# De beklimming

Vanuit Ponte di Legno bedraagt de afstand naar de top van de Passo del Tonale 8,5 kilometer met een gemiddelde stijging van 6,3%. Dit maakt de pas tot een relatief makkelijke beklimming. Na enkele kilometers klimmen volgt de afslag naar de Passo di Gavia. Wat nog resteert is een zevental kilometers met een wisselende steiltegraad van afwisselende steiltegraad. Op vijf kilometer van de top bevindt zich de zwaarste kilometer met een gemiddelde rond de acht procent.  De laatste kilometer is vrij makkelijk. De weg vlakt wat af. Het gebied rond de pas is open waardoor de wind vrij spel heeft, wat voor een lastige laatste kilometer kan zorgen. Deze weg - de SS42 - is vrij breed met kwalitatief goed asfalt. Veruit het grootste deel van de beklimming gaat door een sparrenbos.

‘We are at Passo Tonale’, klinkt het door de telefoon. We zijn net met een groep de Mortirolo overgestoken en zijn op zoek naar ons hotel in Ponte di Legno. Na veel zoeken besluiten we te bellen. De hoteleigenaar herhaalt zijn boodschap: ‘we are at Passo Tonale!” 

In tegenstelling tot onze andere reisgenoten heeft ons groepje vandaag de korte versie van de rit van vandaag genomen. Veruit de meesten hebben gekozen voor de route over de Forcola, Eira en Foscagno met Mortirolo als sluitstuk. Passo Tonale dus. We zetten onszelf in beweging, wetende dat ook de anderen, waarschijnlijk veel later, deze onverwachte apotheose zullen tegenkomen. De klim is niet bijzonder. Ik kan in het bosrijke deel een redelijk tempo onderhouden. De weg is druk door het vele verkeer dat over de Tonale naar Trentino rijdt en andersom. Als we aankomen op het laatste stuk, staat de wind vol op de kop. Kop over kop rijdend arriveren we bij ons hotel. Onze groepsleider komt even later met zijn busje. Ik heb hem over de telefoon bijgepraat en ook hij is onaangenaam verrast over de fout in het routeschema. Als we na het douchen naar buiten gaan, komt een deel van de groep aan die over de Forcola is gekomen. Bij een enkeling komt de stoom uit de oren. Ik besluit de hectiek te laten voor wat ze is en even rond te gaan kijken op de Tonale. Er is een markt georganiseerd en tot mijn grote verbazing is er een aantal kraampjes met spullen uit de Tweede Wereldoorlog: helmen, kleding, insignes en meer van deze rommel. Een gevoel van boosheid en walging maakt zich van mij meester, waarna ik direct terugkeer naar het hotel. Ontspannen. Morgen wachten de Gavia en de Stelvio. Dat wordt pas oorlog!

# Omgeving

De Passo del Tonale ligt op de grens van de regio’s Trentino - Alto Adige en Lombardia. De pas vormt de verbinding tussen de Val Camonica en de Val di Sole en behoort - net zoals de Passo di Croce Dominii - toe tot het nationale park van de Adamello. Op de top is een groot skidorp aangelegd - het gelijknamige Tonale. De Tonale beschikt over ruim honderd kilometer skipiste.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was de Tonale, alsmede de hele omgeving, het decor van diverse veldslagen. Doordat vele slagen op grote hoogte plaatsvonden, wordt er hier gesproken over de Witte Oorlog. Hier lag de westelijke punt van het Italiaans-Oostenrijkse front. Zodoende werden de twee strijdende partijen gedwongen, meer dan drie en een half jaar, om een ‘​​alpine oorlog’ te bevechten op meer dan 3000 meter hoogte, in extreem moeilijke milieu- en klimatologische omstandigheden.

Alleen al om op die hoogte te leven was een enorm probleem voor de soldaten: de winter duurde acht maanden, met zware sneeuwval van oktober tot mei en gemiddelde sneeuwdiepten van tien tot twaalf meter. De kou een meedogenloze dagelijkse vijand, varieerde van -tien °C tot -vijf °C en daalde tot -twintig °C 's nachts en soms zelfs lager. 

In deze "witte hel" moesten niet alleen de Italiaanse Alpen- en Oostenrijkse soldaten met elkaar vechten, ze moesten ook de extreme omgevingsomstandigheden overleven, waaronder meedogenloze en dodelijke lawines die, in verhouding, meer slachtoffers veroorzaakten dan de daadwerkelijke gevechten.

Op het Adamello-massief was het doel in feite om toegang te hebben tot de Passo del Tonale. De Oostenrijkers hadden loopgraven gebouwd en talloze grotten gegraven langs de frontlinie.

Aan de voet van de col - voorbij Ponte di Legno en voor de afslag naar de Gavia - ligt het wildpark Parco dell’Adamello.