# De beklimming

In het noorden van Friuli-Venezia Giulia temidden van de indrukwekkende Karnische Alpen en nabij het pittoreske dorp Paularo ligt de 1.552 meter hoge en als gevaarlijke gecategoriseerde klim(website dangerousroads) van de Passo del Cason di Lanza. Na het binnenrijden van Paularo gaan de eerste hellende meters over de met mini-kasseien geplaveide hoofdstraat. Links na het oversteken van de rivier Torrente Chiarsò ligt een gezellig Frans aandoend plein verscholen onder schaduwrijke platanen. De Cason begint na het afdalen van een smalle weg langs en na het wederom oversteken van de Chiarsò. 

De eerste haarspeldbochten vergemakkelijken de pittige stijgingspercentages. De weg slingert door deels open landschap. Wat erop volgt is een zwaar deel zonder noemenswaardige bochten. De slecht geasfalteerde weg vol kuilen en gaten stijgt met een gemiddelde van elf procent gedurende twee kilometer door een schaduwrijk sparrenbos. Links de steile afgrond. De Cason di Lanza neemt in zwaarte af na het uitrijden van de enige doch korte en onverlichte tunnel. De volgende kilometers zijn relatief eenvoudig. Op een hoogte van 1053 meter volgt een twee kilometer lange afdaling. Bij het passeren van een brug met verroeste reling begint de slopende werking van de Cason zijn werk te doen. Een loodzwaar stuk slingerend door weidelandschap met fraaie zichten op de nabijgelegen bergtoppen breekt aan. Geregeld stijgt de weg tot zestien procent. Aan het einde van het weidegebied, vlak voor het binnenrijden van het bos, zijn drie huisjes aan de rechterkant van de weg gesitueerd. Hier worden lokale producten zoals kaas en honing verkocht.

De bosstrook biedt de gelegenheid voor een lichte recuperatie. Een fraaie waterval die enkele tientallen meters hoger haar bulderende lading in een vrije val naar beneden stort is de moeite waard voor een welverdiende pauze. Een pauze die gezien het restant van de Cason aandacht verdient. Twee loodzware kilometers breken aan. Het gemiddelde van twaalf procent wordt enigszins gedrukt door een aantal relatief vlakke doch korte stukken, want overgrote delen van de Cason di Lanza lopen op tot zestien procent. Het wegdek verkeert in slechte staat. Om de hectometer is het wegdek doorbroken met een metalen greppel om overtollig water af te voeren. Plots doemt links een zijweg met een bord Oostenrijk op. Voor wie onverhard naar Oostenrijk wil rijden; hier ligt de kans. Slechts twee kilometer harken om de onbewaakte grensovergang te bereiken. Maar wie wil er naar Oostenrijk als je in Italië bent?

Als de met hoge toppen omzoomde pasovergang van de Cason di Lanza in het alpenweide landschap opdoemt is het gedaan met de zware stijging. Op de pasovergang - helaas zonder naambord - staan enkele gebouwen waaronder een restaurant. De beklimming zit erop. Een gevaarlijke afdaling in de richting van Paularo volgt. Bepaald niet evident om met zestien procent over slecht asfalt met gevaarlijke bochten af te dalen.

# Omgeving

Aan de westzijde van de Passo del Cason di Lanza ligt in het val Chiarsò de stad Paularo. Paulâr (in Friulisch) is een kleine doch gezellig ogende Italiaanse stad van 2.556 inwoners. De naam is afgeleid van "pabolarium" (grasland) waar de vallei vroeger zeer rijk aan was of van "povui-poulars" - plaats van paardenkastanjes - zoals blijkt uit de eeuwenoude boomsoorten van Piazza Julia. Vanuit Paularo kan ook de Forcella di Lius en vervolgens de onverharde en buitengewoon gevaarlijke Passo Paularo worden aangedaan. 

Ten oosten van de Pas di Lance (Friulisch - niet vernoemd naar Lance Armstrong) ligt Pontebba. Deze Friulaanse stad behoorde 700 jaar toe aan het bisschopdom van Bamberg en later aan Oostenrijk. Pas vanaf de Eerste Wereldoorlog is de stad Italiaans. 

Op de pas vond plaats in 1478 een strijd tussen de lokale bevolking en de Turken. Daarnaast wordt er aan de Cason agriturismo, bevindt zich een verlaten kazerne van de Guardia di Finanza en is een startpunt voor vele wandelexcursies. Op enkele kilometers ten westen van de top van de Cason di Lanza kan via een kruip-door-sluip-door weg de grens met Oostenrijk worden overgestoken.