ทักษะดิจิทัล ก้าวสู่ พลเมืองในศตวรรษที่ 21

ก่อนจะทราบถึงทักษะด้านดิจิทัล ขอให้คำนิยามความหมายของประโยคที่ว่า "ความเป็นพลเมืองดิจิทัล" ที่ทุกประเทศทั่วโลกคาดหวังให้เกิดขึ้นในประชากรของตน คือ "พลเมืองผู้ใช้งานสื่อดิจิทัลและสื่อสังคมออนไลน์อย่างเข้าใจบรรทัดฐาน ของการปฏิบัติตัวให้เหมาะสม และมีความรับผิดชอบในการใช้เทคโนโลยี โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสื่อสารในยุคดิจิทัลเป็นการสื่อสารที่ไร้พรมแดนจำเป็นต้องมีความฉลาดทางดิจิทัล (DQ: Digital Intelligence) "

ความฉลาดทางดิจิทัล (Digital Intelligence Quotient : DQ) คือ กลุ่มของความสามารถทางสังคม อารมณ์ และการรับรู้ ที่จะทำให้คนคนหนึ่งสามารถเผชิญกับความท้าทายบนเส้นทางของชีวิตในยุคดิจิทัล และสามารถปรับตัวให้เข้ากับชีวิตดิจิทัลได้ ความฉลาดทางดิจิทัลครอบคลุมทั้งความรู้ ทักษะ ทัศนคติและค่านิยมที่จำเป็นต่อการใช้ชีวิตในฐานะสมาชิกของโลกออนไลน์ กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ทักษะการใช้สื่อและการเข้าสังคมในโลกออนไลน์

การเป็นพลเมืองดิจิทัล มีทักษะสำคัญ 8 ประการ

1. ทักษะในการรักษาอัตลักษณ์ที่ดีของตนเอง (Digital Citizen Identity)

2. ทักษะในการรักษาข้อมูลส่วนตัว (Privacy Management)

3. ทักษะในการคิดวิเคราะห์มีวิจารณญาณที่ดี (Critical Thinking)

4. ทักษะในการจัดสรรเวลาหน้าจอ (Screen Time Management)

5. ทักษะในการรับมือกับการคุกคามทางโลกออนไลน์ (Cyberbullying Management)

6. ทักษะในการบริหารจัดการข้อมูลที่ผู้ใช้งานทิ้งไว้บนโลกออนไลน์ (Digital Footprints)

7. ทักษะในการรักษาความปลอดภัยของตนเองในโลกออนไลน์ (Cybersecurity Management)

8. ทักษะในการใช้เทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรม (Digital Empathy)

รูปแบบของภัยคุกคามทางไซเบอร์ที่เกิดในไทย

การหลอกลวงบนพื้นที่ออนไลน์ มีหลากหลายประเภท ได้แก่ แชร์ลูกโซ่ (Ponzi scheme) การหลอกลวงข้อมูลทางออนไลน์ (Phishing) การหลอกลวงด้านความรัก (Romance scam) การหลอกลวงเพื่อประโยชน์ทางการเงินหรือการฉ้อโกงผ่านระบบคอลเซ็นเตอร์ (Call-Center scam) นอกจากนั้นยังพบว่ามีขบวนการค้ามนุษย์ใช้สื่อสังคมออนไลน์เป็นเครื่องมือหลอกลวงชักชวนประชาชน ในการค้าแรงงาน และการหลอกลวงที่กำลังเป็นที่นิยมอย่างมากคือการเจาะระบบรหัสคูปองส่วนลดของร้านค้าออนไลน์แล้วนำออกจำหน่าย เช่น ร้านฟ้าสต์ฟู้ด แอพขายตั๋วภาพยนตร์

การขายยาเสพติดออนไลน์ โดยใช้สื่อสังคมออนไลน์เป็นสื่อกลางในการติดต่อสื่อสารระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย และใช้ไปรษณีย์เป็นช่องทางหลักในการขนส่ง โดยการสื่อสารดังกล่าวมีลักษณะเป็นกลุ่มปิดทำให้การสืบสวนสอบสวนเป็นไปอย่างยากลำบาก

การขายสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์และทรัพย์สินทางปัญญา โดยการใช้เว็บไซต์ e-commerce และสื่อสังคมออนไลน์เป็นพื้นที่ขายสินค้า

โดยเมื่อมีการตรวจค้นจับกุม ผู้ขายมักจะนำสินค้า ออกจากระบบและนำขึ้นทำการขายใหม่เมื่อเจ้าหน้าที่ละเลยการตรวจค้น

การขายภาพลามกอนาจารเด็ก ในห้วงที่ผ่านมากรมสอบสวนคดีพิเศษร่วมกับกระทรวงความมั่นคงแห่งมาตุภูมิแห่งสหรัฐอเมริกาและหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายของประเทศที่เกี่ยวข้อง ทำการสืบสวนสอบสวนและจับกุมชาวต่างชาติที่ทำการบันทึกภาพการล่วงละเมิดเด็กเพื่อขายในประเทศออสเตรเลียและสหรัฐอเมริกา

การพนันออนไลน์ การพนันออนไลน์ถือเป็นแหล่งเงินทุนสำคัญในการก่ออาชญากรรมประเภทอื่น โดยเว็บไซต์เหล่านี้มีทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติเป็นเจ้าของทั้งนี้ เซิร์ฟเวอร์ของเว็บไซต์พนันออนไลน์ส่วนใหญ่ตั้งอยู่และจดทะเบียนในต่างประเทศ ทำให้การบังคับใช้กฎหมายเพื่อติดตามและปิดกั้นเว็บไซต์พนันออนไลน์มีข้อจำกัด

