Mahomet et Charlemagne
Henri Pirenne schrijft:
Tegen het einde van de 8ste eeuw van onze jaartelling ontstaat in West-Europa een situatie zonder precedent. Voor het eerst sinds het begin der historische tijden, heeft de kern, niet alleen van de politieke beweging, maar van de algemene beweging van de beschaving, zich verplaatst van de Middellandse Zee naar de Noordzee. De kern van het Romeinse rijk was in Italië; die van het Karolingische rijk wordt gesitueerd in de regio tussen de Rijn en de Seine. De Moren nemen voortaan een centrale positie in, en Rome bevindt zich aan de rand van het nieuwe Europa.
Het Romeinse rijk was een mediterraan rijk. Het verbond Europa met Azië en Afrika, of liever gezegd, men merkte in die tijd de huidige tegenstelling tussen Azië, Europa en Afrika niet op. Het Romeinse Rijk heeft ze onlosmakelijk samengevoegd in de gemeenschap van een zelfde beschaving.
En deze beschaving ontwikkelt zich het verst in de oostelijke regio’s van de Middellandse Zee. Rome was daar alleen maar het politieke centrum van. Dankzij Rome konden Antiochië, Smyrna, Alexandrië en later Constantinopel hun industrieën, filosofieën en religies zoals het christendom verspreiden naar het Westen
Welnu, dat allemaal, dat duizendjarige evenwicht van Europa brak eens en voor altijd toen het Karolingische rijk verscheen. Men zou kunnen zeggen dat een cataclysme de as van de wereld heeft verplaatst van het zuiden naar het noorden van het continent.
Het Oosten en het Westen werden van elkaar gescheiden. De mediterrane zeevaart bereikte niet meer de oevers van Gallië, en bracht de verdwijning van handel en industrie met zich mee. De steden ontvolkten en vervielen tot ruïnes. In plaats van de stedelijke economie kwam een rurale economie.
Het Frankische rijk stelde zich tegenover het Byzantijnse rijk, de Latijnse kerk tegenover de Griekse kerk.
Plotseling doorbrak een onverwachte gebeurtenis de loop van de geschiedenis.
De islamitische invasie waar niemand, in de tijd van Mohammed (571-632), aan had kunnen denken, had niet veel meer dan vijftig jaar nodig om zich uit te breiden van de Chinese Zee tot de Atlantische Oceaan. Niets hield stand tegenover haar. Bij de eerste schok zette ze het Perzische rijk op zijn kop; ze ontrukte aan het Byzantijnse rijk achtereenvolgens Syrië, Egypte, Afrika, Spanje, Corsica, Sardinië, de Balearen, Apulië en Calabrië. De opmars stopte pas in het begin van de 8ste eeuw, toen in 718 de muren van Constantinopel enerzijds, en in 732 de soldaten van Karel Martel anderzijds, het grote offensief braken. Daarna kwam de expansie tot stilstand, maar deze was voldoende om het gezicht van de aarde te veranderen. Het stof van de Islam heeft het antieke Europa vernietigd. De vertrouwde zee waaromheen het Romeinse Rijk zich had gegroepeerd werd plotseling vreemd en vijandig. Eeuwenlang was het sociale bestaan hetzelfde op al zijn oevers; dezelfde religie, dezelfde zeden en ideeën. De invasie van de barbaren van het noorden had daar niet wezenlijk iets aan veranderd. En daar werden ineens de landen waaruit onze beschaving was ontstaan, aan haar ontrukt, de cultus van de profeet kwam in de plaats van het christelijke geloof, het islamitische recht in plaats van het Romeinse, het Arabisch in plaats van het Grieks en het Latijn. De Middellandse Zee was een Romeins meer geweest: zij werd een islamitisch meer. De
Byzantijnse vloot passeerde de kusten van Zuid-Italië niet meer. Geen Syrische schepen meer in de Tyrreense zee.
Zo werd sinds zijn intrede in het Romeinse rijk West-Europa voor de eerste keer geplaatst in totaal nieuwe omstandigheden. De Middelllandse Zee, die het in contact had gebracht met de buitenwereld, was alleen nog maar een barrière die het isoleerde. Afgesneden van zijn contacten met Byzantium werd het gedwongen zich terug te vouwen op zichzelf en met gesloten deuren te leven. En precies op dat moment verplaatste zijn zwaartepunt zich tenslotte van het zuiden naar het noorden en werd de Frankische staat, die tot dan slechts een historische rol van de tweede orde had gespeeld, baas over haar eigen lot. De gelijktijdigheid van de blokkade van de Middellandse Zee door de Islam en het op het toneel verschijnen van de Karolingers was zeker geen toeval. Het Frankische rijk ging de fundamenten leggen voor het Europa van de Middeleeuwen. Maar dat was alleen maar mogelijk dankzij de invasie van de muzelmannen. Zonder de Islam, zou het Frankische rijk zonder twijfel nooit hebben bestaan, en, zonder Mohammed, zou Karel de Grote ondenkbaar zijn.
