arrestanten worden naar de Willem III-kazerne in Apeldoorn gebracht. Dini zal haar man voor het laatst zien als zij naar haar verhoor gaat en Schaftenaar er net vandaan komt. Hij ziet er slecht en zwaar mishandeld uit en vraagt of zij mishandeld is. Ze antwoordt nee om hem verdriet te besparen. Schaftenaar zal onder dwang van de SD vanuit de auto een andere posthouder aanwijzen. Een paar dagen na de arrestatie rooft de SD de winkel en woning leeg. Schaftenaar en Schutten belanden in De Kruisberg. Perelaer sterft door uitputting op treintransport in Duitsland. Dini’s weg leidt naar Westerbork. Als de geallieerden naderen moet ze met 100 vrouwen op transport naar het noorden. Ze fungeren als menselijk schild voor de Duitsers, maar worden bij Grijpskerk bevrijd. Dini keert eind april terug naar Harderwijk. 

Haar moeder en zus fietsen op 1 mei vanuit Hengelo naar haar toe. Het weerzien is gelukkig en droevig tegelijk. Op 4 mei wordt Schaftenaar samen met Wouter van Dam in zijn woonplaats herbegraven. De belangstelling is groot en Bert wordt begraven onder een vlag van het Rode Kruis en veel bloemen. Een paar dagen later op 9 mei wordt Schutten begraven in Enschede. 

Dini zet de juwelierszaak van haar man voort met steun van haar zus, die bij haar komt wonen. Fredi trouwt uiteindelijk met een groenteboer in Harderwijk. Dini zal in 1962 hertrouwen. Na de oorlog zal ze vertellen: “Ik weet dus uit bittere ervaring, hoe de verhoren bij de SD waren, maar wil hierover liever zwijgen. Alleen wil ik nog toevoegen, dat het voor mij steeds een heerlijk en rustig gevoel is, dat het mij gegeven is geweest geen namen te noemen, niettegenstaande alles dat ik daarvoor heb moeten doorstaan.” (T.A. Boeree, Het verzet op de Veluwe deel 2). De nacht voor hun arrestatie heeft Schaftenaars vrouw alles in een droom gezien, maar Perelaer overtuigde de anderen dat dit “overspannen zenuwen” waren. Anders waren ze die rampzalige dag van 15 februari 1945 ondergedoken.

Henny Tijssen (1927-1997) 

https://verhaalvanputten.nl/de-dames-tijssen

Zie moeder (43)

----

‘Dochter van een verzetsstrijdster’

https://mijngelderland.nl/inhoud/specials/putten-vertelt/dochter-van-een-verzetsstrijdster

Nant Smink vertelt over haar familie, jeugd en de impact van de oorlog (Deel I)

Verhaal van Putten

Foto 1/1

Nant Smink werd in 1956 geboren in ‘De Tijssenhof’ aan de Garderenseweg in Putten. “Daar woonden toen behalve mijn ouders ook mijn oma en oom. Mijn grootouders Jans en Gerrit Tijssen hebben dit huis in 1924 laten bouwen. Zij hadden drie kinderen. Janny (geboren in 1919), Henk (geboren in 1926) en Henny (geboren in 1927). Henny Tijssen is mijn moeder. Mijn vader, Jan Smink, was groenteboer. Hij kwam bij mijn oma aan de deur en zo hebben mijn ouders elkaar leren kennen.”

Enig kind

“Mijn vader had samen met zijn broer een groentezaak in Putten. Hij leverde o.a. aan de horeca en bejaardentehuizen in Putten en had ook diverse klanten in Harderwijk. In de schoolvakanties ging ik wel eens met hem mee. Mijn moeder deed wat administratie voor de groentezaak en zorgde voor mijn oma en voor mij. Veel sociale contacten buiten het werk en de familie om hadden ze niet, maar ik weet wel dat de minder bedeelden bij mijn moeder een goed heenkomen vonden.

