Do poczytania

MIĘDZYNARODOWY TYDZIEŃ GEOMORFOLOGII 2024

Wczoraj rozpoczął się Międzynarodowy Tydzień Geomorfologii, który potrwa do 7 marca. Geomorfologia to nauka o rzeźbie powierzchni Ziemi oraz o procesach kształtujących tę rzeźbę.

W obszarach górskich ukształtowanie terenu miało szczególny wpływ na sposób ich zagospodarowania przez człowieka. Przykładowo, śródleśne polany w Beskidach powstawały głównie na stokowych lub grzbietowych spłaszczeniach, gdzie niewielkie nachylenie ułatwiało wypas zwierząt, zbieranie siana, a miejscami nawet uprawę roli czy budowę sezonowych lub stale zamieszkiwanych zabudowań.

Z drugiej strony, działalność człowieka nie pozostawała bez wpływu na ukształtowanie terenu. Człowieka można zatem traktować jako jedną z sił przyczyniającą się do powstawania różnych form terenu. Przykładowo, uprawa roli przyczyniła się do powstania takich form terenu, jak kamienne kopce, murki, terasy rolne czy wcięcia drogowe. Terasy rolne, czyli wypłaszczenia w obrębie stoków w formie schodkowo ułożonych stopni przeciwdziałały erozji gleby i zatrzymywały wodę na stokach górskich, na których uprawiano ziemię. Kamienne kopce, choć usypywane przez człowieka, swoją genezę zawdzięczają także naturalnemu procesowi. Po każdej mroźne zimie ziemia "rodziła" kamienie, które przeszkadzały w uprawie roli. Kamienie te odkładano więc w formie kamiennych kopców, zwanych w niektórych rejonach Żywiecczyzny "krudami" (fot. 1). Czasami kamienie układane były w ciągnące się na odległość kilkudziesięciu, a nawet kilkuset metrów kamienne murki lub wały (fot. 2-3).

Lokalizacja różnych form terenu związanych z uprawą roli pozwala nam odtwarzać historyczny zasięg upraw na beskidzkich polanach (ryc. 1). Pisałem o tym na łamach czasopisma "Journal of Mountain Science". Identyfikacji tych form można dokonać zarówno w trakcie badań terenowych, jak i wykorzystując dane pochodzące z lotniczego skaningu laserowego, które można w różny sposób wizualizować i wyświetlać na monitorze komputera (ryc. 2). O możliwościach wykorzystania technologii lotniczego skaningu laserowego na potrzeby identyfikacji tego typu form oraz roli badań terenowych pisałem na łamach czasopisma "Archaeological and Anthropological Sciences".

Wędrując górskimi ścieżkami i drogami warto rozejrzeć się wokół siebie i poszukać śladów człowieka w terenie, który na pierwszy rzut oka wydaje się być zupełnie dziewiczy. Odkryjemy wówczas morze niezliczonych form będących dziełem człowieka i zapisem dawnych czasów nadal widocznym w krajobrazie.