Het Romeinse Rijk ging misschien pas echt helemaal ten onder bij de val van Byzantium in 1453.
Het Romeinse Rijk is in stappen uiteengevallen en de geschiedenis is in stappen opnieuw begonnen (476, 732 en 1453).
Het is zeker dat het christendom uit de vereniging van twee bestanddelen (Jodendom en hellenisme) is voortgekomen, en dat dit zo was bleek hieruit dat ze na een korte periode van politieke eenheid ook weer in twee stukken, Arianisme/Islam en Trinitarisme/Christendom uiteenviel. De geschiedenis houdt van zulke restauraties, waarin latere versmeltingen ongedaan worden gemaakt en vroegere scheidingen weer tevoorschijn komen.
Zo kwam de grenslijn door de Middellandse Zee die ten tijde van Hannibal nog bestond, in de tijd Mohammed weer tevoorschijn.
Er heersten twee grote rijken voor de periode van Mohammed. Het Byzantische rijk en het Sassanidische rijk. Aan het hoofd van het Byzantische rijk stond Justinianus. En aan het hoofd bij het Sassanidische rijk stond koning Khosrow.
De vroege 7de eeuw begon in Arabië met de langste en meest destructieve periode van de Byzantijns-Sassanidische oorlogen. Beide machten werden daardoor kwetsbaar
voor aanvallen van derden, in het bijzonder van nomadische Arabieren verenigd onder een pas gevormde religie. Het onnodig lange conflict tussen Byzantium en Perzië opende de weg voor de Islam.
Vermoedelijk verband tussen arianisme en islam. In Cultuurgeschiedenis van de kruistochten beweerde Prutz, dat islam en christendom aan elkaar verwant zijn en gemakkelijk naast elkaar hadden kunnen bestaan, als niet de strijd om het Heilige Land ze tegenover elkaar had gezet. De islam was niets anders dan een christelijke heresie. Deze heresie is volgens Prutz identiek met het uit de kerkgeschiedenis bekende arianisme, dat zich later tot islam zou ontwikkelen. Prutz vond zelfs, dat de islam in reactie op het byzantijnse christendom was ontstaan, en vatte haar op als protest tegen de kerkpolitiek van Justinianus.
Om de moslims gewoon gelijk te stellen met de Arianen, is problematisch om verschillende redenen. Een historische verbinding tussen het Arianisme en de islam ligt echter zo voor de hand (het zou de snelle islamisering van het voormalige Ariaanse Noord-Afrika en Spanje begrijpelijk maken) dat men moet zich moet afvragen waarom historici daar niet eerder aan gedacht hebben. Het beste kan men de Islam zien als een transformatie van voorgaande bewegingen.
De naam Shi'isme is afgeleid van shi'at ’Ali, wat letterlijk betekent de aanhangers van de partij van 'Ali.
Bijzonder talrijk en opvallend zijn de ontleningen uit het christendom. Daarom hebben sommigen de Islam als een christelijke heresie en de moslims als christelijke sectariërs willen aanduiden. Heeft men daarbij het arianisme op het oog, dan zal daar niet veel tegen in te brengen zijn. Net zoals het arianisme benadrukt de Islam de absolute eenheid van de god, waaraan alle overige dogmatische elementen ondergeschikt zijn. Verder komen beide overeen wat betreft de besliste ontkenning van iedere vorm van incarnatie.
Want in kern was het arianisme niets anders dan een protest van het gezonde verstand tegen het onbegrijpelijke mysterie van de christelijke kerk, zoals dat in de leer van de goddelijkheid van Christus tot uitdrukking kwam, wat ten koste van de verlossingsleer tot middelpunt van het hele dogma was gemaakt. het is bekend, hoe verbitterd beide stromingen om de heerschappij hebben gevochten, hoe lang dat heeft geduurd en hoeveel gebruik van geweld het heeft gekost het aanvankelijk oprukkende arianisme tegen te houden, dan te verslaan en tenslotte uit te roeien. Maar ondergeschikt is het arianisme alleen in het avondland; in het Morgenland is het onder de vlag van Mohammed in verjongde gedaante weer opgestaan en heeft het in een reeks van overwinningen zonder weerga de halve wereld veroverd.