Dzień Pamięci o Zagładzie – Jom ha-Szoa (2016)

Wieczorem 4 maja 2016 r. w Instytucie Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu Jad wa-Szem w Jerozolimie rozpoczęły się obchody Dnia Pamięci o Zagładzie (Jom ha-Szoa). Wzięła w nich udział grupa potomków Żydów łukowskich. Uczestnikiem uroczystości był też dr Krzysztof Czubaszek, autor książki Żydzi Łukowa i okolic oraz inicjator projektów mających na celu przywracanie pamięci o mieszkającej przez kilka wieków w grodzie nad Krzną społeczności żydowskiej.

Miłym zaskoczeniem dla zgromadzonych w Jad wa-Szem łukowian było przemówienie Reuvena Rivlina – prezydenta Izraela. Przywołał on postać łukowskiego rabina Bera Erlicha Słusznego, który został zamordowany przez Niemców w październiku 1942 r. Zanim zginął, oprawcy upokarzali go i dręczyli, a nawet uwiecznili to na szeroko znanej i wielokrotnie reprodukowanej fotografii. Tragedia łukowskiej społeczności żydowskiej posłużyła prezydentowi za punkt wyjścia do rozważań o złu, jakie jedni ludzie, często nie seryjni zbrodniarze, lecz zwykli żołnierze czy rezerwiści, potrafili wyrządzić innym. 

Następnego dnia w instytucie Jad wa-Szem kontynuowane były obchody Dnia Pamięci o Zagładzie, z udziałem m.in. prezydenta Reuvena Rivlina i premiera Beniamina Netanjahu. Izraelscy łukowianie wraz z dr. Krzysztofem Czubaszkiem złożyli wieniec upamiętniający pomordowanych Żydów łukowskich. W dalszej części dnia odbyła się uroczystość na cmentarzu w Holonie koło Tel Awiwu, gdzie znajduje się symboliczny pomnik Żydów łukowskich. Na jasnej steli umieszczona jest czarna tablica z rysunkiem synagogi, która stała u zbiegu ul. Bóżnicznej (dziś Zdanowskiego) i Staropijarskiej, zniszczonej podczas niemieckiego bombardowania Łukowa w lipcu 1944 r. Pod tym pomnikiem zebrali się przedstawiciele kilku pokoleń, mieszkający w różnych zakątkach Izraela, których łączy miejsce pochodzenia przodków. Były recytacje wierszy, wspólne śpiewanie piosenek, wspominki i opowieści. Padały imiona i nazwiska łukowskich starozakonnych, nazwy ulic, przy których mieszkali. 

Wieczorem 5 maja w Tel Awiwie izraelscy łukowianie wysłuchali wykładu dr. Krzysztofa Czubaszka nt. dziejów społeczności żydowskiej Łukowa i okolic, począwszy od średniowiecznych początków po kres, jaki przyniósł jej Holokaust.

Artykuł Krzysztofa Czubaszka pt. Izrael pamięta o Łukowie opublikowany w „Tygodniku Siedleckim” (5 czerwca 2016 r.).