Ik vond het leuk om in Putten op te groeien. Het was natuurlijk al lang na de oorlog, dus de moeilijke tijd was eigenlijk wel voorbij. Ik kreeg volop aandacht van mijn ouders en natuurlijk ook van mijn oma en oom. En ik had een buurjongen waar ik graag mee speelde. Ik was enig kind, dus aan hem had ik veel aanspraak.

Van mijn familie heb ik over de oorlog gehoord. Er werd niet veel over gesproken, maar het werd af en toe wel benoemd.

Hand- en spandiensten voor het verzet

Mijn oma is in 1938 weduwe geworden en moest toen dus zelf voor inkomen zorgen. Haar man was petroleumventer en dat heeft zij voortgezet. Daarnaast begon ze kamers te verhuren, zowel in huis als in de achterliggende schuur, die er nog steeds staat. Zelf sliepen ze op zolder.

Ze verhuurde veelal aan mensen uit de stad, over het algemeen kunstenaars uit Amsterdam. Op die manier kwam mijn oma in aanraking met mensen die werk deden in het verzet, zoals Henk Henriët (een Amsterdamse kunstenaar), maar ook met Piet Oosterbroek, die in Putten in het verzet zat. Via die lijntjes heeft ze denk ik besloten hand- en spandiensten te gaan verrichten.

Verzet en verraad

Het huis van mijn oma fungeerde als post- en contactadres van de illegaliteit en ook als doorgangsadres voor mensen op de vlucht, waaronder Joden. Mijn tante Janny, de oudste dochter, was koerierster. Over de rol van mijn moeder weet ik niet veel, zij was pas dertien toen de oorlog uitbrak.

Tegen het einde van de oorlog, op 14 december 1944, zijn mijn oma, mijn tante en mijn moeder na verraad opgepakt. Er is een inval geweest in huis. Mijn oom was toevallig net weg om hout te halen. Bij terugkomst zag hij militaire voertuigen staan en is hij weggevlucht. Hij is vervolgens ondergedoken.

Oktoberrazzia

Oom Henk is bij de inval in december 1944 zijn arrestatie dus ontlopen, maar tijdens de razzia in oktober is hij in eerste instantie wel meegenomen. Mijn oma is toen nog snel met wat eten naar het station van Putten gegaan. Ze herkende zijn hand aan z’n ring en kon hem zo nog wat toestoppen.

Via het verzet had mijn oma contact met ene Wim Bartling, die ook banden onderhield met de Duitsers. Hij is naar Amersfoort gegaan en heeft om de vrijlating van mijn oom gevraagd omdat hij nodig zou zijn voor het houthakken in Garderen. Toen de groep opgepakte mannen stond opgesteld werd ‘Tijssen’ naar voren geroepen. Eerst stapte een andere Tijssen naar voren, maar hij werd weer teruggezet en is ook niet teruggekeerd… Daarna kwam mijn oom naar voren en zo is hij gered.”

https://www.opzij.nl/2019/03/28/hele-wijk-vernoemd-naar-vrouwen-en-putten-he/

DE DAMES THIJSSEN

MOEDER EN DOCHTERS THIJSSEN HADDEN TIJDENS DE OORLOG EEN PENSION DAT EEN VERZAMELPLEK WERD VAN VERZETSMENSEN. DE DOCHTERS THIJSSEN WAREN BEIDEN OOK KOERIERSTERS.

ZUSTER JOUSTRA

EEN VRIJGEZELLE VROEDVROUW DIE IN DE JAREN VIJFTIG EN ZESTIG VEEL PUTTENSE KINDEREN TER WERELD HIELP.

TRIENTJE TIMMER

WAS EEN ZEER GELOVIGE BOERENVROUW DIE OP HAAR BOERDERIJ VERZETSSTRIJDERS ONDERBRACHT. TEVENS DE LAATSTE VROUW IN PUTTENSE KLEDERDRACHT.

JANSJE ROZENDAAL

HAD ALS ONDERWIJZERES EEN GROTE MAATSCHAPPELIJKE BETEKENIS. ZE WAS POLITIEK ACTIEF EN SPANDE ZICH IN VOOR HET BEHOUD VAN HET PUTTENS DIALECT.

