8 november 2024

Drones kunnen nuttig zijn voor veiligheid, maar niet om inwoners te controleren. Lees waarom EenLandgraaf en OPL tegen gemeentelijke drones zijn.

Het CDA, een van de coalitiepartijen in Landgraaf (samen met GBBL), stelde eind januari 2025 schriftelijke vragen aan het college. De partij wilde weten of de gemeente bereid was om drones te gebruiken voor toezicht en handhaving. Het college gaf toen aan dat het nog geen concreet beleid had, maar dat er wel werd gekeken naar de mogelijkheden. In september kwam het college met een informatiebrief waarin stond dat het van plan was een tweejarige pilot met drones te starten. De drones zouden volgens dat plan worden ingezet voor verschillende taken binnen het team Handhaving en Toezicht. Daarbij werden onderwerpen genoemd als:

• hondenpoep-overtredingen,

• illegale bomenkap,

• foutparkeren binnen de bebouwde kom,

• en toezicht in openbare ruimtes.

Volgens het college zou dit helpen om effectiever te handhaven en om “objectieve waarnemingen” te doen.

Onze reactie: dit gaat te ver !

Voor ons – EenLandgraaf en de Ouderen Partij Landgraaf – was dit reden om direct schriftelijke vragen te stellen aan het college. Wij vinden dat het inzetten van drones om inwoners in hun dagelijks leven te observeren te ver gaat.

Onze belangrijkste bezwaren waren:

• Privacy van inwoners komt in het gedrang.

• Een drone die boven tuinen of straten vliegt om mensen te controleren, tast het gevoel van vrijheid en vertrouwen in de overheid aan.

• De onderwerpen hebben niets met veiligheid te maken.

Drones kunnen nuttig zijn bij grote evenementen, calamiteiten of rampen, waar veiligheid echt in het geding is. Maar om te controleren of iemand hondenpoep heeft opgeruimd of een boom heeft gekapt? Dat gaat ons te ver.

Er zijn al andere middelen om te handhaven. Boa’s kunnen meldingen opvolgen, camera’s kunnen op vaste plekken worden ingezet, en inwoners kunnen elkaar aanspreken. Daar is geen vliegende camera voor nodig.

Wij vinden dat de inzet van drones binnen de bebouwde kom een grens overschrijdt. Inwoners moeten erop kunnen vertrouwen dat hun eigen tuin, balkon of straat geen plek is waar de overheid zomaar mee kijkt.

De beantwoording van het college was helaas voor ons niet erg naar tevredenheid.

De motie van EenLandgraaf en OPL

Tijdens de bespreking van de gemeentelijke begroting – waar ook de algemene beschouwingen werden gehouden – heeft EenLandgraaf samen met de Ouderen Partij Landgraaf een motie ingediend. In die motie stelden wij dat:

• de gemeente in de bebouwde kom geen drones mag inzetten voor toezicht en handhaving op onderwerpen als hondenoverlast, foutparkeren en illegale bomenkap;

• drones uitsluitend gebruikt mogen worden bij veiligheidsrisico’s, zoals bij grote evenementen, ongevallen of rampen;

• de gemeente moet erkennen dat de inzet van drones binnen woonwijken het vertrouwen van inwoners kan schaden.

Ons doel was duidelijk: een duidelijk NEE tegen surveillerende drones in het dagelijks leven van Landgravenaren.

Wat deed de coalitie?

De coalitiepartijen CDA en GBBL dienden op hun beurt een eigen motie in. Daarin riepen zij het college op om eerst te onderzoeken binnen welke wettelijke kaders drones mogen worden ingezet voor handhaving en toezicht. Pas daarna zou het college beslissen of en hoe het die inzet vorm wil geven.

Volgens CDA en GBBL zou dit “zorgvuldigheid” uitstralen en moest de raad afwachten wat juridisch wel en niet mag. Maar wij zien dat heel anders.

Waarom wij tegen de coalitie-motie zijn

Wij hebben tegen de motie van CDA en GBBL gestemd, en wel om drie redenen:

• De motie voegt niets toe (het CDA in Den Haag noemt zoiets zelf wel eens een "wappermotie"). Het college had al aangegeven die wettelijke kaders te gaan onderzoeken. De motie herhaalt dus wat al besloten was.

