Wat de Studeerpil doet?

Opinie: de Studeerpil normaliseert studiedruk

Sinds kort biedt ook Studystore, de online webshop op het gebied van studiegerelateerde artikelen, de Studeerpil aan. In deze pil zitten slechts natuurlijke ingrediënten, waarmee de concentratie verbeterd wordt. Ik heb het idee dat de meeste studenten die een greep doen naar externe middelen om succesvol te kunnen studeren eigenlijk ontevreden zijn met de studieomgeving. Mijn inziens is dit een reden tot rebellie en niet tot acceptatie van de druk. Het nemen van de Studeerpil geeft een signaal af van acceptatie en normaliseert daarmee de studiedruk.

‘’Wie krijgt het tegenwoordig nog voor elkaar om zich voor een langere tijd te kunnen concentreren? De Studeerpil zorgt ervoor dat je op een veilige en verantwoorde manier mentale topprestaties kunt leveren op de momenten dat jij dat nodig hebt. Veel studenten zijn snel afgeleid tijdens het lezen en leren van de stof. De capsule helpt om je te focussen op een bepaald onderwerp en de stof beter te onthouden’’.

Zo is te lezen op de website van Studystore die sinds kort deze Studeerpil verkoopt. Een nogal eenzijdige omschrijving, want de Studeerpil doet nog veel meer, maar dat wordt uiteraard niet beschreven op de website van Studystore, laat staan van de Studeerpil zelf. In dit artikel zal ik een completere weergave geven van wat de Studeerpil doet om ook zo bij te dragen aan de enhancement van de student.


Vraag en aanbod

Om gefundeerde uitspraken te doen over de Studeerpil is het van belang te vragen waarom er vraag is naar de pil, of welke omstandigheden ervoor zorgen dat er vraag is naar deze pil. Sinds enkele jaren komt het gebruik van niet-voorgeschreven Ritalin[1] onder studenten steeds meer uit de taboesfeer, maar des ondanks blijft het een middel dat zonder doktersvoorschrift niet legaal te verkrijgen valt en er mogelijk bij gebruik ongewenste bijeffecten bij komen kijken. Men zou de Studeerpil dus kunnen zien als een legaal en gezonder alternatief dan Ritalin. De vraag blijft echter: waarom is er behoefte aan een extern middel om een succesvolle voortgang van de studie te kunnen waarborgen?

Studenten die beginnen aan een studie zijn toegelaten tot de studie waaraan ze deelnemen. Dit lijkt een vanzelfsprekendheid, maar er zit meer achter dan op het eerste gezicht doet vermoeden. Niemand wordt namelijk toegelaten tot de studie zonder dat de onderwijsinstelling hiermee akkoord gaat en tegelijkertijd mag een onderwijsinstelling niet zonder gegronde redenen potentiële studenten weigeren. Een onderwijsinstelling gaat alleen akkoord, en mag deelname ook niet weigeren,[2] wanneer de student in spé voldoet aan een zeker intellectueel leervermogen dat ofwel wordt gegarandeerd door een voorgaande onderwijsinstelling, of middels gesprekken en eventuele opdrachten vanuit de betreffende studie van voorkeur.

We mogen dus aannemen dat er in de meeste gevallen een zeker intellectueel leervermogen aanwezig is bij de studenten alvorens deelname aan de betreffende studie. Toch zijn er blijkbaar studenten die het nodig vinden om externe middelen te gebruiken om de studie voldoende te kunnen voortzetten of de gewenste resultaten te kunnen behalen. In het laatste geval gaat het om motivatie met betrekking tot excellentie, in het eerste geval om een motivatie met betrekking tot noodzaak om de studie überhaupt succesvol te kunnen afronden.