GERRITJE VAN BEEK

NADAT HAAR MAN IN DE PUTTENSE RAZZIA WAS WEGGEVOERD, WERD ZIJ IN ZIJN PLAATS DE KLOKKENLUIDER VAN PUTTEN. DRIEMAAL PER DAG LUIDDE ZE DE ZWARE KLOKKEN VAN DE HERVORMDE OUDE KERK.

AARTJE SIMON

WAS ALS JONG MEISJE KOERIERSTER VOOR HET VERZET

Contact met kleinzoon Daan Aalders en schoonzoon Maarten Alders.

Schreven in eigen beheer een boekje.

http://www.mjaalders.nl/images/stories/pdf/verzetsleven.pdf

Willem van Rees en zijn echtgenote Neeltje Wilhelmina van Geest waren beiden betrokken bij het verzet van onder meer de Ordedienst in de omgeving van Nunspeet. Na de bevrijding werd Wim valselijk beschuldigd van heling en zat bijna een maand vast in het Rotterdamse huis van bewaring.

https://www.archieven.nl/nl/zoeken?miview=inv2&mivast=0&mizig=210&miadt=298&micode=509&milang=nl

In vught gezeten….

[1) Cornelia van der Woerd - "Er was ook Oma Vos, zij had allemaal kromme vingers, van het slaan en uit het lid trekken, of kapot slaan. Zij heeft haar man ook niet weer mogen zien.". 

https://www.genealogieonline.nl/stamboom-lustig/I1297.php

---

Getrouwd met Jakob Vos. > 

Jakob Vos werd op 14 maart 1884 te Huizen geboren. Hij woonde in de oorlog in Utrecht en was kaashandelaar. Zijn activiteiten voor het verzet hield hij zo geheim, dat zelfs zijn vrouw niet wist wat voor illegaal werk hij deed. Verzetsstrijders die op 22 november 1944 uitgenodigd waren voor een vergadering in het gebouw van de Kamer van Koophandel te Utrecht, verzamelden zich rond 14.00 uur op het adres van Vos in Utrecht om van daaruit naar de bijeenkomst te gaan. De SD was op de hoogte van de bijeenkomst en deden een inval in het gebouw. Vos werd tijdens de overval door de SD opgepakt en samen met zijn vrouw naar de Koning Willem III kazerne in Apeldoorn gebracht. Op 2 december 1944 werd hij met nog 13 andere verzetsstrijders naast de Koning Willem III kazerne geëxecuteerd.

Lees minder

Bron: Brochure "Het Keienmonument" Uitgave van Fred Klijndijk in samenwerking met het Opleidings-, Trainings- en Kenniscentrum van de Koninklijke Marechaussee op de de Koning Willem III kazerne te Apeldoorn.

Geplaatst op 6 maart 2017

https://oorlogsgravenstichting.nl/persoon/163086/jakob-vos

http://bevrijdingvandeveluwe.nl/keienmonument-apeldoorn/

https://oorlogsgravenstichting.nl/persoon/163086/jakob-vos

https://www.genealogieonline.nl/stamboom-lustig/I1297.php

Aantekeningen Bindert op namenlijst: contact met mevrouw Van Roekel/Boonzaaijer (58)

Naam: Adriana Maria Meijer

Geboren: 27 juni 1904

Overleden: 7 oktober 1993

Ouders: Johannes Meijer en Wilhelmina Alberdina Schuuring

Broers/zussen:

• Hendrikus Johannes Pieter Meijer. 

Huwelijk: Karel Bartolomeus Weimar (20 augustus 1900 – 31 mei 1945 )

Kinderen:

Oorlogsgegevens:

Op 21 november 1944 werden Adriana en Karel gearresteerd door de SD na het vinden van het persoonlijke archief van Berend Dijkman (Piet van Veluwe)

Onderscheiding: Verzetsherdenkingskruis 

Karel Bartholomeus Weimar (Arnhem, 20 augustus 1900 - Wöbbelin, 31 mei 1945) was een Nederlandse verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog.

