แผนที่แหล่งเรียนรู้ : สวนวนิลา

แหล่งเรียนรู้ : สวนวนิลา 

               สวนวานิลลาที่บ้านสวนป่า อ.แม่ฟ้าหลวง ส่วนใหญ่เป็นการส่งเสริมจาก โครงการหลวงและมูลนิธิแม่ฟ้าหลวง ให้ชาวบ้านปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจเสริมจากกาแฟ โดยเริ่มมีการแนะนำเมื่อราว 18 ปีที่แล้ว (จากข้อมูลปี 2024) โดยมีนายชัยยา เป็นหนึ่งในกลุ่มชาวบ้าน 8 คนแรกที่เริ่มทดลองปลูก ซึ่งวานิลลาให้ผลตอบแทนดีมากแม้จะเป็นงานเสริม และสามารถเก็บเกี่ยวได้ปีละครั้ง ขึ้นอยู่กับเกรดฝัก (เกรด A, B, C). 

ที่มาและการเริ่มต้น: แนวคิดจากโครงการหลวง: เริ่มต้นเมื่อโครงการหลวงเข้ามาแนะนำให้ชาวบ้านปลูกวานิลลา เนื่องจากเป็นพืชเศรษฐกิจที่ให้ราคาดีมาก (เคยถึง 6,000-7,000 บาท/กก. ในอดีต).

การรวมกลุ่ม: นายชัยยา และชาวบ้านอีก 8 คน รวมตัวกันทดลองปลูกวานิลลาเป็นกลุ่มแรกๆ.

เป็นพืชเสริม: เดิมชาวบ้านปลูกกาแฟเป็นหลัก แต่เริ่มปลูกวานิลลาเป็นรายได้เสริม. 

การปลูกและการเก็บเกี่ยว

ใช้เวลา: ใช้เวลาประมาณ 3-4 ปีจึงจะเก็บผลผลิตได้.

ผลผลิต: เก็บได้ปีละครั้ง แต่ได้เงินจำนวนมาก.

การบ่ม: ฝักวานิลลาต้องนำมาบ่ม (curd) เพื่อให้ได้กลิ่นหอม ซึ่งมีหลายเกรดตามความยาวฝัก (เกรด A > 15 ซม.). 

ความสำคัญ

               เป็นพืชทางเลือกสร้างรายได้เสริมที่น่าสนใจสำหรับชุมชนบนดอย เนื่องจากให้ผลตอบแทนสูงต่อพื้นที่  เป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาเศรษฐกิจทางเลือกตามแนวทางของมูลนิธิแม่ฟ้าหลวง. 

สรุปง่ายๆ: สวนวานิลลาบ้านสวนป่าเป็นการเริ่มต้นที่ดีของชุมชนในพื้นที่แม่ฟ้าหลวงที่ได้รับการสนับสนุนจากโครงการหลวง ให้ผลตอบแทนดี และเป็นการต่อยอดจากพืชเดิมอย่างกาแฟได้อย่างลงตัว.