Studiedruk

De twee verschillende motivaties vragen om verschillende benaderingswijzen. Wanneer de student een puur intrinsieke motivatie heeft om te excelleren, dat wil zeggen zonder druk vanuit de arbeidsmarkt of andere externe aanleidingen, en de student wil hierbij middelen gebruiken, dan zie ik daar geen problemen, althans niet met betrekking tot het punt dat ik wil maken in dit artikel. Is er echter de motivatie om te excelleren niet puur intrinsiek of in het geval van noodzaak, stel ik dat het gebruik van een Studeerpil een normaliserend effect heeft op een ongewenste situatie. Men kan zich afvragen hoe het zover heeft kunnen komen dat een student na toelating aan de studie (en daarmee voldoet aan het intellectueel leervermogen) toch zelf het idee heeft niet adequaat te kunnen studeren zonder middelen. Op dit moment is het belangrijk om onderscheid te maken tussen persoonlijke factoren, zoals het intellectueel leervermogen dat al is vastgesteld voor deelname aan studie, en omgevingsfactoren. Omgevingsfactoren die van belang zijn verschillen per student: voor de één kan het ofwel de studiedruk zijn die vanuit het thuisfront wordt opgelegd, ofwel de druk vanuit Den Haag (door focus op kwaliteit en rendement wat leidde tot de invoering van het BSA-beleid, meer studieschuld bij een studievertraging en het niet tegemoet komen vanuit de overheid bij een nieuwe studie)[3]. Anderzijds kan het ook te maken hebben met het studentenleven waar volop van genoten wordt, waardoor er minder tijd overblijft om met de daadwerkelijke studie bezig te zijn. Natuurlijk is er ook een combinatie van factoren mogelijk. Ik denk zelfs dat indien het studentenleven een belangrijke rol speelt voor de student én hij of zij de studie binnen een bepaalde tijd wil afronden, hij of zij ook tegen de druk aanloopt die totstandkomt vanuit Den Haag. Anderzijds laat onderzoek van het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) zien dat ook de arbeidsmarkt een duit in het zakje doet als het gaat om drukverhogende factoren onder studenten. Werkgevers zien graag dat de pas afgestudeerde sollicitant tijdens zijn of haar opleiding ook kwaliteiten heeft ontwikkeld buiten de studie. De afgestudeerde moet goed weten wat hij of zij wil en waarom. Het ISO ziet een link tussen de stress die studenten ervaren en de eisen die de arbeidsmarkt stelt aan alumni.

Veel studenten voelen zich dus onder druk gezet door enerzijds zo snel mogelijk te willen afstuderen - om zo de arbeidsmarkt op te kunnen met zo weinig mogelijk studieschuld - en anderzijds naast de studie zich op andere manieren te ontwikkelen door bijvoorbeeld deel uit maken van commissies, misschien een extra stage of andere niet-studie gebonden ervaringen, om zo meer kans te maken op de arbeidsmarkt. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau hebben veel studenten het idee dat rendementsverhogende maatregelen ten koste gaan van kwaliteit in het onderwijs. Studenten benoemen dat ze door de studie heen gejaagd worden en bejegend worden als studiepuntenvreters. Deze twee aspecten lijken elkaar tegen te werken en het Sociaal Cultureel Planbureau wees hier al op in hun publicatie Wikken en wegen in het hoger onderwijs: ‘Er lijkt een tegenstelling tussen rendement en kwaliteit te zijn, en tussen rendement en persoonsontwikkeling of ontplooiing.’

Het moge duidelijk zijn dat eenmaal begonnen aan een studie er nog het een en ander bij komt kijken en dat er verschillende factoren zijn die het daadwerkelijke studeren kunnen bemoeilijken. Of hier nu een motief ten aanzien van excelleren of van noodzaak ten grondslag ligt, maakt niet eens zo veel uit, met uitzondering van een puur intrinsieke motivatie tot excellentie. Als studenten immers het idee hebben dat ze de opleiding niet naar eigen maatstaf succesvol kunnen afronden zonder een middel als de Studeerpil of Ritalin te gebruiken, ondanks dat ze over voldoende intellectueel leervermogen beschikken, dan spelen omgevingsfactoren een belangrijke rol. Is het dan gerechtvaardigd om toch een oplossing te gaan ‘gebruiken’ op persoonlijk niveau? Met andere woorden, als het niet lukt om de studie succesvol te voltooien, terwijl je persoonlijk wel aan de vereisten voldoet, maar dat omwille van omgevingsfactoren (beleid vanuit Den Haag/onderwijsinstelling, wensen arbeidsmarkt, etc.) niet lukt, is het dan terecht dat jij als persoon maar pillen moet slikken om toch de studie succesvol te kunnen voltooien? Of zouden deze omgevingsfactoren dan aangepast moeten worden? In mijn optiek is het slikken van dergelijke externe middelen een signaal van acceptatie, wat zegt tegen de omgeving: ‘Het is oké, ik neem wel een pil en ik sla me er wel doorheen! De druk zal er wel bij horen.’ Dit lijkt mij geen gezonde situatie.


Kant

Toch worden er ook argumenten gegeven die juist pleiten voor het gebruik van externe middelen om zo tot betere leerprestaties te komen. Katharina Bauer van de Erasmus Universiteit houdt zich momenteel bezig met dit vraagstuk over het gebruik van cognitive self-enhancers. Aanleiding voor Bauer was onder andere het toenemende gebruik van Ritalin en andere drugs onder studenten om de studieprestaties te verbeteren. Ze beargumenteert op basis van Kant zijn plichtethiek dat het gebruik van cognitive self-enhancer wel degelijk te verdedigen is en het op basis van Kant zijn ethiek juist een plicht is om te gebruiken zolang de omstandigheden het voorschrijven. Kant benoemt in zijn Die Metaphysik der Sitten expliciet dat eenieder een verplichting heeft om zichzelf te verbeteren en de aarde te verlaten in een betere staat van zijn dan hoe hij zijn leven is begonnen. Daarnaast stelt Kant dat het gebruik van middelen gerechtvaardigd is, zolang het er niet toe leidt dat de gebruiker zich onmenselijk gaat gedragen, dat wil zeggen niet-rationeel.

