“ประชาธิปไตยไม่ใช่แค่เรื่องในตำรา หรือการท่องจำมาตราในรัฐธรรมนูญ แต่มันคือเรื่องของระบบการตรวจสอบ ถ่วงดุล และการตัดสินใจร่วมกันของพวกเราทุกคน” คีย์เวิร์ดสำคัญที่กลั่นกรองและสะท้อนสิ่งที่ได้เรียนรู้จากการเข้าร่วมกิจกรรมของเฟิร์สในครั้งนี้

กลุ่มสาระสังคมศึกษา มีโอกาสได้รับฟังเรื่องราวของ ‘เฟิร์ส’ นัทธพงษ์ สมยาราช นักเรียนห้องเรียนสังคมศึกษา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6.8 ผู้พกพาความมุ่งมั่นและแววตาที่เต็มไปด้วยพลัง หลังจากที่เขาได้รับคัดเลือกจากผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ให้เป็นตัวแทนเยาวชนเข้าร่วมโครงการ “ยุวชนประชาธิปไตย ประจำปี 2569” ตลอดระยะเวลา 10 วันเต็มในค่ายแห่งนี้ ไม่ใช่แค่การนั่งฟังบรรยายในห้องแอร์ แต่คือพื้นที่จำลองโลกการเมืองการปกครองที่ทำให้เด็กมัธยมคนหนึ่ง ได้เติบโตไปเป็น ‘พลเมืองที่ตื่นรู้’ (Active Citizen) อย่างแท้จริง และนี่คือสิ่งตกผลึกที่นัทอยากส่งต่อให้กับพวกเราทุกคน

5 ชุดวิชา และ 10 วันแห่งการเจาะลึก

เฟิร์สได้เล่าให้ฟังว่า กิจกรรมครั้งนี้ทำให้เขาได้เรียนรู้ระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขอย่างลึกซึ้ง ผ่าน 5 ชุดวิชาหลัก ตั้งแต่หน้าที่และอำนาจของรัฐสภา, การปกครองเปรียบเทียบ, การมีส่วนร่วมของเยาวชนในบริบทโลก, หลักกฎหมายตามระบอบประชาธิปไตย ไปจนถึงเรื่องของรัฐธรรมนูญและการลงประชามติ “เนื้อหาจะเน้นไปที่บทบาทของรัฐสภาในการตรากฎหมายและการตรวจสอบถ่วงดุลฝ่ายบริหารครับ นอกจากนี้ยังมีการเสวนาที่เข้มข้นมากเรื่องการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน โดยเฉพาะพวกเราที่เป็นเยาวชนในบริบทโลกปัจจุบัน ว่าพวกเราได้รับผลกระทบอะไรบ้าง และเราจะส่งเสียงหรือข้อเสนอแนะอย่างไรไปถึงภาครัฐได้บ้าง” 

บทเรียนจากท้องฟ้า สู่หายนะของ ‘อัตตาธิปไตย’

สิ่งที่น่าสนใจและทำให้เราต้องสะดุดคิดตาม คือตอนที่เฟิร์สเล่าถึงกรณีศึกษาโศกนาฏกรรมทางอากาศที่ Tenerife โดยมีการยกเรื่องราวของ เบน แซนแทน กัปตันเครื่องบินโบอิ้ง 747 มาเปรียบเทียบกับระบอบการปกครอง “มันเป็นการอุปมาเปรียบเทียบที่เห็นภาพชัดเจนมากครับ ชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยงของระบอบอัตตาธิปไตยที่รวมศูนย์อำนาจไว้ที่บุคคลเพียงคนเดียว ซึ่งกัปตันอาจจะตัดสินใจผิดพลาด และไม่มีใครกล้าคัดค้านจนนำไปสู่หายนะ” ก่อนจะสะท้อนมุมมองต่อ “เมื่อเทียบกับระบอบประชาธิปไตยที่อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชน มันสะท้อนว่าระบบตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจ (Checks and Balances) สำคัญขนาดไหน มันมีไว้เพื่อป้องกันไม่ให้การตัดสินใจที่ผิดพลาดของคนเพียงคนเดียว นำพาประเทศไปสู่ความสูญเสีย”

