Twarze. Fotografie Żydów łukowskich / Faces. The Jews of Łuków in Photographs

20 maja 2017 r. w Muzeum Regionalnym w Łukowie otwarta została stała wystawa pt. „Tu mieszkaliśmy. Historia łukowskich Żydów”. Towarzyszyła jej przygotowana na tę okazję dwujęzyczna publikacja dr. Krzysztofa Czubaszka pt. Twarze. Fotografie Żydów łukowskich / Faces. The Jews of Łuków in Photographs (Warszawa 2017). Zaprezentowane w niej zostały historie łukowskich rodzin żydowskich oraz unikalne fotografie pochodzące z prywatnych zbiorów potomków Żydów łukowskich rozproszonych po świecie.

Publikacja wydana została w pełnym kolorze i na kredowym papierze. Nakład jej został już wyczerpany. Można jedynie zamówić drogą mailową jej wersję PDF.

Fragment publikacji:

Dziesięć lat przywracania pamięci

Na ponad pół wieku po zakończeniu drugiej wojny światowej o łukowskich Żydach zapadła cisza. Nikt ich nie wspominał, nie kultywował pamięci o ich kilkusetletniej obecności w mieście. Zagłada nie tylko pochłonęła ludzi i ich świat, ale też wymazała ich z lokalnej świadomości. Tak jakby nigdy nie istnieli. Przełom nastąpił dopiero w 2007 r., kiedy to Muzeum Regionalne w Łukowie przygotowało wystawę poświęconą dziejom miejscowej społeczności żydowskiej. Miałem zaszczyt wesprzeć ją merytorycznie oraz opracować towarzyszące jej wydanie „Zeszytów Łukowskich”, w którym opublikowałem artykuł przybliżający historię miejscowej diaspory.

Wystawę można było oglądać przez ponad pół roku. Na niej się jednak przywracanie pamięci nie zakończyło. W 2008 r. ukazała się moja książka Żydzi Łukowa i okolic, trzy lata później uruchomiłem stronę internetową www.zydzi.lukow.pl, w 2012 r., w 70. rocznicę likwidacji łukowskiego getta, ufundowałem tablicę upamiętniającą masowe egzekucje ludności żydowskiej na terenie byłego magistratu, zaś w 2015 r. doprowadziłem do powstania pomnika w miejscu, w którym do 1944 r. znajdowała się synagoga. Po dziesięciu latach Muzeum Regionalne w Łukowie znowu przygotowało wystawę poświęconą miejscowym Żydom, tym razem stałą. To symboliczne domknięcie dekady przywracania pamięci o ludziach, którzy współtworzyli to miasto, którzy tu mieszkali, pracowali, rodzili się i umierali.

W ciągu ostatnich dziesięciu lat nawiązałem kontakt z potomkami Żydów łukowskich mieszkającymi w Izraelu, Francji i Stanach Zjednoczonych. Podzielili się oni ze mną swymi historiami oraz cudem ocalałymi zdjęciami. Część z nich zamieściłem już na swojej stronie internetowej oraz w artykułach opublikowanych w prasie lokalnej. W książeczce tej, którą przygotowałem na otwarcie stałej wystawy w Muzeum Regionalnym w Łukowie, udostępniam kolejne, w tym wiele unikalnych, wydobytych z rodzinnych albumów specjalnie na tę okazję. Ocalają one drobną cząstkę świata, którego dziś już nie ma. Dzięki nim możemy spojrzeć w oczy mieszkańcom Łukowa, na których kilkadziesiąt lat temu wydany został niezawiniony wyrok. Widzimy szczęśliwe rodziny, roześmiane dzieci, dostojnych starców. Ich życie zostało nagle i brutalnie przerwane, ich rzeczywistość unicestwiona. Wystawą, tą skromną publikacją oraz innymi działaniami – i tymi już zrealizowanymi, i tymi dopiero zamierzonymi – rzucamy wyzwanie niepamięci, wyrażamy szacunek dla ludzkiej godności i budujemy most między przeszłością i przyszłością.

Ten Years of Bringing Memory Back

For more than a half of the century after the end of World War 2 there was a silence about the Jews of Łuków. Nobody mentioned them, nobody cultivated a memory about their century-long presence in the town. The Shoah swept not only the people and their world, but also erased them out of the local consciousness. As if they had never existed. The breakthrough came only in 2007 when the Regional Museum in Łuków opened the exhibition dedicated to the history of the local Jewish community. I was privileged to support it substantively as well as to publish an article on that topic in the concurrent edition of „Zeszyty Łukowskie” (Łuków Papers).

The exhibition was open for over six months. It wasn’t the end of bringing memory back. In 2008 I published a book Żydzi Łukowa i okolic (The Jews of Łuków and Its Vicinity). Three years later my website www.zydzi.lukow.pl was initiated. In 2012, on the 70th anniversary of the liquidation of the ghetto in Łuków, I founded the plaque commemorating the mass execution of the Jews at the former town hall’s courtyard. On my initiative in 2015 a monument was built at the place where till 1944 stood the synagogue. After ten years the Regional Museum in Łuków again opens the exhibition dedicated to the local Jews, this time the permanent one. This is a symbolic completion of the decade of restoring memory about people who co-created the town, lived and worked, were born and died there.

In the past ten years I have contacted descendants of the Jews from Łuków living in Israel, France and the USA. They shared with me their stories and miraculously saved photographs. Some of them I put on my website and into articles published in local newspapers. In this booklet, which I have prepared for the opening of the permanent exhibition in the Regional Museum in Łuków, I’m posting other photos and stories, among them many unique ones, extracted from family albums especially for that occasion. They save a tiny part of the world which no more exists. Thanks to them we can look into the eyes of inhabitants of Łuków who several decades ago were innocently sentenced to death. We can see happy families, laughing children, noble old men. Their lives were suddenly and brutally broken, their reality annihilated. Through the exhibition, this modest booklet and other activities – both already implemented and planned for the future – we’ve been challenging the oblivion, expressing our respect for human dignity and building a bridge between the past and the future.