Kant zijn plichtethiek kan versimpeld worden tot de volgende stelling ‘een handeling is moreel acceptabel, als, en alleen als, het principe achter de handeling universaliseerbaar is’. Universaliseerbaar wil zeggen dat wanneer de handeling en het doel achter de handeling door wie dan ook op elk willekeurig moment zou worden uitgevoerd, dat het beoogde doel dan nog steeds te realiseren zou zijn. Ook is een pure leeromgeving geen zero-sum game, maar een positive-sum game; wanneer er kennis wordt vergaard, dan hebben ook anderen hier baat bij. Als het aankomt op self-enhancement, is daar dus niks op tegen volgens Kant zijn ethiek. Wanneer iedereen zichzelf wil verbeteren, ondermijnt dat immers niet de verbetering van anderen, en (kunnen) anderen er zelfs baat bij hebben.

Vanuit dit perspectief wordt het gebruik van externe middelen gezien als cognitive self-enhancement. Is dit terecht? Kun je de Studeerpil of Ritalin zien als een zelfverbeteraar? Volgens de productomschrijving van de Studeerpil zorgt de pil voor meer concentratie - hetzelfde zou gelden voor Ritalin. Indien een tijdelijke concentratie ervoor zorgt dat je beter of meer stof tot je kan nemen, en dit zodoende leidt tot meer kennis, heb je dan jezelf verbeterd? Wel als je jezelf beschouwt als opslagplaats van kennis. Maar dit is mijn inziens een nogal oppervlakkige beschouwing. Opslag van kennis is één ding, maar wat minstens zo belangrijk is - of misschien belangrijker - is het vergaren van kennis. Het vergaren van kennis is een cluster van te trainen vaardigheden en deze zullen daartegenover verzwakken wanneer ze niet onderhouden worden. Wanneer er pillen gebruikt worden om zodoende kennis te verkrijgen en daarmee bepaalde aspecten van studeren (planning, concentratie, discipline) worden omzeild, dan is er volgens mij helemaal geen sprake van zelfverbetering. Juist omdat planning, concentratie en discipline ook belangrijke aspecten zijn van het intellectueel leervermogen. In mijn optiek leidt het gebruik van middelen zodoende juist tot het tegenovergestelde: de geest wordt verzwakt, externe middelen werken als surrogaat en zorgen dat een bepaalde activiteit toch uitgevoerd kan worden, terwijl de geest eigenlijk niet meer bij machte was in die situatie. Dat wil zeggen dat de geest zelf niets leert en niet meer in deze omgeving kan studeren.


De Studeerpil normaliseert

Is dit dan kwalijk? De pil is er immers, het maakt het studeren er makkelijker op. Misschien. Maar wanneer de geest niet meer wordt getraind op goed leren en alles wat daarbij komt kijken, zoals het maken van een goede planning en je daar aan houden, dan ligt daar het risico op een afhankelijkheidsrelatie om de hoek, en dat in combinatie met een zwakkere geest (immers wordt de geest niet meer op eigen kracht onderhouden). Deze twee laatst genoemden in samenspel met een maatschappij die steeds meer van je gaat vragen lijkt mij een gevaarlijke combinatie. Daar komt nog bij - zoals eerder benoemd - dat wanneer er wordt toegegeven aan de druk die door omgeving wordt opgelegd, door het (dan maar) nemen van een Studiepil of Ritalin, men een signaal afgeeft dat de druk geaccepteerd wordt, in plaats dat de oplossing voor een onderliggend probleem wordt afgedwongen bij de omgeving.

Ik wil graag iedereen oproepen om goed na te denken over de redenen voor het gebruik van studieprestatieverbeterende middelen. Als het een probleem is om je studie succesvol af te ronden, terwijl je wel aan de persoonlijke vereisten voldoet, ligt de oplossing voor je probleem dan bij jouzelf?

Noten

  1. Hiermee bedoel ik ten eerste dat de student zelf geen Ritalin voorgeschreven heeft, omdat hij of zij bijvoorbeeld niet gediagnosticeerd is met ADHD, maar ook ten tweede, dat het gebruik van Ritalin, dat weliswaar is voorgeschreven, niet wordt gebruikt conform advies van de behandelaar.
  2. Met uitzondering van opleidingen met een decentrale selectie. Dit beleid is echter gestoeld op facilitaire redenen vanuit de studie en niet op basis van intellectuele redenen met betrekking tot de student.
  3. Met uitzondering van een opleiding voor het onderwijs of gezondheidszorg.

Verschenen in Qualia, 15e jaargang 3e nummer.

Foto door Freepik