Search this site

Embedded Files

SASTRA PIWULANG

Sinau Ngudi Kawicaksanan Luhur

Apa Kuwi Serat?

Serat kuwi kaya buku utawa naskah lawas.
Isiné manéka warna babagan, kalebu pitutur becik utawa piwulang.
Dadi warisan penting saka para leluhur sing ngemot kawicaksanan kanggo urip.

Apa Kuwi Serat Sastra Piwulang?

Karya sastra Jawa kuna utawa klasik. Wujudé tulisan (bisa tembang utawa gancaran). Isiné khusus babagan wulangan, pitutur luhur, tuntunan urip, moral, etika, utawa kawicaksanan. Digawe dening para pujangga utawa ulama jaman biyen. Tujuane: mulangake nilai-nilai becik marang masyarakat. Gampangane: kaya "kitab suci" nasihat kanggo urip sing becik.

Ciri-cirine Serat Sastra Piwulang

Isiné Wulangan utawa Pitutur: Ngemot nilai-nilai moral, etika, tata krama, utawa spiritual.
Sifate Didaktis: Dirancang kanggo ngajari utawa ndhidhik.
Basane Khas: Akeh sing nggunakake basa Jawa Kawi utawa Jawa Kuna.
Wujud Tembang (Macapat): Akèh-akèhe ditulis nganggo tembang macapat (gampang diapalake lan disebarake).
Sumber Kawicaksanan: Asale saka pangalaman urip, ajaran agama (IslamJawa), utawa filsafat Jawa.

Serat-serat Sastra Piwulang sing Kondhang

Serat Wedhatama

Serat Wulangreh

Serat Kalatidha

SERAT WEDHATAMA

Serat Wedhatama Pengarang: KGPAA Mangkunegara IV Wektu Panulisan: Abad kaping 19 (kira-kira 1860-an). Teges Judul: "Kawruh utama " utawa "ilmu sing paling becik" .

Serat Wedhatama: Isiné Wulangan Apa Waé? Pentingé Ngelmu Laku: Ngelmu sing bisa ditrapake ing urip (praktik spiritual). Pengendalian Diri (Angkara): Ngendhaleni hawa nepsu, kemarahan, keserakahan (ngedohi tri-purusa: adigang, adigung, adiguna). Wulangrehing Kautaman: Budi pekerti utama, tata krama, sopan santun. Wulangreh Karukunan: Urip rukun, tepa slira, gotong royong. Piwulang Kasampurnan Urip: Nggayuh urip tentrem kanthi olah batin.

Perkembangan: Puncak sastra piwulang Jawa, isih relevan, dadi pedoman lan bahan ajar.

Tuladha (Pupuh Pangkur):

"Mingkar mingkuring angkara,

Akarana karanan mardi siwi,

Sinawung resmining kidung,

Sinuba sinukarta,

Mrih kretarta pakartining ngelmu luhung,

Kang tumrap ing tanah Jawa,

Agama ageming aji."

Tegese:Nyingkiri angkara murka,kanggo ndhidhik anak, Dibungkus tembang kang endah,Supaya ngelmu luhur bisa dimangerteni ing Jawa Lan agama dadi podhasi urip
Piwulang sing bisa dijupuk:Nyingkiri sifat ala (rakus, nesu, drengki, sombong).Pentinge tumindak becik kanggo generasi sabanjureAgama dadi pondhasi utama urip.

Serat Wulangreh

Pengarang: Sri Susuhunan Pakubuwana IV Wektu Panulisan: Abad kaping 19 (1807 Masehi). Teges Judul: "Pitutur kanggo ngatur tingkah laku" utawa "ajaran kanggo ngatur budi pekerti".

Isine Wulangreh Apa Wae?

Tata krama lan unggah-ungguh : ngajeni wong tuwa, guru, lsp.
Andhap asor : ora sombong, rendah hati.
Pentinge kebatinan lan budi pekerti : ngendhaleni hawa nepsu.
Sabar lan nrima ing pandum: ngadhepi masalah kanthi sabar lan ikhlas.
Pentinge ngalah : ngalah kanggo kerukunan lan katentreman.

