Autor: Sławomir Mrożek

Tytuł: Artysta

Rodzaj literacki: epika

Gatunek: opowiadanie

tekst:

https://pl-static.z-dn.net/files/d4c/e954adca28b15c1b4e39d61e526ff35d.pdf

audiobook:

https://www.youtube.com/watch?v=tVcS6cDv14k

„Artysta” to bardzo krótkie opowiadanie Sławomira Mrożka, którego tematem jest zbyt wygórowana ambicja.

Występują w nim cztery postacie, z których dwie to zwierzęta, pod postaciami których kryją się ludzkie charaktery.

Z ogłoszenia prasowego Kogut dowiaduje się o tym, że do Cyrku poszukiwane są zwierzęta. Zachęcony marzeniami o dalekich podróżach, sławie i pieniądzach, ptak zgłosił się na spotkanie z Dyrektorem Cyrku. Podczas przesłuchania towarzyszył mu Lis oraz narrator, występujący w pierwszej osobie liczby pojedynczej.

Podczas spotkania ku zdziwieniu Dyrektora Kogut przedstawił się jako Lew. Niewzruszony Dyrektor Cyrku poprosił więc ptaka by zaprezentował swoje umiejętności i zaryczał, co Kogut wykonał tak jak umiał. Przesłuchujący pochwalił kandydata, jednak odesłał go z kwitkiem oznajmiając, że są lepsze lwy od niego, ale chętnie znajdzie się etat koguta.

Urażony Kogut obraził się twierdząc, że dla przyjemności Dyrektora nie będzie udawał zwykłego ptaka, skoro stać go na więcej.

Zapytany przez narratora o to, dlaczego postanowił udawać Lwa, Kogut milczał, a Lis odpowiedział przebiegłym pytaniem retorycznym – „Czy widziałeś kiedyś artystę bez ambicji?”.

Postawa Koguta symbolizuje próżność i pewność siebie, które pozwalają mu starać się o rolę lwa, symbolu siły, opanowania i władzy. Zupełnie nie zdaje on sobie sprawy z braku talentu czy nawet uroku osobistego.

Nieprzypadkowo towarzyszem Koguta jest Lis – zwierzę symbolizujące przebiegłość, spryt, a nawet oszustwo i nieuczciwość. Te cechy są bardzo zbliżone do postawy Koguta, zwłaszcza, że Lis nie uświadamia przyjaciela o jego wadach i błędnym myśleniu, ale wtóruje mu, a następnie wręcz z niego szydzi.

Zgłaszając się do cyrku, Kogut zapragnął być kimś więcej niż tylko wiejskim ptakiem – kierował się przy tym chęcią zabłyśnięcia poprzez udawanie kogoś lepszego, silniejszego. Ptak jest odzwierciedleniem artysty-celebryty, karierowicza z wielkimi oczekiwaniami wobec samego siebie i otoczenia, który nie potrafi adekwatnie ocenić swoich umiejętności. Dla tego typu artysty prawdziwa sztuka i prawda nie mają znaczenia.

Opowiadanie Mrożka gatunkowo bliskie jest bajki, czyli opowiastki z wyrazistym morałem, w której zwierzęta występują jako maski określonych typów ludzkich – zabieg ten nazywamy personifikacją. Bajka posługuje się jeszcze alegorią, czyli „mówieniem obrazowym”, której u Mrożka z kolei brakuje.

Mrożek posługuje się absurdem i groteską.

groteska

[fr. grotesque ‘dziwaczny’, ‘dziwaczność’],

lit. określenie szczególnego rodzaju komizmu, którego właściwością jest ostentacyjne odrzucenie przyjętych zasad prawdopodobieństwa, prowadzące do powstania zdeformowanego, niezgodnego z wizją zdroworozsądkową, obrazu rzeczywistości;

absurd

[łac. absurdus ‘niedorzeczny’],

wyrażenie sprzeczne wewnętrznie („Jan jest bratem Piotra i Jan nie jest bratem Piotra”);

https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/groteska;3908110.html