Weimar was een handelaar in elektrische apparaten. Hij had een eigen winkel aan Maandereind 19 in Ede. Hij begon al in de zomer van 1940, kort na de Duitse inval in Nederland, met het verzamelen van militaire inlichtingen. Zijn zwager Joop Meijer zond deze gegevens via een zelfgebouwde zender naar Engeland.[1] In 1942 trad Weimar toe tot de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers. Samen met enkele anderen hield hij zich bezig met de verzorging van een groot aantal ondergedoken Joden in Ede en omgeving. In juni 1943 werd hij gearresteerd wegens "Jodenhulp", maar na vier weken weer vrijgelaten.[2]

Begin september 1944 verenigden de verschillende Edese verzetsgroepen zich in de Binnenlandse Strijdkrachten. Weimar trad toe de plaatselijke stafleiding.[3] Eerder had hij al samengewerkt met Derk Wildeboer, die aangesteld werd als plaatselijk commandant van de Binnenlandse Strijdkrachten.[4]

Op 15 november 1944 was Berend Dijkman door de Duitsers gearresteerd. Dijkman was de RVV-districtscommandant van de westelijke Veluwe, waar Ede onder viel. Bij zijn arrestatie was zijn persoonlijke archief aangetroffen. Tijdens de verhoren sloeg Dijkman volledig door en vertelde de Sicherheitsdienst tal van namen, waaronder het adres van Weimar dat door het verzet vaak werd gebruikt als vergaderadres. Op 21 november 1944 viel de SD binnen en arresteerden Weimar en zijn vrouw. Zij namen daarbij twintigduizend gulden in beslag dat naar hun oordeel geld van de ondergrondse was. De kinderen van het echtpaar werden onverzorgd achtergelaten.[5]

Tijdens de verhoren bekende Weimar dat hij zijn huis meerdere malen ter beschikking had gesteld voor illegale bijeenkomsten en meerdere keren wapens had ontvangen en doorgegeven. Hij werd veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van de oorlog.[2] Via Kamp Amersfoort kwam hij terecht in concentratiekamp Wöbbelin, een tijdelijk subkamp van Neuengamme. Daar overleed hij op 31 mei 1945.

Zijn vrouw werd gedwongen huishoudelijk werk te verrichten in het gebouw van de Sicherheitsdienst in Apeldoorn. Zij werd later overgebracht naar Kamp Westerbork. Begin april, toen de kanonnen van de geallieerden al te horen waren, begonnen de Duitsers hun terugkeer naar het thuisland voor te bereiden en moesten de jonge vrouwen te voet een lange weg afleggen. Mevrouw Weimar maakte de bevrijding mee in Grijpskerk.

Op 21 november 1944 hield de SD de Edese verzetsman Karel Weimar aan, samen met zijn vrouw. Weimar was lid van de staf van de Edese BS-afdeling. Hij overleed op 31 mei 1945 in het concentratiekamp Ludwigslust, een subcamp van Neuengamme. Zijn vrouw overleefde de oorlog.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Berend_Dijkman

https://wwiinetherlandsescapelines.files.wordpress.com/2016/09/vertregt-zijtvelt-pg-232-253.pdf

https://www.geni.com/people/Adriana-Maria-Meijer/6000000079133975911

https://nl.wikipedia.org/wiki/Karel_Weimar

Vincent Lagerwij en Gert Plekkringa (1990). Ede 1940-1945. Barneveld: BDU

Antonia van der Pol, 1905-1962. Getrouwd met Teunis van Zwetselaar , 1901-1945.

