# De beklimming

De Forcella di Lius (1072 meter) ligt in het verlengde en ten westen van de passo del Cason di Lanza. Komende vanuit Tolmezzo en vlak voor het binnenrijden van Paularo steek je links de rivier over. Het zijn de laatste hectometers van relatieve rust. Rechtsboven prijkt de mooie kerk van Paularo. Links temidden van de bebouwing een smalle doorgang waar de klim en tevens het eerste zware deel van de Lius begint. Over prachtig zwart fluisterasfalt slingert de weg door open stukken en middels een aantal tornanti omhoog. Geregeld wordt de zestien procent gehaald. 

Naaldbomen aan beide zijden van de weg ontnemen het uitzicht waardoor de focus louter en alleen op de brede weg komt te liggen. Dat is nodig want hier - na enkele ruime haarspeldbochten - begint het vermoedelijk zwaarste deel van de passo; enkele honderden meters klimmen met een gemiddelde tussen de tien en wederom zestien procent. De Forcella neemt pas in zwaarte af als de tweebaansweg versmalt tot een eenbaansstrook. De pasovergang ligt binnen handbereik. Nog enkele honderden meters door een dicht bebost stuk. Op de top helaas geen pasaanduiding. Slechts een aankondiging van het verlaten van de provincie Udine.

# Omgeving

Afdalend vanaf de top van de Lius richting westen nabij het dorpje Ligosullo bevindt zich de afslag naar de Monte Paularo (1949 meter). Deze grotendeels ongeasfalteerde tien kilometer lange weg behoort tot de gevaarlijkste wegen van de Alpen. De gemiddelde stijging bedraagt bijna tien procent. Dit tezamen met de grove ondergrond maakt de weg ongeschikt voor de racefiets. De mountainbike is derhalve een serieus alternatief. Op de site Dangerousroads is de volgende tekst vrij vertaald terug te vinden: ‘De weg naar de top is een oude militaire weg. Deze weg test de vaardigheid en moed van elke bestuurder. Het is zeker niet voor iedereen weggelegd. Zij die last hebben van hoogtevrees of een angst voor aardverschuivingen kunnen de beklimming en zeker afdaling beter mijden. Alleen geschikt voor de suïcidalen en de krankzinnigen. Het is een vreselijke smalle en steile weg en laat weinig ruimte voor fouten. Op veel plaatsen grenst de weg aan een diepe honderden meters steile afgrond. Het ontbreken van vangrails maakt de afdaling nog gevaarlijker.’

De SP 24 verbindt het Val Brût aan de westzijde van de Forcella met Paularo aan de oostzijde. Paularo (Paulâr in Friulisch) is een kleine doch gezellig ogende Italiaanse stad van 2.556 inwoners. De naam is afgeleid van "pabolarium" (grasland) waar de vallei vroeger zeer rijk aan was of van "povui-poulars" - plaats van paardenkastanjes - zoals blijkt uit de eeuwenoude boomsoorten van Piazza Julia. Vanuit Paularo kan de passo di Cason di Lanza worden beklommen en via een kruip-door-sluip-door weg Oostenrijk worden aangedaan.