Abe Goldberg

26 maja 2023 r. w Teksasie (USA) zmarł pochodzący z Łukowa Abe (Abram) Goldberg – ostatni łukowski Żyd.

Abe Goldberg urodził się w Łukowie 10 kwietnia 1945 r. Był synem Sury i Pesacha Goldbergów. Jego matka, urodzona 4 listopada 1922 r., z domu Goldzak, podczas wojny należała do żydowskiego oddziału partyzanckiego. W tym czasie straciła pierwszego męża i troje dzieci, które z nim miała. Zostali oni zabici przez członków podziemia, prawdopodobnie nacjonalistycznego. Z kolei ojciec Abego figuruje na liście 150 Żydów łukowskich ocalonych z Holokaustu, zamieszczonej w wydanej w języku jidysz książce „Męczennicy i bohaterowie. Żydzi Łukowa” (Łódź 1947) oraz w wykazie obejmującym sześciu Żydów, którzy przeżyli okupację niemiecką w Łukowie, sporządzonym 4 lutego 1950 r. przez zarząd miasta, przechowywanym w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie i zamieszczonym w mojej książce „Żydzi Łukowa i okolic” (Warszawa 2008). Państwo Goldbergowie mieszkali przy ulicy Świderskiej 2.

Pesach Goldberg zmarł w 1959 r., a cztery lata później jego syn wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Sprowadził go tam pochodzący z Łukowa Sol (Szlomo) Prengler, przy wsparciu Franka Blocka. Wcześniej ułatwili oni wyjazd do USA szesnastu innym Żydom łukowskim. 

Choć Abe Goldberg, absolwent Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Łukowie, miał już zdany egzamin na studia prawnicze, gdy dostał z ambasady amerykańskiej zaproszenie, nie wahał się ani chwili. W Łukowie nie trzymało go nic prócz polskich przyjaciół. Rodziny, poza matką, nie miał, bo wszyscy zginęli w Holokauście. Nawet groby po nich nie zostały. W mieście panowała peerelowska bieda i szarość. Gdy przybył do Dallas w Teksasie, notabene kilka dni przed zamachem na prezydenta Johna F. Kennedy’ego, który miał miejsce 22 listopada 1963 r., przeżył szok, widząc metropolię z drapaczami chmur i ulicami pełnymi samochodów. Niecałe cztery lata później dołączyła doń jego matka Sura – przyleciała do Dallas na początku lipca 1967 r. O przyjeździe obojga emigrantów z Polski informowała miejscowa prasa („The Dallas Morning News”, 20 listopada 1963; „St. Louis Jewish Light”, 7 lipca 1967). Opuszczając Łuków, Sura musiała sprzedać za bezcen (jedną dziesiątą wartości) dom i pozostawić trzy niezabudowane działki. W USA przeżyła ponad dwadzieścia lat – zmarła 16 marca 1988 r.

Nieznający języka angielskiego Abe Goldberg szybko stał się pełnoprawnym członkiem amerykańskiego społeczeństwa i całym sercem pokochał swój nowy kraj, który zapewnił mu wolność, bezpieczeństwo i dobre warunki do życia. W 1967 r. ożenił się z Irene, z którą miał czterech synów (Davida, Danny’ego, Jeffreya i Gary’ego) i dwanaścioro wnucząt. Przez lata mieszkał z rodziną w Richardson w Teksasie. Przez 43 lata pracował w Texas Instruments/Raytheon. W 2013 r. przeszedł na emeryturę, a rok później po raz pierwszy odwiedził swoje rodzinne miasto, czyli Łuków. Spotkał się wówczas między innymi z Barbarą Tryboń, która w czasie jego dorastania była dlań jak druga matka. Swoim trzem synom, którzy z nim przyjechali, pokazał też Warszawę, Majdanek i Auschwitz. Relacja z tej wizyty zamieszczona została w „Texas Jewish Post” (7 sierpnia 2014).

W pamięci bliskich Abe Goldberg pozostanie jako człowiek bardzo pracowity i oddany rodzinie, a także miłośnik wielu dyscyplin sportowych.

Był też Abe Goldberg ostatnim Żydem z Łukowa – urodzonym i wychowanym w tym mieście. Inni są mieszkającymi w Izraelu, Francji lub USA potomkami Żydów łukowskich, którzy przyszli na świat już w tych krajach, bądź też urodzili się jeszcze w czasie wojny, ale na terenie ZSRR, a później nie wrócili już z rodzinami do Łukowa, tylko na pewien czas zatrzymali się na Śląsku, po czym wyemigrowali.

Artykuł dr. Krzysztofa Czubaszka o Abem Goldbergu opublikowany 27 czerwca 2023 r. we „Wspólnocie Łukowskiej”