• De gemeenteraad wordt buitenspel gezet. Toezicht en handhaving vallen immers onder de bevoegdheid van het college. De GBBL gaf die toegift nog snel even aan het einde van de stemming over de motie zonder dat daarover nog het debat gevoerd kon worden. Door dit onderzoek aan het college over te laten, kan het college straks zonder instemming van de raad drones inzetten. Dat vinden wij ondemocratisch.

• Het opent juist de deur voor drones. Door te zeggen “we onderzoeken eerst de regels”, zeg je in feite dat je al van plan bent om het te doen zodra het wettelijk kan. Terwijl wij vinden: je moet dit niet willen, punt. Onze motie was helder en eerlijk: geen drones om inwoners te controleren. De motie van CDA en GBBL was vaag, onnodig en misleidend.

Wat vinden wij wel verantwoord?

Wij zijn niet tegen technologie. En we begrijpen dat handhaving soms lastige situaties kent. Maar het gebruik van drones moet altijd in verhouding staan tot het doel.

Daarom vinden wij:

• dat drones alleen ingezet mogen worden bij incidenten die echt met veiligheid te maken hebben (zoals zoekacties, rampen, of grote evenementen);

• dat er geen beelden gemaakt mogen worden van tuinen, woningen of privéterreinen;

• dat inwoners volledig geïnformeerd moeten worden over wanneer, waar en waarom drones worden ingezet;

• en dat de gemeenteraad altijd inspraak moet hebben bij besluiten hierover.

Wij willen niet dat Landgraaf verandert in een plek waar inwoners bang hoeven te zijn dat de overheid letterlijk over hun schouder meekijkt.

Steun van inwoners

Ons standpunt tegen gemeentelijke drones is breed gedeeld door inwoners van Landgraaf. Ons bericht hierover op sociale media is door vele duizenden mensen gelezen, gedeeld en besproken. Dat laat zien dat veel inwoners zich zorgen maken over hun privacy en vrijheid. Mensen begrijpen dat veiligheid belangrijk is, maar ze vinden – net als wij – dat dit soort handhaving een grens overschrijdt.

Wij zijn trots dat zoveel Landgravenaren hun stem laten horen. Het is een signaal aan de politiek dat inwoners niet zomaar accepteren dat de gemeente hun gedrag vanuit de lucht gaat controleren.

Wat er nu gebeurt

Ondanks onze tegenstem heeft de motie van CDA en GBBL om alsnog drones in te zetten het gehaald, omdat zij samen de meerderheid vormen in de gemeenteraad, maar ook omdat alle andere partijen buiten SP, EenLandgraaf en OPL die motie steunden. Dat betekent dat het college nu verdergaat met het onderzoeken van de wettelijke mogelijkheden om drones in te zetten.

Wij vinden dat een zorgelijke ontwikkeling. Want daarmee blijft het risico bestaan dat er straks drones boven onze woonwijken vliegen – niet om veiligheid te verbeteren, maar om inwoners te controleren.

Wij zullen dit onderwerp daarom blijvend kritisch volgen. We blijven ons inzetten om te voorkomen dat de gemeente daadwerkelijk overgaat tot dit soort vormen van toezicht.

Onze inzet blijft duidelijk

Voor EenLandgraaf is dit geen tijdelijk standpunt of politieke stunt. Het raakt de kern van hoe wij kijken naar bestuur en samenleving.

Wij staan voor:

• vertrouwen in inwoners, niet voor wantrouwen;

• bescherming van privacy, niet voor controle vanuit de lucht;

• transparante besluitvorming, niet voor achterkamertjesonderzoek;

• veiligheid door samenwerking, niet door surveillance.

• Handhaving is belangrijk, maar het mag nooit zover gaan dat inwoners zich bekeken of bespied voelen in hun eigen buurt.

Tot slot

Wij blijven ons inzetten voor een gemeente waarin de overheid met inwoners samenwerkt in plaats van ze van bovenaf te controleren. Technologie moet dienen, niet overheersen.

Daarom blijven wij bij ons standpunt:

Geen gemeentelijke drones voor toezicht of handhaving binnen de bebouwde kom. Drones horen thuis bij veiligheid, niet bij controle van inwoners.

Samen met de Ouderen Partij Landgraaf blijven we hierover vragen stellen, moties indienen en de vinger aan de pols houden. Want wij willen dat Landgraaf een gemeente blijft waar je gewoon vrij kunt wonen, leven en wandelen – zonder dat je bang hoeft te zijn dat er een drone over je tuin vliegt.