การเรียกค่าไถ่จากข้อมูลที่ถูกเข้ารหัส (Ransomware) ปัจจุบันสถิติเกี่ยวกับ Ransomware มีจำนวนน้อยลง อย่างไรก็ตาม บริษัทเอกชนที่เป็นเป้าหมายส่วนใหญ่มักจะปกปิดข้อมูลการถูกโจมตี เนื่องจากกังวลเกี่ยวกับผลกระทบด้านความน่าเชื่อถือ จึงไม่สามารถดำเนินกระบวนการทางกฎหมายและการจับกุมผู้กระทำความผิดได้

ปัญหาจากการดำเนินการ พบว่า ปัญหาในด้านกฎหมายและการบังคับใช้กฎหมาย ส่งผลกระทบต่อการดำเนินการในการป้องกันและแก้ไขปัญหาอาชญากรรมทางไซเบอร์ ดังนี้

ในด้านกฎหมาย เนื่องจากยังไม่มีการกำหนดคำนิยามคำว่าอาชญากรรมไซเบอร์ที่เป็นที่ยอมรับในระดับสากล ทำให้การกำหนดฐานความผิด

เกี่ยวกับการประกอบอาชญากรรมโดยอาศัยระบบคอมพิวเตอร์เป็นเครื่องมือในการกระทำความผิด การใช้ระบบคอมพิวเตอร์เป็นเป้าหมายในการโจมตี และ

การนำเข้าข้อมูลที่ไม่เหมาะสม ยังไม่มีความชัดเจน ดังนั้นที่ประชุมจึงเสนอให้มีการปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการต่อต้านองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติ

ให้ครอบคลุมฐานความผิดด้านอาชญากรรมไซเบอร์ด้วย
ในด้านการบังคับใช้กฎหมาย UNODC ได้เสนอให้มีการจัดตั้งคณะทำงานร่วมว่าด้วยการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมทางไซเบอร์เฉพาะด้าน

ในระดับชาติ เพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหาและตอบสนองต่อเหตุการณ์ได้อย่างทันท่วงที รวมถึงช่วยลดระยะเวลาในการสืบสวนสอบสวนคดีอาชญากรรมทางไซเบอร์ซึ่งเป็นคดีที่กระทำความผิดเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่กระบวนการสืบสวนสอบสวนและการดำเนินคดีเป็นไปอย่างล่าช้า ทำให้มีจำนวนผู้กระทำความผิดและเหยื่อเพิ่มขึ้นในเวลาเดียวกัน

แนวโน้มภัยคุกคามทางไซเบอร์ในปี ๒๕๖๓

บริษัท Cyber Intelligence House ซึ่งทำหน้าที่ประเมินความเสี่ยงและให้คำปรึกษาด้านการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แก่ UNODC ได้นำเสนอแนวโน้มภัยคุกคามทางไซเบอร์ ในปี ๒๕๖๓ ใน ๘ ประเด็น ได้แก่

๑) การโจมตีโดยวิเคราะห์จากประวัติการโจมตีและการถูกคุกคาม (Attack & Previous Compromises)

๒) การเปิดเผยข้อมูลความลับส่วนบุคคล (Disclosure of sensitive information)

๓) การสนทนาเกี่ยวกับข้อมูลสำคัญขององค์กร (Discussions)

๔) การซื้อขายสินค้าในตลาดมืดออนไลน์ (Black markets)

๕) การโจมตีข้อมูลทางการเงิน (Financial information)

๖) การเปิดเผยข้อมูลการระบุตัวตนเพื่อเข้าสู่ระบบหรือรหัสอื่นๆ (Exposed credentials)

๗) การเข้าถึงข้อมูลส่วนบุคคลที่สามารถระบุตัวตนได้ (Personally identifiable information)

และ ๘) การตกเป็นเป้าหมายของกลุ่มแฮกเกอร์ (Hacker group targeting)

ดาร์กเว็บ (Dark Web) เป็นภัยคุกคามทางไซเบอร์ที่จำเป็นต้องมีการติดตามอย่างใกล้ชิด เนื่องจากพบการกระทำที่ผิดกฎหมายบนดาร์กเว็บจำนวนมาก อาทิ การซื้อขายบัญชีธนาคาร บัญชีบัตรเครดิต หนังสือเดินทางข้อมูลส่วนบุคคล ตลอดจนการซื้อขายยาเสพติด อาวุธ และการค้ามนุษย์ที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มอาชญากรรมข้ามชาติโดยที่การเข้าถึง Dark Web ทำให้ผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตไม่สามารถระบุตัวตนผู้ใช้บริการและประเภทของเว็บไซต์ที่ถูกใช้บริการ จึงยากต่อการตรวจสอบและเป็นปัญหาในเชิงการบังคับใช้กฎหมาย หน่วยงานที่เกี่ยวข้องไม่อาจติดตามถึงการกระทำความผิดที่เกิดขึ้นบนเว็บไซต์เหล่านี้

ที่มา : สภาความมั่นคงแห่งชาติ https://www.nsc.go.th/

รายชื่อผู้ทำแบบทดสอบ

ดาวน์โหลดเกียรติบัตร