Betreft: Geboortebeperking

5 december 2018

Maandag 26 november jongstleden was Nederland getuige van een ongelukkig gesprek tussen VVD tweede kamerlid Van Haga en Pauw. Van Haga besprak zijn wetsvoorstel voor geboortebeperking als belangrijkste vorm van ontwikkelingshulp. De gesprekspartners konden elkaar maar moeilijk vinden vanwege de VVD’er zijn zeer zakelijke benadering, maar bovenal zijn prioritering. Van Haga stelt namelijk dat de meeste (financiële) aandacht betreft ontwikkelingshulp gericht moet worden op geboortebeperking in plaats van inentingen, scholing en voeding. Wat mij betreft een zeer terecht uitgangspunt, maar waarom is dit zo moeilijk te behappen?

Laat me vooropstellen dat menselijk lijden verschrikkelijk is en dat er uiteraard aandacht moet zijn om dit lijden te verhelpen. Dit neemt niet weg dat het het beste is om prioriteit te geven aan geboortebeperking als het gaat om ontwikkelingshulp. Elke tien jaar groeit de wereldbevolking weer met ongeveer een miljard, waar Afrika als continent een aanzienlijk aandeel in heeft. Volgens de VN leven er in 2050 ongeveer 2.4 miljard mensen op het continent. Dat is bijna een verdubbeling vanaf nu gezien. Met de klimaatverwarming in ons achterhoofd mogen we nog voorzichtig blij zijn dat het merendeel deel van haar inwoners niet zo welvarend is dan dat wij zijn.

Peter van Druenen, historicus en schrijver, beschrijft zeer treffend in zijn recent verschenen essay De Klimaatparadox (Cossee) hoe klimaatverwarming verband houdt met de overbevolking van onze schitterende blauwe planeet. De gedachtegang is heel simpel; hoe meer welvaart, hoe meer schade we toebrengen aan het klimaat. Want elke Playstation, iPad, auto, tweede auto, misschien derde auto, maar ook het streamen van je dagelijkse portie series op Netflix kost gewoon veel. Wat kost het? Veel. Veel energie, veel uitstoot, veel water, veel grondstoffen, gewoon heel veel. Waarvan internet misschien nog wel de meest onbekende vervuiler is. Zo staat een zoekopdracht in Google gelijk aan ongeveer een pannetje water koken, of 17 seconden een gloeilamp laten branden of iets van gelijke orde. Het exacte verbruik is misschien niet zo interessant. Wat wel interessant is, is wanneer je na gaat wat een avondje Netflix streamen kost aan energie, of wanneer een heel land, of continent dit doet. Zoals je kan afvragen waar we mee te dealen hebben in het geval van China, waar momenteel slechts 53 procent van de bevolking toegang heeft tot internet (lees: 731 miljoen mensen) en gezien de hard stijgende welvaart in het land, zal dit de komende jaren exponentieel groeien. Kortom, hoe meer welvaart, hoe meer uitstoot. En de mensen die het hardst getroffen worden door klimaatverwarming wonen onder andere, maar grotendeels, in Afrika.

Nu hoor ik u al denken. De impact van welvaart komt uit alle hoeken van de wereld, maar niet uit Afrika en de staat van welvaart in Afrika heeft nog vele stappen te zetten voordat we ons druk moeten gaan maken over diens eigen impact. Maar laten we wel wezen, als internetgebruik een van de snelst groeiende vervuilers is, dan is een persoon met een smartphone een serieus potentieel vervuiler. En als ergens de smartphone snel zijn intrede doet, is het wel in Afrika. In 2007 bracht BBC in het nieuws dat telefoonaanbieder Ericsson in samenwerking met de VN in verschillende landen een 2G netwerk zouden gaan aanleggen en in sommige gebieden 3G om zo aan de aller armsten telecomservices aan te bieden. In 2014 schreef The Guardian dat de landen ten zuiden van de Sahara samen beschikten over ruim 635 miljoen smartphones en dat de voorspelling is dat in 2019 dit is opgelopen tot 930 miljoen met ondertussen beschikking over 3G of 4G internetwerken. De smartphones van Transsion, die het meest verkocht worden in Afrika, kosten nog geen 45 euro.

De gemiddelde kansarme Afrikaan zal hoogstwaarschijnlijk geen Netflix gaan streamen, maar vast zijn smartphone zal gebruiken voor communicatiedoeleinden. Maar vergeet niet dat het grootste deel van de bevolking analfabeet is en geen tekstberichten kan sturen. Gelukkig biedt WhatsApp hier de meer vervuilende oplossing voor: audio en visuele berichten. Meer vervuilend? Ja, want de technologie achter het versturen van audio berichten kost meer energie dan tekst berichten en filmpjes nog meer dan audio. Wat kost zoveel energie dan? Nou, onder andere het verzenden van de bestanden naar satellieten en het verkoelen van de servers waar alles, ja alles opgeslagen wordt.

Terug naar Pauw. Jeroen vraagt Van Haga waarom we niet in eerste instantie inzetten op vaccinatie, op ziektepreventie, gezien 40 procent van de kindersterfte in de eerste maanden komt te overlijden. Van Haga komt telkens terug op de berekening dat de inzet op geboortebeperking het meest rendabel is, met andere woorden, elke euro die besteed wordt aan geboortebeperking zal leiden tot een financieel-, sociaal- en klimaatrendement van 120 euro, tegenover een rendement van 43 euro wanneer je inzet op inenting. Deze kille zakelijke benadering van de VVD’er windt er geen doekjes om. Jammer genoeg is van Haga niet instaat om dit klimaat- of sociaal rendement beter uit te lichten, maar dat is wel waar het over moet gaan als je het hebt over humanitaire hulp. Van Haga benadrukt wel meerdere keren dat het gaat om een totaalpakket. Het totaalpakket behelst vaccinatie, scholing, voeding, enzovoorts, maar op de eerste plek geboortebeperking. Deze gedachtegang is niet nieuw. In 2012 schreef ontwikkelingseconoom Riezebos in de NRC al een pleidooi voor exact dit voorstel; geboortebeperking als hulp - De Club van Rome daarvoor in 1972 en Thomas Malthus weer daarvoor in zijn in 1798 gepubliceerde An essay on the Principle of Population.

Bevolkingsgroei is het grootste probleem waar we mee te maken hebben in deze tijden en in tegenstelling tot China blijft Afrika groeien. Humanitaire hulp met prioriteit op overleven werkt paradoxaal, zoals onder andere Van Druenen omschrijft. Paradoxaal omdat tegenwoordig de slechte leefomstandigheden in de ontwikkelingsgebieden voornamelijk worden veroorzaakt door klimaatverandering en ieder mens dat leeft bijdraagt aan deze klimaatverandering. Dit klinkt cru, maar het is de waarheid, ieder mens dat niet geboren wordt, draagt niet bij aan klimaatverwarming en komt met name mensen in ontwikkelingsgebieden ten goede, omdat zij het meeste te voortduren hebben wat betreft de effecten van klimaatverwarming, laat staan het veelvuldig verliezen van eigen pas geboren kinderen.