สาเหตุหลักที่ทำให้เกิด เพลิงไหม้ในโรงงานอุตสาหกรรม มักมาจากความเสี่ยงพื้นฐาน 3 ประการคือ ไฟฟ้า ความร้อน/ประกายไฟ และ การจัดการเชื้อเพลิงที่ไม่ถูกต้อง

โดยทั่วไปแล้ว สาเหตุที่พบบ่อยและมีความรุนแรงสูง มีดังนี้:

1. สาเหตุจากระบบไฟฟ้า (Electrical Fault)

สาเหตุจากไฟฟ้านับเป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ ของการเกิดเพลิงไหม้ในโรงงานเกือบทุกประเภท โดยเฉพาะโรงงานที่มีการใช้เครื่องจักรหนักตลอด 24 ชั่วโมง

• ไฟฟ้าลัดวงจร (Short Circuit): เกิดจากฉนวนสายไฟเก่า เสื่อมสภาพ ชำรุด หรือถูกหนูแทะ ทำให้สายไฟแตะกันและเกิดความร้อนสูงจนลุกไหม้

• การใช้กระแสไฟฟ้าเกินกำลัง (Overload): การใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าหรือเครื่องจักรหลายตัวต่อพ่วงในวงจรเดียว หรือใช้กับสายไฟที่มีขนาดไม่เหมาะสม ทำให้สายไฟร้อนจัด

• อุปกรณ์ไฟฟ้าชำรุด: อุปกรณ์เชื่อมต่อหลวม (ขั้วต่อหลวม) หรืออุปกรณ์เก่า ขาดการบำรุงรักษา ทำให้เกิดประกายไฟหรือความร้อนสะสมที่ตู้ควบคุม

2. สาเหตุจากความร้อนและประกายไฟ (Heat and Spark)

กิจกรรมบางอย่างในโรงงานมีการสร้างความร้อนสูง ซึ่งหากไม่มีการควบคุมที่ดีจะกลายเป็นจุดเริ่มต้นของเพลิงไหม้ได้ง่าย

• งานเชื่อม/งานตัดโลหะ (Hot Work): สะเก็ดไฟจากการเชื่อมหรือเจียรไนเป็นอันตรายอย่างยิ่ง หากตกลงบนกองวัสดุที่ติดไฟได้ง่าย (เช่น เศษผ้า เศษกระดาษ หรือผงฝุ่น) โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ไม่มี ผู้เฝ้าระวังไฟ (Fire Watch) คอยตรวจสอบ

• ความร้อนสะสมจากเครื่องจักร: การเสียดสีหรือการขัดข้องของเครื่องจักรที่ทำงานต่อเนื่อง ทำให้เกิดความร้อนสูงเกินไป ซึ่งความร้อนนี้อาจไปสัมผัสกับน้ำมันหล่อลื่นหรือฝุ่นละอองที่ติดไฟได้

• วัตถุที่มีผิวร้อนจัด: การวางวัสดุไวไฟใกล้กับท่อไอน้ำ เตาอบ หรือเครื่องทำความร้อน

3. สาเหตุจากการจัดการเชื้อเพลิงและสารเคมี (Fuel & Chemical Management)

โรงงานหลายแห่งมีวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ที่เป็นเชื้อเพลิงอย่างดี ทำให้เพลิงไหม้ลุกลามอย่างรวดเร็วและรุนแรง

• การจัดเก็บสารไวไฟไม่เหมาะสม: การจัดเก็บน้ำมัน ทินเนอร์ ก๊าซไวไฟ สารเคมี หรือเม็ดพลาสติกจำนวนมากอย่างไม่เป็นระเบียบ หรือจัดเก็บใกล้แหล่งความร้อน

• ปฏิกิริยาทางเคมี: สารเคมีบางชนิด (เช่น สารออกซิไดซ์ หรือโลหะไวไฟ) เมื่อสัมผัสกับอากาศ น้ำ หรือสารเคมีอื่น อาจทำปฏิกิริยาทางเคมีจนเกิดความร้อนหรือลุกติดไฟขึ้นเองได้

• การสะสมของเสีย: การปล่อยให้มี เศษวัสดุที่ติดไฟได้ง่าย (เช่น เศษผ้าเปื้อนน้ำมัน เศษกระดาษ ผงฝุ่นจากการผลิต) สะสมอยู่ในพื้นที่ปฏิบัติงาน

4. สาเหตุจากความประมาทของมนุษย์ (Human Error)

ความผิดพลาดและการละเลยของพนักงานคือสาเหตุที่ควบคุมได้ยากที่สุด

• การทิ้งก้นบุหรี่: การสูบบุหรี่ในพื้นที่หวงห้าม หรือการทิ้งก้นบุหรี่ที่ยังไม่ดับสนิทลงบนกองวัสดุไวไฟ

• การละเลยมาตรการความปลอดภัย: ไม่ปฏิบัติตามขั้นตอนการทำงานที่กำหนด (SOP) หรือไม่ใส่ใจต่อสัญญาณเตือนความร้อนที่ผิดปกติ

• การซ่อมบำรุงที่ผิดพลาด: การซ่อมแซมที่ไม่ถูกต้องโดยบุคคลที่ไม่มีความเชี่ยวชาญ อาจทำให้เกิดปัญหาไฟฟ้าลัดวงจรในภายหลัง

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการทำ การตรวจความปลอดภัยด้านอัคคีภัยเป็นประจำทุกเดือน และ บำรุงรักษาระบบไฟฟ้าและเครื่องจักรอย่างเข้มงวด ตามกฎหมายที่กำหนด