Karuna of mededogen is wat een goed persoon beroert

In de maand mei begon ik met nota’s te nemen over Covid-19, de ziekte die de wereld heeft overrompeld. Maar toen hoorde ik zoveel verhalen, zoveel vreselijke, ongelooflijke en belachelijke verhalen, dat ik stopte met schrijven. 

Maar het is nu herfst en wij zijn nog niet genezen. Mensen gingen slordig om met de maatregelen tegen de pandemie. Een nieuwe lockdown meldde zich aan. Maar soit, het gedicht is er gekomen. Heb zelfs al een ‘vervolg’ verzonnen. In totaal 68 verzen.

Hier een fragment:

Kleine analyse: de ik-persoon is in dit gedicht wel onder de indruk. Probeert zich voor te stellen hoe het moet zijn zich zwaar ziek te voelen en op intensieve zorg te liggen. Vraagt zich af wat treurnis eigenlijk is. Maar wil zij wel mee-lijden? Wie is de ik-persoon eigenlijk in dit gedicht? De ik-persoon, duidelijk een vrouw, spreekt tegen haar liefste. Heb ik het over mij, over iemand anders, over zij, over wij, de zieke oude mensen?

De thema’s zijn: droefheid, eenzaamheid, beslotenheid. Maar ook een gevoel van vervreemding en de onmogelijkheid om wat men noemt verbinding te hebben met anderen, bijvoorbeeld met de slachtoffers van de pandemie. 

droefheid, neuriede zij, wat is droefheid?
treurnis, hartzeer, melancholia, saudade, suerte?
…
zij vond geen tranen.

Ojee, hoe kan dat nu? Waarom kan ik moeilijk wenen voor mensen die ik eigenlijk niet ken, waarom kan ik niet mee-lijden, waarom voel ik zo weinig verbinding en zoveel onmacht? Ben ik een angsthaas? Een egoïst? 

Albert Camus zei ooit: ‘J’aime ou je ne vénère peu d’êtres. Pour le reste, j’ai honte de mon indifférence.’ 

Zijn onverschilligheid? Is Camus dan een monster?

Neen, wellicht verraden deze woorden een pose, een afweermechanisme. Hij schermt zich af tegen de boze buitenwereld. Wie zijn biografie leest, komt te weten dat deze beroemde schrijver zich altijd heeft bekommerd om zijn oude moeder, Catherine Helène Camus, waar hij zielsveel van hield. Zij was een eenvoudige en nederige vrouw, vrijwel doof en zwakbegaafd. 

Een andere grote denker, Friedrich Wilhelm Nietzsche, argumenteerde juist tégen het medelijden. Nietzsche noemde medelijden schijnheilig, slecht en virtueel. Samengevat komt het neer op deze argumenten: medelijden tast de waardigheid aan, medelijden verdubbelt het lijden, medelijden is egoïstisch.

Medelijden concentreert zich op het verschil tussen de lijder en de medelijdende. Medelijden is alleen aanwezig bij mensen die het beter hebben dan de lijder. Juist daarom is medelijden slechts een manier voor de medelijdende om blij met zichzelf te zijn. Het is dus egoïstisch en niet altruïstisch. Medelijden bevordert het eigen geestelijke welzijn, niet dat van de lijder. Nietzsche concludeerde hieruit dat medelijden niet bestaat, omdat het slechts een uiting van eigen welzijn en arrogantie is. Medelijden is een kwaad waar tegen gevochten moet worden, het is een verzwakker van sterke mensen. Nietzsche roept op tot de bestrijding van het medelijden en hoopt dat mensen daardoor zullen leren zich niet te concentreren op het lijden, maar op de vreugde. 

Toen wij thuis een heftige discussie voerden (rond de keukentafel!) over de resultaten van de Amerikaanse verkiezingen, kwamen we tot het besef dat de bedaarde Joe Biden het niet makkelijk ging krijgen. Het debacle aangericht door Donald Trump, beroepsleugenaar, man zonder scrupules, brokkenmaker en clown, was aanzienlijk. Joe Biden wordt in alle kranten afgeschilderd als een man met empathie. Empathie is een veredeld synoniem van mededogen. Zijn eerste agendapunt is het bestrijden van Covid-19, die in de USA reeds meer dan 10 miljoen besmettingen heeft veroorzaakt en 242000 doden.