Γεωλογικές Διαδρομές στο Σοποτό

Στα ψηλά και απότομα βράχια της περιοχής (π.χ. στον Τάρταρη) συναντάμε σκληρά πετρώματα:

• Ραδιολαρίτης: Έχει κοκκινωπό χρώμα και είναι σκληρό πυριτικό πέτρωμα. Σχηματίστηκε από σκελετούς πλαγκτόν (από πυρίτιο) που όταν πέθαναν αποτέθηκαν στον βυθό της θάλασσας.  Οι μικροοργανισμοί αυτοί ονομάζονταν ραδιολάρια. Ο ραδιολαρίτης είναι κόκκινος γιατί περιέχει οξείδια του σιδήρου (σκουριά). Συνήθως εμφανίζεται σε ταινιωτή μορφή, θυμίζοντας ριγέ μοτίβο με πτυχές. Ο ραδιολαρίτης, καθότι είναι αδιαπέρατος από το νερό συγκρατεί το νερό στις τοπικές πηγές.

• Ασβεστόλιθος: Έχει ανοιχτό γκρι χρώμα και είναι σκληρό, συμπαγές πέτρωμα. Ο ασβεστόλιθος σχηματίστηκε από κελύφη πλαγκτόν (από ασβέστιο) που όταν πέθαναν αποτέθηκαν στον βυθό της θάλασσας. Ο ασβεστόλιθος χρησιμοποιήθηκε παραδοσιακά, ως το κύριο δομικό υλικό για το χτίσιμο των σπιτιών και την πλακόστρωση των καλντεριμιών του χωριού.

Στις πιο χαμηλές ζώνες και τις κοιλάδες συναντάμε σαθρά πετρώματα:

• Φλύσχης: Είναι γεωλογικός σχηματισμός που αποτελείται από διαδοχικές εναλλαγές κλαστικών ιζημάτων (λάσπη στο βυθό του προϊστορικού ωκεανού). Όταν διαβρώνεται από το νερό, δημιουργεί το εύφορο αργιλώδες έδαφος που πατάμε και πάνω στο οποίο αναπτύσσεται η βλάστηση. Είναι αδιαπέρατος από το νερό και μαζί με τον ραδιολαρίτη κατακρατά το νερό της βροχής και δημιουργεί τις πηγές. 

Συγκεκριμένα, ο φλύσχης αποτελείται από:

• • Αργιλικός Σχιστόλιθος: Έχει τη μορφή στερεοποιημένης λάσπης. Το χρώμα του είναι γκρι ανοιχτό και διαλύεται εύκολα με το χέρι. Εμφανίζεται σε λεπτά στρώματα σαν πλάκες ή θρυμματισμένος σε λεπτά φυλλαράκια.

  • Ιλυόλιθος: Έχει τη μορφή συμπαγοποιημένου αλευριού. Το χρώμα του είναι γκρι-μπεζ.

  • Ψαμμίτης: Έχει τη μορφή στερεοποιημένης άμμου και είναι συμπαγές πέτρωμα. Έχει χρώμα μπεζ.

Γύρω από το Σοποτό, θα αναγνωρίσετε εύκολα τον Φλύσχη στις τομές των δρόμων και στις πλαγιές, όπου εναλλάσσεται με τους ασβεστόλιθους και τους ραδιολαρίτες δημιουργώντας παράλληλες, πολύχρωμες ρίγες πετρωμάτων (σαν πέτρινο μιλφέιγ). 

Ανάμεσα στα αργιλώδη στρώματα συναντάμε ίχνη απολιθωμένων προϊστορικών οργανισμών (βλ. Θέση 4 και Θέση 5, παρακάτω).

Μέσα στους ασβεστόλιθους:

• Κερατόλιθος: Είναι η γνωστή τσακμακόπετρα. Είναι σκληρό πέτρωμα και βρίσκεται μέσα στους ασβεστόλιθους σαν σκούρες λεπτές ρίγες (καφέ, μαύρες, κοκκινωπές ή πράσινες).

Σημείωση: ο ραδιολαρίτης είναι είδος κερατόλιθου που όμως έχει βιογενή προέλευση (ραδιολάρια).

Θέση 1: Παλαιό Μεταλλείο Μαγγανίου - Φανερωμένη - Σημείο διαλογής και επεξεργασίας του μεταλλεύματος

[χάρτης]

Τι βλέπουμε:

Ασβεστόλιθος: Γκρι-λευκό πέτρωμα.

Ασβεστόλιθος με Καμενίτσες: Κυκλικές λακουβίτσες και τρύπες στην επιφάνεια του ασβεστόλιθου που έχουν δημιουργηθεί σε σημεία που λιμνάζει το νερό της βροχής και έχει διαλύσει τον ασβεστόλιθο. Εντοπίζονται σε αυθονία στον χωματόδρομο που οδηγεί στη Φανερωμένη.

Ραδιολαρίτης: Κοκκινωπό πέτρωμα.

Ορυκτά του Μαγγανίου: Το μαγγάνιο ανάβλυζε από υποθαλάσσια ηφαίστεια διαλυμένο και παγιδεύτηκε μέσα στις ρωγμές του ραδιολαρίτη. Το βλέπουμε είτε ως μαύρα στίγματα, είτε ως είτε ως μαύρες φλέβες.

• Πυρολουσίτης: Μαύρο ορυκτό οξείδιο του μαγγανίου που αν το τρίψεις με το χέρι, μουτζουρώνει.

• Ψιλομέλας: Μαύρο, σκληρό ορυκτό οξείδιο του μαγγανίου που δεν μουτζουρώνει.

Ασβεστίτης: Λευκοί κρύσταλλοι. Εντοπίζεται σε αυθονία στην πίσω πλευρά του όρους Μοναστήρι, στα Αλέσταινα.

