# De beklimming

De zuidzijde van de Passo delle Palade is veruit de eenvoudigste kant. De beklimming begint in het dorp Fondo, direct na de afdaling van de Passo della Mendola. Aan te raden om in Fondo even te blijven staan en te genieten van het weidse uitzicht op het nabijgelegen Ortler bergmassief waar onder meer de Stelvio en Gavia deel van uitmaken. 

Vanaf Fondo is de Palade ongeveer veertien kilometer lang. Het wegdek stijgt derhalve met ongeveer vier procent gemiddeld tot aan de 1512 meter hoog gelegen pasovergang. Het steilste stuk ligt nog in het dorp Fondo. Na dit korte deel met een maximale stijging van ongeveer tien procent is de Palade een loper. De eerste kilometers over de redelijk drukke SS 238 gaat door naaldbos en over prima asfalt. In dit deel is enige korte doch grotendeels onverlicht tunnel. Het enige licht is afkomstig van zowel de in als de uitgang én de halverwege opgehangen Italiaanse spaarlamp. 

Op negen kilometer van de top wordt het naaldwoud verwisseld voor een open landschap met zicht op het Ortlermassief. Tot eind mei zijn de met sneeuw bedekte toppen goed zichtbaar. Vlakbij San Felice wordt de provincie Trentino verruild voor het Duitstalige Alto-Adige (Süd Tirol). Even voor dit dorp - als het plots Sankt Felix heet - ligt een diepe prachtige kloof met verderop de Cascade di Tret. Halverwege de hoge stenen brug over de kloof zijn twee uitkijkplekken in de stenen muur uitgehouwen. Tientallen meter hieronder stroomt een klein riviertje.

Voorbij Malgasott - met nog vijf kilometers tot aan de Palade - duikt de weg wederom het bos in. Het wegdek wordt slechter en de ooit ver weg gelegen bergen komen plots dichtbij, zodat van het magnifieke vergezicht geen sprake meer is. Het kan zelfs benauwd aanvoelen. Een kilometer verder is de afslag naar Unsere Liebe Frau im Walde. De top nadert. Plots verandert het ‘honkebonke-Ardennen’ asfalt in een gladde zwarte strook fluister asfalt. Na een winter met veel sneeuwval zijn tot begin mei aan de zijkant van de weg - temidden van de vele paarse bloemetjes - nog resten sneeuwhopen te vinden. Als de gebouwen van de Passo delle Palade opdoemen verandert het wegdek weer en wordt het om de scheuren heen rijden geblazen.

De afzink van de Palade is erg mooi en verschilt landschappelijk gezien van de net gedane beklimming. Doordat de steiltegraad ook enorm verschilt zijn hoge snelheden op een aantal rechte stukken haalbaar. De vele haarspeldbochten halen wijselijk genoeg de snelheid eruit. Halverwege de afdaling in een naar links buigende ruime bocht openbaart zich wederom een buitengewoon fraai berglandschap. Op de lager gelegen delen kom je in het gecultiveerde appellandschap van de streek terecht en vervolgt de weg zich naar het nabijgelegen Merano.

# Omgeving

De Gampenpassstraße is een bijna 42 kilometer lang weg over de Passo delle Palade (Gampen Pass of Gampenjoch in het Duits). Deze Strada Statale 238 verbindt de Trentijnse stad Merano met het zuidelijk gelegen Fondo. De weg over de Palade is tussen 1935 en 1939 aangelegd. Zoals zo veel passen in deze regio diende de Palade als mogelijke verdediging tegen buitenlandse invallen. Nabij de pasovergang liet de Italiaanse dictator Benito Mussolini een gigantisch bunkercomplex (25.000 kubieke meter) aanleggen als onderdeel van de Alpenwall (Non-mi-Fido linie: de linie van het wantrouwen). Daarnaast werd de straat voorzien van enorme ladingen springstof om een mogelijk Duitse inval met pantservoertuigen te voorkomen. Het bunkercomplex is tegenwoordig een museum met een permanente tentoonstelling van ruim 2500 soorten mineralen. Ook wordt er de geschiedenis van de aanleg van de Gampenpassstraße in zwart-wit afgebeeld.

Van oudsher trok men al over de Palade. Het was een van de belangrijkste doorgangsroutes door de Alpen. In de zestiende eeuw werd daarom tol door de Graven van Tirolo geheven. Ten zuiden van de pas ligt namelijk Senale-San Felice (Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix in het Duits); sinds de twaalfde eeuw een beroemde bedevaartbestemming voor pelgrims. In het jaar 1224 wordt hier een Augustijns klooster gebouwd. Centraal in het klooster staat het wonderbaarlijke beeld van de 'Madonna del Bosco' - dat teruggaat tot ongeveer 1430 - in een gouden nis boven het hoofdaltaar. 

De Palade bevindt zich op 700 kilometer lange Peradriatische Lijn. Hier ligt de Euraziatische tektonische plaat tegen de Afrikaanse plaat aan. Het is een van de belangrijkste geologische scheidslijnen van de Alpen.