Psycho-educatie wil zeggen dat je jezelf beter leert kennen en begrijpen. Je ontwikkelt een zelfbewustzijn, waarbij je inzicht krijgt over jezelf en zo misinterpretaties kan voorkomen. Op deze manier leer je je eigen denken, voelen en doen begrijpen en krijg je inzicht in de hoogbegaafdheidskenmerken.
Het zelfbewustzijn zorgt ervoor dat de leerling zichzelf gaat accepteren in al zijn facetten, sterker in zijn schoenen staat, zijn talenten beter kan inzetten en daardoor het welbevinden omhoog gaat. Hoogbegaafde leerlingen voelen zich vaak anders of hebben het gevoel dat ze anders denken. Psycho-educatie kan inzicht geven zodat ze inzien dat het anders denken niet fout is, het kan voor leerlingen een opluchting zijn te weten waarom ze anders denken. Het boek “De Hoogbegaafdheidsurvivalgids” (Kieboom & Verheye) kan hierbij helpen, maar het luikje psycho-educatie kan ook opgenomen worden in een klasexterne groep zoals in sommige scholen gebeurt.
Ik heb ervoor gekozen om een enquête af te nemen bij leerlingen uit het LAB Gedreven onderwijs in Sint-Amands, waar er onder andere rond psycho-educatie wordt gewerkt in de Zebra uren. Tijdens deze uren worden hoogbegaafde leerlingen gedurende 1u per week samengebracht. Ik wilde vooral peilen naar de beleving van psycho-educatie bij hoogbegaafde leerlingen. Hoe ervaren zij dit, vormt het in hun ogen een meerwaarde of helemaal niet?
Aangezien de hoogbegaafde leerlingen een minderheid vormen, is de bevragen kwantitatief niet groot en zal deze dus ook mogelijk niet geschikt zijn om door te trekken naar een algemene conclusie. Er zijn in de 2de graad 11 leerlingen die in de Zebra klas zitten momenteel, waarvan er 9 mochten deelnemen aan het onderzoek. Het gaat om 7 leerlingen uit het 3de jaar doorstroomfinaliteit en 2 leerlingen uit het 4de jaar doorstroomfinaliteit. Slechts 3 van de 9 leerlingen hebben een officieel attest hoogbegaafdheid/cognitief sterk functioneren, maar alle leerlingen zijn aangemeld via hun coach (klastitularis) voor de Zebra klas. Dit gebeurt wel vaak in overleg met de andere leerkrachten, zorg en de leerling zelf. In deze klas zitten 4 leerlingen op leeftijd, 3 leerlingen zijn 1 jaar versneld en 2 leerlingen zijn 2x versneld. De redenen waarom ze graag naar het Zebra uur gaan, zijn heel verschillend. Voor de ene is uitdaging belangrijk, voor de andere gelijkgestemden, maar ook de vrijheid tijdens dat lesuur of het feit dat dit een andere les vervangt zijn redenen die ze aanhalen.
Na deze algemene vragen, ben ik dieper ingegaan op de psycho-educatie. Alle leerlingen herkennen aangereikte kenmerken van hoogbegaafdheid in hun eigen gedrag, al zijn ook hier de antwoorden heel uiteenlopend. Soms herkennen ze alles, soms enkele zaken, maar ze kunnen allemaal kenmerken aangeven van hoogbegaafdheid. De meerderheid (7 van de 9 leerlingen) kan ook een concreet voorbeeld geven hoe hij/zij dit herkent in het dagelijkse schoolleven. Algemeen beschouwd vinden ze dat ze meer inzicht krijgen in zichzelf en de manier waarop ze functioneren door deel te nemen aan de Zebra uren. Dit heeft niet noodzakelijk grote impact op de rust die ze ervaren.
De leerlingen die aangeven dat ze “soms” meer rust ervaren, vullen aan dat ze meer inzicht in zichzelf hebben en hoe hun brein functioneert, maar dat ze nog aan het groeien zijn in de manier waarop zijzelf en hun omgeving hiermee kunnen omgaan. Bij de twee leerlingen die “neen” hebben geantwoord, lezen we dat de ene geen extra energie krijgt van het Zebra uur en de andere ziet zijn/haar hoogbegaafdheid als een sterkte. Deze laatste leerling staat hoogstwaarschijnlijk al verder in zijn/haar proces waardoor de psycho-educatie geen extra meerwaarde brengt.
Uit deze bevraging kunnen we afleiden dat psycho-educatie zinvol is voor leerlingen om inzicht te verwerven in hun eigen denken en gedrag, maar dat dit een proces is wat niet met enkele uurtjes psycho-educatie afgerond is.
Ter afronding van de bevraging heb ik nog gepeild naar de noden van deze leerlingen buiten de Zebra uren. Hier zien we dat voornamelijk begrip van leerkrachten en medeleerlingen, maar ook gelijkgestemden zeer belangrijk zijn. Opvallend is dat ze uitdagende leerstof niet meteen aanduiden als nood. Dit resultaat wil ik even nuanceren, aangezien deze school niet werkt zoals een traditionele school. LAB Gedreven Onderwijs (https://www.labonderwijs.be/lab-sint-amands) kiest o.a. voor minder contacturen en meer uren zelfstandig werk (lab@work), waardoor leerlingen meer op hun eigen tempo kunnen werken in plaats van het tempo van de klas te volgen. Voor een heel aantal vakken zijn er 3 routes voor de theorielessen: de G-route is meer begeleid, de B-route is de basisroute en de Z-route is de verdiepende route waarbij opdrachten ook inhoudelijk uitdagender zijn.