Perkembangan: Rujukan utama tata krama Jawa, diwulangake ing kulawarga lan sekolah.

Tuladha (Pupuh Kinanthi):

"Padha gulungen ing kalbu,

Mangka wus kacethet ing Qur'an,

Yèn Gusti iku tan lali,

Marang wong kang wani ngalah,

Luwih becik kalah wirang,

Tinimbang ngundhakake priya."

Tegese Gampangé: Simpen ing ati, Gusti ora lali Marang sing ngalah. Luwih becik isin Amarga kalah Tinimbang ngunggahake drajat dhewe.
Piwulang Sing Bisa Dijupuk: Pentingé ngalah lan andhap asor. Sabar, nrimo, lan ora mikirake gengsi pribadi. Ngentingake kerukunan lan katentreman.

Serat Kalatidha

Pengarang: Raden Ngabehi Ronggowarsito Wektu Panulisan: Abad kaping 19 (kira-kira 1860-an), ing jaman ruwet. Teges Judul: "Jaman edan" utawa "jaman sing ora karu-karuan" .

Serat Kalatidha: Isiné Wulangan Apa Waé?

Gambaran Jaman Edan: Kahanan jaman sing rusak, akeh wong ora jujur. Sikap ing Jaman Edan: Tetep eling lan waspada ("Mèlu edan ora tahan, ora mèlu edan ora keduman"). Pentingé Iman lan Sabar: Kunci njaga diri ing kahanan ruwet. Harapan marang Jaman Anyar: Bakal teka jaman sing luwih apik.

Perkembangan:

Asring kapethik konsep "jaman edan " dadi istilah umum, nudhuhake kritik sosial pujangga.

Tuladha (Pupuh Sinom):

"Amenangi jaman edan,

Ewuh aya ing pambudi,

Melu edan nora tahan,

Yèn tan melu anglakoni,

Boya keduman melik,

Kaliren wekasanipun,

Dilalah kersané Allah,

Begjabegjané kang lali,

Luwih begja kang éling lawan waspada."

Tegese Gampangé: Ngalami jaman edan, Angel mutusake,Melu edan ora tahan, Ora melu ora keduman,Nanging Gusti, Beja-bejane sing laliLuwih begja sing eling lan waspada.
Piwulang Sing Bisa Dijupuk: Dilema ing jaman edan. Pentingé eling marang Gusti lan nilai kebenaran. Waspada lan ora gampang kegawa arus.

Gladhen

Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki!

Sastra piwulang iku isine babagan apa?
Serat Wedhatama iku anggitane sapa?
Serat Wedhatama ditulis ing abad kaping pira?
Apa wulangan utama saka Serat Wedhatama?
Apa tegese tembung "Mingkar mingkuring angkara"?
Serat Wedhatama nuduhake yen agama iku dadi apa?
Sapa pengarang Serat Wulangreh?
Piwulangan apa sing ana ing Pupuh Kinanthi Serat Wulangreh sing dicontohake?
Sapa pengarang Serat Kalatidha?
Apa isine Serat Kalatidha?
Apa tegese ukara "Mèlu edan nora tahan, ora mèlu edan ora keduman"?
Apa tembang sing digunakake ing Serat Kalatidha?
Apa piwulang utama sing bisa dijupuk saka Serat Kalatidha?
Apa bedane "serat" karo "buku"?
Apa gunane nyinaoni sastra piwulang ing jaman saiki?
Apa sing dimaksud "Ngelmu Laku" ing Serat Wedhatama?
Serat Wulangreh menehi piwulangan babagan apa wae?
Apa sing dimaksud "Andhap Asor"?
Apa bedane isi Serat Wedhatama karo Serat Wulangreh?
Ing Pupuh Sinom Serat Kalatidha, sapa sing diarani luwih begja?

Report abuse

Page details

Page updated

Report abuse