# De beklimming

Een drie-eenheid. Als de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Of voor de jeugdige lezers: Kwik, Kwek en Kwak. Of voor liefhebbers van het cyclisme: il tridente zoals de ploegleiding van Movistar het trio Valverde, Quintana en Landa in 2019 pleegde te noemen. Een drietand - een passende benaming voor de Válico del Macerone, Válico di Rionero Sannitico en de Roccaraso. Gezamenlijk verantwoordelijk voor vijftig Giro d’Italia beklimmingen tot het jaar 2020. De Macerone spant de kroon met negentien doorkomsten, gevolgd door de Rionero met achttien en Roccaraso met dertien. Maar bovenal van een onschatbare historische Giro waarde.

Het is een kleine drie kilometer naar de naamloze top. De slingerende weg leidt door het Abbruziaanse bergdorp Barrea en weg van het Lago di Barrea. Na de 300 afgelegde hoogtemeters - iets meer dan de Vaalserberg - kom ik boven op 1172 meter boven zeeniveau. Dermate hoog bevind ik mij in het zuiden van de bergachtige regio van de machtige Abruzzen met bergtoppen tot over de 2000 meter. Een gebied waar wolven en beren zich schuilhouden in de uitgestrekte bossen. Een slingerende afdaling wordt gevolgd door een vlakke en welhaast kaarsrechte, West Friesland-gelijkende weg. Een hoogvlakte zoals zovelen in dit deel halverwege de laars. Bij een t-splitsing is het rechtsaf naar de Rionero en links naar het skidorp Roccaraso.

Aan de voet van de beklimming in Castel di Sangro is het ondanks de corona tijd een drukte van belang. Toeterende auto’s, schreeuwende marktkooplui en driftig naar hun jengelende grut roepende moeders. Italiaanse chaos op duizend meter hoogte. Buiten Castel di Sangro neemt de zalige rust van het bosrijke gebied de overhand. Vrijwel direct loopt de weg stevig omhoog. Wisselende steiltegraden tot een maximum van tien procent. Ondanks de hoogte maar dankzij de weinige schaduw loopt de temperatuur flink op. Het is af en toe harken tot aan de drukke SS17. De acht kilometer korte beklimming - de andere zijde is 25 kilometer lang - zit er bijna op. Wat resteert zijn drie laatste vals platte kilometers om Roccaraso te bereiken. Ofschoon de omgeving van het dorp totaal niet tot mijn verbeelding spreekt - skigebied met appartementencomplexen - krijg ik toch een rilling door mijn lijf. Met mijn ogen tot spleetjes tracht ik me voor te stellen hoe het hier 111 jaar geleden - tijdens de doorkomst van de eerste Ronde van Italië - moet uit hebben gezien. Hoe hard ik mijn hersenen en fantasie ook pijnig; het lukt me niet. Hoe graag zou ik het willen ervaren. Het schemerdonker met de eerste zonnestralen die de nabijgelegen bergtoppen roze kleuren. De rust en de stilte die plots worden doorbroken door voort stoempende coureurs. Giro-helden van het eerste uur. Daar zijn ze: Rossignoli, Galetti, Gerbi en Ganna. Zij passeren in een select groep als eerste renners de top van de allereerste berg uit de roemruchte geschiedenis van de Giro. Een luid getoeter van een met bomen volgeladen vrachtwagen doet me ontwaken uit mijn gemijmer. Niets geschiedenis, niets stof en niets grind. Goedlopend asfalt van de buitencategorie. 