Drie kinderen. Zoon: Willem Teunis van Zwetselaar. 1926-1945. Neuengamme.

https://www.genealogieonline.nl/stamboom-van-melzen-van-melsen/I36230.php

https://monument.vriendenkringneuengamme.nl/person/405601/willem-teunis-van-zwetselaar

1945, 2 mrt., In Varsseveld wordt verzetsstrijder Teunis van Zwetselaar (Radiopost nr. 2 van de Raad van Verzet) uit Terschuur door de Duitsers terechtgesteld. Met 46 anderen in Rademakersbroek. https://de46vanhetrademakersbroek.nl/man/teunis-van-zwetselaar/

ook Fleer. 

https://gemeentearchief.barneveld.nl/fileadmin/Gemeentearchief/Documenten/kroniek_20e_eeuw.pdf

http://home.kpn.nl/a_vzwetselaar/gedcom/fam00041.html

Zie zus Kiek (no 74)

Oma Nonny, Jacoba van der Kun en zus Kiek vanuit Visvliet richting Zwolle gelopen.

FOTO MEchteld: https://www.adelinnederland.nl/de-laatste-freule-van-leuvenum/

--

Naam: Mechteld Aleyda Johanna Sandberg van Leuvenum

Geboren: 23 november 1919

Overleden: 22 januari 2014

Vader: Cornelis Johan Jonkheer Sandberg van Leuvenum (1883 – 1945) - omgekomen in Neuengamme. Vader was tot 1922 burgemeester van Diepenveen. Heeft groot treinongeluk overleefd in de jaren daarvoor bij Weesp.

Moeder Ernestine Ferdinande de Beaufort (1886 – 1985) - woonde tot haar dood op Leuvenum met Kiek en Mechteld

Broers/Zussen:

• Anna Maria Ernestine Louise Sandberg van Leuvenum - NIET OPGEPAKT? Staat wel in dit artikel, net als moeder. https://www.adelinnederland.nl/de-laatste-freule-van-leuvenum/ - zat bij UVSV in Utrecht rond 1929

• Antonia Catharina (Kiek) Sandberg van Leuvenum (1916 – 2006) - ook opgepakt

• Rudolph Antoni Peter Sandberg (1912-1945) - omgekomen in Neuengamme

Huwelijk: ongehuwd - met Kiek de Stichting opgericht voor behoud van het landgoed 

--

Kinderen: Nee

Oorlogsgegevens:

Freule Mechteld Sandberg werd geboren op 23-11-1919 in Colmschate. Zij woonde in een afgelegen woning in Leuvenum. Haar vader Cornelis Johannes en broer Rudolph Antoni Peter maakten deel uit van het verzet. Na een Duitse inval werd het hele gezin meegenomen.  

Mechteld Sandberg stierf  op 22-1-2014 in Leuvenum. 

Lees meer: dagboek Jacoba van de Kun (vanaf 25 februari)

Lees meer: Van de Kruisberg naar Westerbork.

Eerst naar Apeldoorn gebracht, daarna naar Westerbork.

Mechteld Aleida Johanna Sandberg van Leuvenum

https://www.genealogieonline.nl/west-europese-adel/I124557.php

https://ermelovannu.nl/actueel/636-laatste-freule-in-leuvenum-overleden

In de Tweede Wereldoorlog nam de familie Sandberg evacués in huis. In 1944 werd het huis gevorderd door de Duitsers. Aan het einde van de oorlog, in januari 1945, deden de Duitsers een inval in het huis. Sandberg, zijn vrouw Ernestine Fernande de Beaufort (1886-1985) en hun zoon jhr. mr. Rudolph Antoni Peter Sandberg (1912-1945) werden gevangengenomen en weggevoerd. Vader en zoon kwamen beiden om in Duitse concentratiekampen.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Huis_te_Leuvenum

https://monument.vriendenkringneuengamme.nl/person/404168/cornelis-johannes-van-leuvenum-sandberg

https://www.geni.com/photo/view/6000000024702227315?album_type=photos_of_me&photo_id=6000000024700938752

FOTO: https://beeldbank-ermeloo.nl/cgi-bin/beeldbank.pl?ident=008550&search=VELD%20keyword1%20OVE&inword=2&display=list&istart=8221

FOTO Kiek en Mechteld https://beeldbank-ermeloo.nl/cgi-bin/beeldbank.pl?ident=008559&search=VELD%20keyword1%20OVE&inword=2&display=list&istart=8251

---

Ika:

Voorzitter stichting Jhr. Dr. 

Historische buitenplaats Huize Leuvenum