Mozes
De Egyptische prinses, die het bij de Nijl neergelegde knaapje redt, geeft hem de naam Mozes met de etymologische verklaring: want ik heb hem uit het water gehaald. Verklaring in het Hebreeuws. De naam hoort echter tot de Egyptische taalschat. In het Egyptisch betekent Mozes kind. Hieruit kan de conclusie worden getrokken, dat hij een Egyptenaar is.
Hij geeft het Hebreeuwse volk een nieuwe religie, een Egyptische religie.
Er komt een jonge farao op de troon, die eerst Amenhotep heet net als zijn vader, later echter zijn naam verandert in Echnaton, en niet alleen zijn naam. Deze koning probeert in Egypte een nieuwe religie in te voeren. Het is een streng monotheïsme, het eerste in zijn soort in de wereldgeschiedenis.
De regering van Echnaton duurt maar 17 jaar. Heel gauw na zijn dood wordt de nieuwe religie weggevaagd en de herinnering aan de ketterse koning uitgewist.
Conclusie: als Mozes een Egyptenaar is en als hij de Joden zijn eigen religie meegeeft, dan is het die van Echnaton, de religie van Aton.
Zo spreekt Sigmund Freud in De man Mozes en de monotheïstische religie.
Ahmed Osman gaat uit van de veronderstelling, dat het bij Mozes en Echnaton om dezelfde persoon gaat.
DNA onderzoek door het National Research Center in Cairo toont echter aan dat de overledene in graf DK 55 in de Egyptische vallei van de koningen vrijwel zeker een zoon van Amenhotep III is en dat hij op zijn beurt de vader is van Toetankhamon.
Pas, als kan worden aangetoond, dat Echnaton zeker niet de zoon van Amenhotep III en de vader van Toetankhamon is, wordt het denkbaar, dat Echnaton uit Egypte is gevlucht en niet in Egypte is begraven .
Zolang dat niet is aangetoond, lijkt Freuds bewering het meest aannemelijk. Mozes een hoge man, nauw verbonden met farao Echnaton, en niet Echnaton zelf.
Wie is Mozes? Men zegt: Michelangelo, beeldhouwer van Mozes. Waarom niet Mozes, de beeldhouwer? Waarom niet Thoetmozes, de beeldhouwer?
Thoetmozes is ten tijde van de regering van Echnaton de belangrijkste beeldhouwer van het hof in Amarna, waar de koning ook woont. in 1912 vindt een team van Duitse egyptologen de woning van Thoetmozes. In het gebouw worden diverse kunstobjecten gevonden met zijn naam en titel erop. Favoriet van de farao en meester van zijn ambt, de beeldhouwer Thoetmozes. Het gebouw wordt geïdentificeerd als dat van Thoetmozes op basis van een ivoren oogklep van een paard, gevonden in een vuilnisput.
in 1996 ontdekt de Franse egyptoloog Alain Jiffy in Saqqara het graf van het hoofd van de schilders in de Plaats van de Waarheid, Thoetmozes. Men beweert, zonder bewijs, dat de Thoetmozes van Saqqara dezelfde is als de Thoetmoses die bekend is van Amarna.
Mozes is een hoge man, vorst en priester, tevens beeldhouwer en architect, dat is in zijn tijd geen rare combinatie. Waarom wordt daar nooit aan gedacht? Is hij, op de berg in de Sinaï woestijn, immers niet de maker van de twee stenen tabletten met de tien geboden? Deze twee tabletten zijn beschreven door de vinger van de hemel. Hij gooit de tabletten stuk, als hij terugkomt van de berg en ziet dat het volk een gouden kalf maakt en aanbidt. Hij bestijgt nog eens de berg om twee nieuwe stenen tabletten uit te hakken, die door de hemel worden beschreven. Hij krijgt ook instructies van de hemel voor de bouw van een tabernakel, de ark van het verbond, en de inwijding ervan. De schrijvende vinger van hemel. Maar waarom niet gewoon de natuurlijke inspiratie van een beeldhouwer en architect?
Er is echter nog een andere mogelijkheid. Het kan zijn, dat Mozes in Egypte Jahmozes heet.
De naam Jah is in Egypte het meest te vinden in de 2de tussenperiode na het Middenrijk, 13de tot 17de dynastie, wanneer veel mensen vanuit het oosten naar Egypte komen en de Hyksos over Egypte regeren. Deze mensen brengen de naam Jah met zich mee naar Egypte.
In de tijd van het Nieuwe Rijk, 18de tot 20ste dynastie, verdwijnen de Hyksos uit Egypte, maar de koninklijke familie behoudt de naam Jah en verwerkt deze in Egyptische namen. Een koningsdochter heet Jahotep, De Maan is Tevreden. De stichter van de 18e dynastie heet Jahmozes, Zoon van de Maan. Een koningin heet Sitjah, Dochter van de Maan.
