Η ιστορία σιωπούσε, μα δεν είχε παραιτηθεί. Είναι η Μονόδρομη Μεγάλη Ρύθμιση, η «Τελική Κοινωνία» που μπαίνει σιγά-σιγά σε κρίση. Μαζύ, οι εκπρόσωποι κι οι ιδεολόγοι της. Ψάχνουν τώρα τη Μεγάλη Ανάταξη - ανιστόρητοι, για άλλη μία φορά. Αναμασούν τον (υποτακτικό κι υποταγμένο) λόγο του κυνικού πραγματισμού, της μααστριχτιανής φαντασίωσης που θα ήθελε την κοινωνία αποπνευματοποιημένη, αμνήμονα, τεχνικά εξισορροπημένη και με διευθετημένες εντάσεις· του ανεπίγνωστου κοσμοπολιτισμού· της φρενιασμένης τεχνοκρατίας· της υποταγής της πολιτικής στην επικοινωνία, και του πολιτισμού στην κουλτούρα.
Τριγμοί· έτσι περιγελάει η ιστορία όσους θέλησαν να τη μονοδρομήσουν. Τριγμοί, σαν μια πόρτα π' ανοίγει. Πώς και γιατί; Προς τα πού; Μια κοινωνία που έμοιαζε παραιτημένη, ηττημένη, δείχνει τα δόντια της. Καταψήφιση του ΠΑΣΟΚ το 2004, καταψήφιση του Σχεδίου Ανάν το 2004, καταψήφιση του Ευρωσυντάγματος το 2005, κινήματα των προαστίων και της νεολαίας: σέρνουν άραγε, όλα αυτά τα "όχι", κάποια «χρυσή γραμμή ατελεύτητη...» που λέει ο ποιητής;
Πρέπει να γίνουν "ναι", και σε ποιόν; Τρίζει κι η δυσπιστία μας από καιρό για το κάθε «καινούργιο». Όπως ακριβώς έτριζε από καιρό η αδυναμία μας να κάνουμε «κάτι» - μα συνάμα η σκέψη ακονιζόταν... Έτσι προχωράει η ιστορία, κι όχι όπως θα θέλαμε. Κι έτσι διατυπώνει τους τριγμούς της.
Σαν η κριτική σκέψη ν' αναθάρρησε. Μα αυτό δεν φτάνει... Τα Μοντέλα ηττήθηκαν, αλλ' αφήνοντας ίχνη στη σκέψη πολλών· και κάτι σαν υπαρξιακό άστεγο στην ψυχή τους. Κάτι που παρήγαγε συμμορφισμούς κι αναχωρητισμούς, θετικισμούς και υπερκριτικισμούς. Συλλήβδην αναθεωρήσεις και γκρινιάρικες νοσταλγίες.
Σήμερα, μπορεί η κριτική σκέψη να κάνει «κάτι»; Δεν είναι αθώα για όσα έγιναν, για όσα παράτησε καταμεσίς. Σήμερα; Οφείλει να ερμηνεύσει τις αλλαγές, μα και ν' αλλάξει τις ερμηνείες της. Να ψηλαφίσει το χάσμα ανάμεσα σε μία (τυφλή) Πράξη και έναν (τυφλωμένο) Λόγο. Μπορεί; Έχει δυνάμεις να παραμερίσει τα (ηττημένα) Μοντέλα της, να σταθεί εικονοκλαστικά μπροστά στις Μεγάλες Παραμυθίες της, να συμβαδίσει με τις αβεβαιότητές της;
Κάπως έτσι μπορούν να ανοιχτούν θέματα προσανατολισμών: προς ένα απελευθερωτικό πρόταγμα για τις κοινωνίες και τον άνθρωπο· για την κρίσιμη (κι αναγκαία όσο ποτέ) συγχώνευση της πολιτικής, του πολιτισμού και της καθημερινής ζωής· για τη συναρμογή του εθνικού, του δημοκρατικού και του κοινωνικού. Και πολλά άλλα.