Na een vlotte afdaling stoom ik wederom Castel di Sangro binnen. Onmiddellijk bekruipt me een opwindend doch onrustig gevoel. Speurend en zoekend naar duiding in de verandering. Een oplossing ontbreekt. In de verte de splitsing. Rechtsaf naar Barrea. Rechtdoor naar twee overgebleven tanden van Neptunus. Waar de SS17 een dik uur geleden druk was, overvalt mij de rust en de stilte op weg naar de Rionero Sannitico. Een ingewikkeld wegenstelsel van rotondes, bruggen en splitsingen brengt de Garmin van slag. ‘Signaal verloren’ geeft het scherm op onverbiddelijke wijze aan. Borden volgen dan maar. Wederom maakt het onrustige gevoel zich van mijn hoofd meester. Plots duid ik het. Het zijn de vogels of beter het gebrek aan. Het is doodstil. Geen gekwetter en gefluit. Ook de spaarzame vrachtauto’s hebben hun motorgeluid gestaakt. Stilte kent zijn eigen geluid zoals ik jaren geleden ergens in de Outback van Australië al eens heb mogen ervaren. Een serene stilte. Gevoel van doofheid. Een enorme klap onweer verstoort de rust. Hoe is dit mogelijk op een klaarlichte en wolkenloze dag? Of beter gesteld: het was klaarlichte en wolkenloze. De plots invallende schemering neemt danig de plaats van de zon in. De temperatuur daalt met rasse schreden. Door de snel veranderende omstandigheden slaat bij mij de paniek toe. In de verte ontwaar ik de contouren van Rionero; een schuilplaats tegen het naderende onheil. Hoe dichter ik kom, des te donkerder de omgeving wordt. Waar de steiltegraad op papier gemakkelijk bleek te zijn, werk ik me in het zweet. Ik kom nauwelijks nog vooruit op het wegdek van keien en grind… Dat was net toch asfalt? Heb ik de overgang ervan gemist? De stilte wordt doorbroken door het pruttelen van een motor. Een tractor wellicht? Bevangen door angst stuur ik mijn Trek Domane naar rechts, precies op tijd om een auto van antieke makelij te laten passeren. Stof waait in mijn gezicht. Als de stofwolk wat is gedaald, prikken de eerste zonnestralen door de hemel. Als de gang er bij mij weer wat in zit, klinkt vanachter een gehijg en gepuf en geschreeuw. Een aantal schimmen op fietsen halen me ongenadig hard in. Mannen in donkere kledij, stofbrillen, snorren. Als ik niet beter zou weten ben ik deelnemer aan een lokale Eroica. Maar dit tijdstip en onder deze omstandigheden? De mannen worden zienderogen kleiner en nemen de top van de Rionero. Met gevaar voor eigen leven stort ik me in de afdaling, op weg naar de laatste top. De steile Macerone. Brug over, rivier over en klimmen maar. Ondertussen halen meer coureurs mij bij. Met de grootst mogelijke moeite en een slordige 360 watt wegtrappend kan ik ze bijblijven. Hun fietsen zijn anders. Eenvoudig staal. Geen versnelling. Hun stijl is anders. Hoekig, stoempend, duwend, trekkend met de elegantie van een olifant op een Alpenpas. Nog even en we zijn boven en kan ik met een gerust hard pauzeren. Straks komt mijn vrouw en kind mij met de auto ophalen. Maar hoe dan? Op de top van de Macerone wordt het snel licht. De temperatuur stijgt zienderogen. Vogels brengen hun kenmerkende gekwetter weder te hoor. In de verte een boer op een tractor. Aan de weg het snerpende geluid van een aantal hardwerkende mannen die het gras en onkruid van de berm kort houden. Ik sta nog bij te komen van mijn recente belevenissen. Wat heb ik gezien? Wat heb ik ervaren? Een speling van het lot? Een plotseling verschuiving van de tijd? Een scheur in het universum? Waar ben ik in hemelsnaam getuige van geweest? 