Jah wordt door Mozes meegebracht uit Egypte. In het boek Exodus 6.2 staat dat de naam niet eerder dan in zijn tijd wordt gebruikt.
Jah vinden we terug in theoforische namen zoals Elijah, mijn El is Jah, Malchijah, mijn koning is Jah, en Adonijah, mijn heer is Jah. Met het gebruik van deze namen in het Hebreeuws wordt de traditie van het gebruik van Egyptische namen zoals Jahotep, Jahmozes en Sitjah, voortgezet.
De naam Mozes mist een patroniem, vadersnaam, maar dat is toepasselijk aangezien Mozes een vondeling is, een zoon van niemand.
Als de naam Mozes op zichzelf staat, zoals soms gebeurt in het Egyptisch, betekent hij kind of boreling. Maar meestal komt de naam voor als deel van een samengestelde naam.
In Egypte is het gebruikelijk, dat een hoge man, vorst of priester, zich kind van de hemel noemt, maar deze bedoelt dat niet letterlijk, maar wil aangeven, dat hij alles bezit als ware hij een kind van de hemel of dat hij onder de bescherming van de hemel is geplaatst.
Zijn naam is Jahmozes, kind van Jah. Waarom laat hij de naam Jah weg? Hij vindt het gebruik van Jah in zijn naam verkeerd, omdat Jah geen kind kan hebben.
Het wonderlijke verschijnsel van de vuurwerkplant.
Mozes was gewoon de schapen en geiten van zijn schoonvader Jetro, de Midjanitische priester, te weiden. Eens dreef hij de kudde tot voorbij het steppeland, en zo kwam hij bij de Horeb, de hemelberg. Daar verscheen een wezen aan hem in een vuur dat uit een plant opvlamde. Mozes zag dat de plant in brand stond en toch niet door het vuur werd verteerd. Hoe kan het dat die plant niet verbrandt? dacht hij. Ik ga dat wonderlijke verschijnsel eens van dichtbij bekijken. Maar toen het wezen zag dat Mozes dat ging doen, riep hij hem vanuit de plant: Mozes! Mozes! Hier ben ik, zei Mozes. Kom niet dichterbij, waarschuwde het wezen, en trek je sandalen uit, want de grond waarop je staat, is heilig. Ik ben de hemel van je vader, de hemel van Abraham, de hemel van Izaak en de hemel van Jakob. Mozes bedekte zijn gezicht, want hij durfde niet naar de hemel te kijken.
Het wezen zei: Ik heb gezien hoe ellendig mijn volk er in Egypte aan toe is, ik heb hun jammerklachten over hun onderdrukkers gehoord, ik weet hoe ze lijden. Daarom ben ik afgedaald om hen uit de macht van de Egyptenaren te bevrijden, en om hen uit Egypte naar een mooi en uitgestrekt land te brengen, een land dat overvloeit van melk en honing, het gebied van de Kanaänieten, de Hethieten, Amorieten, Perizzieten, Chiwwieten en Jebusieten. De jammerklacht van de Israëlieten is tot mij doorgedrongen en ik heb gezien hoe wreed de Egyptenaren hen onderdrukken. Daarom stuur ik jou nu naar de farao: jij moet mijn volk, de Israëlieten, uit Egypte wegleiden.
Mozes zei tot de hemel: Maar wie ben ik, dat ik naar de farao zou gaan en de Israëlieten uit Egypte zou leiden? . De hemel antwoordde: Ik ben bij je. En dit zal voor jou het teken zijn dat ik je heb gestuurd: als je het volk uit Egypte hebt weggeleid, zullen jullie de hemel bij deze berg vereren. Maar Mozes zei: Stel dat ik naar de Israëlieten ga en tegen hen zeg dat de hemel van hun voorouders mij gestuurd heeft, en ze vragen: Wat is zijn naam? Wat moet ik dan zeggen? Toen antwoordde de hemel hem: Ik ben wie ik ben. Zeg daarom tegen de Israëlieten: Ik ben wie mij naar u toe heeft gestuurd.
De plant stond in brand en werd toch niet door het vuur verteerd. Uit de plant sprak een stem.
Een stem die spreekt uit een vuurwerkplant, die niet verbrandt, is niet normaal. Hieruit hoeft men echter niet tot een bovennatuurlijke verklaring te concluderen. En dit hoeft ook niet te leiden tot een ontkenning van het feit, namelijk het zien branden van een plant die niet opbrandt. Er zijn natuurlijke verklaringen van het wonder mogelijk.
Een daarvan is dat het verhaal over de vuurwerkplant een etiologische mythe is, een verzonnen verhaal dat verklaart waarom er planten bestaan die vanzelf ontbranden zonder op te branden.