Θέση 2: Επαρχιακή οδός Σοποτού - Αγριδίου, πρανές στο ύψος της Αστικής (παλαιό Γυμνάσιο) 

[χάρτης]

Τι βλέπουμε:

Πτυχές: Η κλίση τους δείχνει ότι ο φλοιός της γης συμπιέζεται και τσαλακώνεται με διεύθυνση από Ανατολή προς Δύση.

Η διεύθυνση του άξονα της πτυχής μας δείχνει τη φλέβα μαγγανίου. Καθώς οι τεκτονικές πλάκες συμπιέζονται από ανατολή προς δύση, τα πετρώματα κάμπτονται και δημιουργούνται οι πτυχές. Στην κορυφή των πτυχών δημιουργούνται ρωγμές, μέσα από τις οποίες περνάει το νερό της βροχής με το διαλυμένο μαγγάνιο, το οποίο κατακάθεται. Έτσι δημιουργούνται οι φλέβες μαγγανίου.

Θέση 4: Βάρκα 

[χάρτης]

Τι βλέπουμε:

Αργιλικός σχιστόλιθος: σε πλάκες.

Άργιλος θρυμματισμένη: σε λεπτά φυλλαράκια ανάμεσα στα στρώματα του ραδιολαρίτη.

Στο σημείο αυτό εντοπίστηκε πέτρα από αργιλικό σχιστόλιθο με προϊστορικό ιχνο-απολίθωμα. Έχει τοποθετηθεί πάνω στη βρύση για παρατήρηση.

Θέση 5: Ιερά Μονή Αγίων Θεοδώρων - Όρος Ζέμπη

[χάρτης]

Τι βλέπουμε:

Ιχνο-απολιθώματα μέσα στους πηλίτες (αργιλικούς σχιστόλιθους και ιλυόλιθους): Δεν είναι απολιθωμένοι σκελετοί, αλλά αποτυπώματα από την κίνησή ζωντανών οργανισμών μέσα στη λάσπη, στον πυθμένα της αρχαίας θάλασσας που πέτρωσε.

Τα ευρύματα ανήκουν στην κατηγορία Ιχνοαπολιθώματα Βαθειάς Θάλασσας.

• Μακρόστενο ανάγλυφο που θυμίζει ραχοκοκαλιά και έχει μήκος περίπου 30 εκατοστά. Έχει δημιουργηθεί από κάποιο αρχαίο θαλάσσιο σκουλίκι που κινείτο κυκλικά μέσα στο ίζημα του πυθμένα, δημιουργώντας μηνίσκους (σκαλοπάτια σε σχήμα μισοφέγγαρου). Τα κυκλικά ίχνη σαν νόμισμα είναι είτε εγκάρσια τμήματα της στοάς του ίδιου σκουλικιού είτε στοές από άλλα σκουλίκια. Εκτιμάται ότι ανήκει στο ιχνοείδος Τaenidium. 

• Δενδριτικό δίκτυο στοών μέσα στο ίζημα του πυθμένα. Έχει δημιουργηθεί από την κίνηση μικροοργανισμών (σκουλικάκια διαμέτρου περίπου 1 χιλιοστό). Μοιάζει με ρίζα φυτού ή μικρά κλαδάκια με διακλαδώσεις. Εκτιμάται ότι ανήκει στο ιχνοείδος Chondrites.

• Ακτινωτό ιχνοαπολίθωμα που μοιάζει με λουλούδι με πέταλα. Το δημιούργησε κάποιο σκουλήκι που έκανε περιστροφικές κινήσεις από ένα κεντρικό σημείο, σκάβοντας ακτινωτά το ίζημα για να βρει τροφή. Εκτιμάται ότι ανήκει στο ιχνοείδος Lorenzinia. (παρόμοιο με αυτό που βρέθηκε στη θέση Βάρκα)

Πώς έχει βρεθεί το μαγγάνιο στα πετρώματα του Σοποτού:

Στον αρχαίο ωκεανό της Πίνδου, υπήρχαν υποθαλάσσια ηφαίστεια. Από αυτά ανάβλυζαν διαλυμμένο μαγγάνιο και σίδηρος. Ο σίδηρος οξειδώθηκε (σκούριασε) γρήγορα και χρωμάτισε κόκκινο το πέτρωμα ραδιολαρίτη. Το μαγγάνιο οξειδώθηκε πιο αργά και κατακάθισε μέσα στις ρωγμές του ραδιολαρίτη, δημιουργώντας μαύρα στίγματα και φλέβες.

Πώς συναντάμε το μαγγάνιο στη φύση:

Το μαγγάνιο δεν υπάρχει ελεύθερο στη φύση ως καθαρό μέταλλο. Είναι πάντα ενωμένο με άλλα στοιχεία, σχηματίζοντας ορυκτά (πυρολουσίτη και ψιλομέλα). Τα ορυκτά αυτά βρίσκονται μέσα στις ρωγμές του ραδιολαρίτη είτε ως μαύρα στίγματα, είτε ως μαύρες φλέβες.

Τα μεταλλεία μαγγανίου στο Σοποτό:

Τα μεταλλεία μαγγανίου στο Σοποτό λειτούργησαν στα τέλη του 19ου αιώνα και στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Εκείνη την εποχή, το μαγγάνιο είχε τεράστια ζήτηση παγκοσμίως, καθώς ήταν απαραίτητο για την σκλήρυνση του χάλυβα (ατσάλι) αλλά και για την κατασκευή των πρώτων ξηρών μπαταριών. Η μεταλλευτική δραστηριότητα στο Σοποτό, ατόνισε κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και οριστικά σταμάτησε το 1950, γιατί κρίθηκε οικονομικά ασύμφορη.