Κάπως έτσι μπορεί να κυοφορηθεί κι ο Λόγος γύρω από μια νέα Πολιτική. Τα δύο ρεύματα της αριστεράς της βιομηχανικής εποχής τελειώνουν μαζύ της: το κομμουνιστικό κίνημα, με τη συμβολική πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989· το σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο, με το συμβολικό αποτέλεσμα του γαλλικού δημοψηφίσματος το 2005. Μαζύ τους, είναι σε κρίση κι ο κοινός τους πολιτισμός: η ιδέα τους για την ιστορία, τον άνθρωπο και την πρόοδο, ο-σοσιαλισμός-δια-του-κράτους, ο οικονομισμός-παραγωγισμός, η κοινωνία σαν αντικείμενο της πολιτικής, η περιφρόνηση της συλλογικής ψυχικής ζωής, η λατρεία της τεχνολογίας, η γραφειοκρατία-τεχνοκρατία, ο αυταρχισμός κ.λπ. Μάς μένουν οι συνεισφορές. Μάς μένουν οι ανάγκες απολογισμού και υπέρβασης· αλλά από την άποψη ενός ανοιχτού ορίζοντα ...Έτσι κι αλλιώς η αριστερά, οσάκις δικαίωνε το όνομά της, ήταν πάντα ορίζοντας, πολυσήμαντος. Και δρόμος· δρόμος, και κίνηση, και αξιακή ανάδευση της κοινωνίας προς έναν ορίζοντα, προς μια δυνατότητα. Προς μιαν απάντηση στους τριγμούς της ιστορίας, στην αλληγορία της ζωής και του κόσμου...
Η συζήτηση δεν είναι στο «έτος μηδέν», πρέπει όμως να γίνει (να γίνεται) εκ θεμελίων. Θέλουμε να συμβάλουμε. Χωρίς «πλατφόρμα» αλλά με ορίζοντα. Χωρίς «γραμμή» αλλά με προσανατολισμό. Φτιάξαμε ένα βήμα αναζήτησης του ορίζοντα, και προσανατολισμού προς αυτή την αναζήτηση. Ένα «ζόρικο και πηδηχτό βαρκάκι», που κινάει απ' τα ριζιμιά τής δώθε Μεσόγειος ν' ανταμώσει τις αυλακιές του καιρού. Τις αιγαιοπελαγίτικες και τις άλλες...
Χωρίς αποκλεισμούς, αλλά με μέτωπα: Απέναντι στην κρατικοποιημένη, εκφυλισμένη «σκέψη»· απέναντι στις ιδεολογίες του κοινωνικού εξαμερικανισμού· απέναντι στις στρατηγικές για παθητική κοινωνία, αλλά και στον φιλελεύθερο συντηρητισμό που βόσκει παντού, μέχρι και μέσα στην υπάρχουσα αριστερά. Απέναντι στα ιστορικά σχίσματα και δυσπιστίες, και απέναντι στην παρωχημένη, στενόκαρδη και φορμαλιστική χωροθέτηση των συμβολών. Απέναντι στο κάθε «μοναδικά σωστό». Απέναντι στους τακτικισμούς κι απέναντι στους διάφορους παληούς και νέους λαθρόχειρες, αλλά και στους νεο-αρχαϊσμούς (νοσταλγικούς ή άλλους) που θα προταθούν. Απέναντι στη λαθροβίωση μπροστά στα αναγκαία «απέναντι»...
Η μακρά κρίση δεν είναι «απλώς» πολιτική, δεν είναι μόνο κρίση «των άλλων» ή του «παληού», δεν είναι απλώς «αντικειμενική». Περιλαμβάνει όλες (και ολόκληρες) τις υποκειμενικές πλευρές της ζωής: ρεύματα ιδεών, πολιτικούς χώρους, λαούς και έθνη. Στάσεις και σχέσεις. Αποσυνθέτει ψέματα μα και Αλήθειες. Αυτές κυρίως απορρίπτουν οι νέες γενιές· κι έχουν (ένα) δίκηο.
Αν αυτό ισχύει, το διακύβευμα για όσους θα προσυπέγραφαν σήμερα το σύνθημα «Ν' αλλάξουμε τον κόσμο!» (Μαρξ) ή «Ν' αλλάξουμε τη ζωή!» (Ρεμπώ) γίνεται απείρως τραγικότερο από μία «απλή» πλήρωση του πολιτικού κενού («επεξεργασίες», «πλαφόρμες», «ενότητες» κ.λπ): θα σήμαινε, σήμερα, να επωμιστούν το ολικό πρόβλημα που χαίνει δεινά και αφορά, επίσης, νοοτροπίες κι εργαλεία, θέσφατα και τρόπους: τ' Αλφαβητάρι τους, δηλαδή το ίδιο το Αξιολόγιό τους. Να το επωμιστούν! Κάπως έτσι η πράξη τους θα μπορούσε να οδηγήσει -μαζύ με άλλες- σε ένα Άξιον Εστί...