Dick Swaab komt met een medische verklaring:
Religieuze wanen kunnen bij sommige neurologische en psychiatrische ziektebeelden ontstaan, als religie tenminste in de jeugd is geprogrammeerd in het brein.
Patiënten met epilepsie die ontstaat in de temporaalkwab van de hersenen, kunnen heel indrukwekkende extatische ervaringen hebben waarbij ze soms direct contact met de hemel denken te hebben en opdrachten krijgen.
Zo, zou je kunnen zeggen, had ook Mozes hoogstwaarschijnlijk deze zeldzame vorm van epilepsie. Het beeld van de hemel dat hij in de vuurwerplant kreeg, werd in Egypte tijdens de vroege ontwikkeling in zijn brein ingeprent. Het kwam er tijdens het visioen weer uit, samen met de creaties, gedachten en overtuigingen van zijn hersenen.
Dick Swaab:
Als hersenstructuren niet de normale informatie ontvangen, gaan ze zelf informatie maken. Maar je hebt hierbij het idee dat de informatie die het brein zelf maakt via je zintuigen van buiten komt. (en niet van gewone waarneming te onderscheiden is) Dat algemene principe geldt voor gebrek aan informatie uit het oor, het oog, het geheugen en de ledematen.
Afhankelijk van welk hersenschorsdeel een verhoogde activiteit vertoont, zien of horen (ze) dingen die er niet zijn.
Een andere met de medische verklaring verwante uitleg is, dat het verhaal over de vuurwerplant niet verzonnen is, maar een psychologisch fenomeen beschrijft, namelijk een visioen van Mozes. Bij de vuuwerkplant hoorde Mozes dan wat in zijn eigen geest leefde; de stem die uit de plant sprak was een stem in hem zelf.
Als het gaat over de hemel, kan men deze drie standpunten innemen. Het ene is, dat de hemel een bovennatuurlijk fenomeen is. Het andere is, dat bovennatuurlijke fenomenen niet bestaan en dus bestaat de hemel ook niet. Het derde standpunt is, dat de hemel een natuurlijk fenomeen is.
Dolph Kohnstamm (1937) psycholoog,
Bekend van zijn studie Ik ben ik. De ontwikkeling van het zelf
in De Eigenander. Een ik in mij, het stemmetje in je hoofd, ziet Kohnstamm een door de hersenen geproduceerde tweede intelligentie, waardoor Mozes in gesprek kan raken met zichzelf. Hij verwijt de hersenonderzoeker Dick Swaab dat hij in zijn biologische blik op het gedrag van Mozes voorbijgaat aan de keuze die Mozes daarbij heeft.
Kohnstamm munt wat ook wel alter ego of tweede ik genoemd wordt als eigenander.
Het wezen dat in de vuurwerplant aan Mozes verschijnt en met hem in gesprek gaat kan worden gezien als de eigenander in Mozes zelf.
Liefde is de centrale gedachte van de tien geboden van Mozes. Het eerste gebod begint met: Ik ben. Het tiende gebod eindigt met: Je naaste. Nemen we deze bij elkaar dan staat er: Ik ben je naaste. Dat geeft aan dat God zelf is te vinden in je naaste.
Leviticus schrijft:
Heb je naaste lief als jezelf. Dit is niet zomaar een toevallig zinnetje. Het wordt opnieuw gebruikt in het evangelie van Mattheüs.
Mattheüs schrijft:
Heb Jahweh je God, lief met heel je hart en met heel je ziel en met heel je verstand. Dat is het grote en eerste gebod. Het tweede is daaraan gelijk: Heb je naaste lief als jezelf. Deze twee geboden zijn de grondslag van alles wat er in de Wet en de Profeten staat.
Het eerste gebod. Heb God lief met heel je hart. Dit heeft betrekking op wat in een mens gebeurt. Communicatie in jezelf. Voor jezelf hardop zeggen wat je denkt. Lezen wat je leest. Praten met jezelf. Innerlijke dialoog. Je gedachten opschrijven. Gebaren maken. Lichaamstaal. Communicatie tussen organen. Mijn maag vertelt dat het tijd is voor de lunch. Bidden. Mediteren.
Het tweede gebod slaat op wat tussen mensen gebeurt. De aanduiding naastenliefde is goed. Maar dan niet alleen liefdadigheid, ook communicatie met anderen.
De twee geboden betekenen, dat je de communicatie in jezelf tot uiting kunt laten komen in de communicatie met anderen.
Voordat er sprake is van de enige God, is God een variabele. De Joden maken God tot de enige in zijn soort. Daardoor wordt God een constante, uitgedrukt in het getal 1.
Die twee geboden, liefde voor God en de naasten, worden aan elkaar gekoppeld. Dan wordt God weer een variabele, als het ware. Op een andere onverwachte, verrassende manier kun je voor God iedere naaste die je tegen komt invullen.