# Omgeving

De stad Roccaraso ligt op 1236 meter hoogte en is één van de belangrijkste skigebieden van Zuid-Italië en Abruzzen. De stad is rond het jaar 1000 ontstaan en dankt haar naam aan de rivier de Rasinus en San Rocco - de patroonheilige van de zieken aan de pest. De stad wordt pas aan het einde van de negentiende eeuw belangrijk als de historische spoorlijn Sulmona-Isernia in 1897 wordt aangelegd. Hierdoor wordt de stad en de directe omgeving gezien de ideale ligging een belangrijke wintersportplaats voor de gegoede burgerij van Napels. Tot de Tweede Wereldoorlog werd Roccaraso beschouwd als het meest geavanceerde skistation in Zuid-Italië en de Abruzzen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakt Roccaraso onderdeel uit van de Gustav verdedigingslinie. Als de geallieerden het nabijgelegen Castel di Sangro innemen besluiten de Duitsers de tactiek van de verschroeide aarde op Roccaraso en enkele andere dorpen toe te passen. De stad wordt vrijwel geheel in de as gelegd, waardoor enkele historische gebouwen voor altijd verloren zijn gegaan. Alle inwoners wordt verstaan gegeven dat 'allen die nog in het dorp of in de omliggende bergen zijn, als rebellen zullen worden beschouwd en de behandeling zullen krijgen die volgens de wet van het Duitse leger van toepassing is." De inwoners van het nabijgelegen Pietransieri geven geen gehoor aan deze oproep waardoor de nazi's de ongewapende inwoners oppakken en in de bossen vermoorden. De 128 lichamen waaronder die van 34 kinderen blijven lange tijd bedolven onder de sneeuw achter in de bossen tot deze in de loop van 1944 worden ontdekt. Slechts één overlevende ontsnapt aan het bloedbad, Virginia Macerelli, een zesjarig meisje. Zij overleeft de slachtpartij door zich onder de kleren van haar moeder te verschuilen.

Het lager gelegen Castel di Sangro dateert van de zevende eeuw voor Christus. In die tijd was het een van de belangrijkste nederzettingen van de Samnieten - een oud Italiaanse volk dat zich vestigde in het centraal-zuidelijke deel van het schiereiland. Tegen het midden van de elfde eeuw is er officieel sprake van Castel di Sangro, afgeleid van de naam Castrum Sari en verwijzend naar het kasteel dat boven op de Colle San Giovanni werd gebouwd op de overblijfselen van reeds bestaande vestingwerken. De stad ligt aan de rivier de Sangro. Deze ontspringt verderop in het nationaal park van de Abruzzen om via het kunstmatige meer van Barrea en Castel di Sangro in de Adriatische Zee uit te monden.

Rionero, dat in de late middeleeuwen en de vroege renaissance onder de macht van verschillende families kwam, diende aanvankelijk als een feodaal centrum, evenals andere nabijgelegen steden. De familie Carafa heeft sinds het ontstaan van het stadje de ontwikkeling van het gebied het meeste beïnvloed. Daarbij hebben zij onuitwisbare sporen nagelaten, die vandaag de dag nog steeds zichtbaar zijn door het kasteel - dat door de huidige eigenaren tot ruïne is achtergelaten - en de aangrenzende kerk, die dateert uit de zeventiende eeuw.

De Válico del Macerone is al sinds de oudheid een belangrijke weg die Napels en de Terra di Lavoro (een voormalige provincie van het koninkrijk Napels en Sicilië) met de Abruzzen verbindt. Zeer recent is een deel van de oude route vervangen door een bijna parallel aan de Macerone en Rionero lopende snelweg, waarmee de reistijd aanzienlijk wordt verkort. Tijdens de Piemontese veldtocht in Midden-Italië in 1860 vond op de Macerone een belangrijke veldslag plaats. Hier versloeg het Piemontese Vierde Leger het Koninkrijk van de Twee Siciliën en vocht het zich een weg naar het front van de Volturno, waar Francis II (koning van de Twee Siciliën en tevens een Bourbon) en zijn mannen tegenover het Zuidelijke leger van Garibaldi stonden. De Slag van Volturno vond plaats in 1860 en wordt als belangrijk onderdeel van de eenwording van Italië gezien. Ter nagedachtenis aan de veldslag op de Macerone is op de top een stalen monument geplaatst.