จากห้องเรียนจำลอง สู่การลงสนามจริง

นอกเหนือจากการฟังทฤษฎีแล้ว ไฮไลต์สำคัญของกิจกรรมนี้คือการศึกษาดูงานในสถานที่จริงที่เป็นหัวใจหลักของการเมืองไทย ไม่ว่าจะเป็น รัฐสภา, ทำเนียบรัฐบาล, กกต., ศาลรัฐธรรมนูญ และศาลฎีกา แต่นั่นยังไม่พอ... เพราะเยาวชนทุกคนต้อง ‘ลงมือทำ’ จริงๆ “พวกเราได้จำลองบทบาทสมมติ (Role-play) ด้วยครับ ผมได้ลองสวมบทบาทสมาชิกรัฐสภาในวาระการแถลงนโยบายต่อรัฐสภา และยังได้ลองเป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญในการพิจารณาคดีบาร์โค้ดในบัตรเลือกตั้งด้วย มันทำให้เราเข้าใจบทบาทหน้าที่ของพวกเขาจริงๆ ว่ามิติด้านนิติบัญญัติและการตรวจสอบถ่วงดุลมันทำงานอย่างไร” และยังเล่าเพิ่มว่า สิ่งที่เขาประทับใจมากคือการได้เรียนรู้กฎหมายรัฐธรรมนูญที่เปลี่ยนไปจากการท่องจำมาตรา “เราได้เข้าใจถึงแนวคิดสำคัญ ตลอดจนวิวัฒนาการของรัฐธรรมนูญไทยตั้งแต่ปี พ.ศ. 2475 จนถึงปัจจุบัน ทั้งจากการฟังวิทยากรชั้นนำและการได้ไปเยือนสถานที่จริง มันทำให้เราหันกลับมามองประเทศไทยว่า ยังมีจุดไหนบ้างที่เราควรปรับปรุงและพัฒนาต่อ”

เครือข่ายคนรุ่นใหม่ และก้าวต่อไปเพื่อสังคมที่ยั่งยืน

สำหรับเฟิร์ส การเดินทาง 10 วันในเมืองกรุงครั้งนี้ ไม่ใช่แค่การเก็บเกี่ยวความรู้ใส่กระเป๋าแล้วกลับเชียงราย แต่สิ่งที่ล้ำค่ากว่านั้นคือ “แรงบันดาลใจ” และ “มิตรภาพ” การเข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้ ไม่เพียงแต่ทำให้เขาได้รับความรู้เท่านั้น แต่ยังสร้างแรงบันดาลใจที่ยิ่งใหญ่มาก ในการนำทักษะและเครือข่ายความสัมพันธ์ที่ได้เจอเพื่อนๆ จากทั่วประเทศ ไปใช้ในการขับเคลื่อนสังคม และพัฒนาประชาธิปไตยของไทยให้ยั่งยืนต่อไป

เรื่องราวของ ‘เฟิร์ส-นัทธพงษ์’ อาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้นเล็กๆ ของเด็กมัธยมปลายคนหนึ่ง แต่สิ่งที่เราสัมผัสได้ชัดเจนคือ เปลวไฟแห่งความหวังของ ‘Active Citizen’ รุ่นใหม่ ที่พร้อมจะเติบโตไปขับเคลื่อนประเทศนี้ให้ก้าวหน้าอย่างมั่นคง

ผู้ให้สัมภาษณ์: นัทธพงษ์ สมยาราช นักเรียนห้องเรียนสังคมศึกษา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6.8 ปีการศึกษา 2569 จากการเข้าร่วมโครงการยุวชนประชาธิปไตย ประจำปี 2569