Helden aan het Raadhuis

In de Koornmarktspoort staan twee beelden van mannen, waarschijnlijk Karel de Grote en Alexander de Grote. Het zijn twee beelden uit een serie van Negen Helden of Negen Besten. De oorsprong van deze reeks ligt in de middeleeuwen. In 1291 schreef Jacob van Maerlant het gedicht de ‘Neuf Preux’ of Negen Besten.

De Negen Besten omvatten drie heidense helden (Hector van Troye, Alexander de Grote en Julius Ceasar), drie joodse helden (Jozua, koning David en Judas Makkabeüs) en drie christelijke helden (Arthur van Brittannië, Karel de Grote en Godfried van Bouillon). De Negen Besten zijn een wereldgeschiedenis in het klein, te vergelijken met onze canon. In het begin waren de Negen Besten een voorbeeld voor de ridders. Zij dragen dan ook allemaal een wapenrusting. Later werden de moed (fortitudo) en deugdzaamheid (virtus) van de helden een voorbeeld voor iedere burger en voor de gilden, de magistraat en de rechters. De Negen Besten bleven populair tot in de 17e eeuw, daarna raakte het thema in de vergetelheid.

De Negen Besten aan een raadhuis zijn een toonbeeld van recht en rechtvaardigheid, wat leidt tot een goed bestuur. Door het aanbrengen van deze helden aan het raadhuis gaf het stadsbestuur aan zich bewust te zijn van de hoge standaard die van hen verwacht werd bij rechtspraak en bestuur. De beelden in Kampen zijn één van de oudste voorbeelden van het thema van de Negen Besten in steensculptuur. Of er ooit een volledige serie van Negen Helden aan het Raadhuis heeft gehangen, is niet duidelijk.

De associatie van de Negen Besten met stadhuizen blijkt in de 14e en 15e eeuw algemeen in het Duitse Rijk. In bijna alle gevallen blijken dit Hanzesteden te zijn. Het Raadhuis van Kampen past qua decoratie uitstekend in dit rijtje raadhuizen van de “dudensche Hanze’. Uit het Burgerboek van Campen, dat vanaf 1302 tot 1469 werd bijgehouden, blijkt dat veel nieuwe inwoners afkomstig zijn uit Duitsland. Onder hen Rutger van Ceulen. Misschien is er een verband tussen het bestellen van de eerste heldenbeelden en de bouwers van de St. Nicolaaskerk, waar in 1369 Rutger van Ceulen als bouwmeester werd aangesteld.


Alexander de Grote, rechts, is één van de drie heidense helden. Het beeld is vrij stijf, weinig plastisch en misschien door een lokale meester gemaakt.

Karel de Grote, links, is één van de christelijke helden en lijkt gemaakt door dezelfde beeldhouwer als Alexander.


bronnen:

mr. H.A.A. van der Laan, De middeleeuwse gevelbeelden van het Oude Raadhuis te Kampen, Katholieke Universiteit Nijmegen,1985

Wim van Anrooij, Helden van weleer, de negen besten in Nederland (1300 - 1700), Amsterdam University Press, 1997

Geraart Westerink, Niet te modern, de Kamper raadhuisbeelden van Johan Polet, KA 1997

Wim van Anrooij, beeldvorming in taal en steen ten stadhuize, KA 2002

Carin Koopman, Stadhuizen van Kampen, onderdak voor de magistraat, cultuurZIEN, 2009


Kampentussenoostenwest.nl was de bijdrage van cultuurZIEN aan Maand van de Geschiedenis 2020.

©cultuurZIEN, 2020