Het WK voetbal van 1978 werd gespeeld in het land van de dictatuur onder leiding van Jorge Videla: Argentinië. Tegen alle verwachtingen in bereikt Nederland de finale. De ploeg van Happel verliest daarin met 3-1 van de Argentijnen.

Als opperbevelhebber van het leger, die functie kreeg Videla een jaar voor de coup, wil Videla de orde herstellen die is veroorzaakt door linkse groeperingen, de guerilla. Om aan de macht te komen besluit hij een militaire coup te plegen. Het tijdperk van de Junta is hiermee aangebroken. Videla geeft bij zijn intrede als president aan dat ze de guerilla willen bestrijden en dat die mensen moeten worden uitgeroeid. In feite is het plan om een ander economisch beleid op te stellen en dit kon niet zonder een genocide. Onder zijn regime zijn er ook talloze mensen verdwenen die voor een groot deel ook nooit zouden terugkeren. Uit protest hiervan demonstreren de 'Dwaze Moeders' tot op de dag van vandaag elke donderdag bij het Plaza de Mayo in Buenos Aires.

In 1976, het jaar dat Videla aan de macht komt, speelt Jan Jongbloed inmiddels voor Roda JC. Toen de kwalificatie in IJsland begon, waar overigens met 1-0 werd gewonnen, hoefde Jongbloed nog lang niet op een basisplaats te rekenen en een WK was toen voor hem nog niet aan de orde. Het duurt uiteindelijk tot 5 oktober 1977 voordat Jongbloed weer eens in het doel staat. Daarna zouden keepers als Jan van Beveren en Eddy Treijtel afzeggen voor het WK waarna de weg open lag voor de Amsterdammer. Deze twee keepers waren overigens niet de enige twee zich afmeldden voor het WK. Ook namen als Johan Cruijff, Willem van Hanegem en Kees Kist zouden later bekend maken niet mee te willen gaan naar Argentinië. Een Nederland zonder de sterspelers Cruijff en van Hanegem zou het toch niet ver kunnen schoppen in Argentinië? ''Nederland zonder Cruijff, dat is als een orkest zonder dirigent'', zo spreekt de bondscoach van het Argentijnse Elftal Menotti voorafgaand aan het eindtoernooi.

Wat betekende dit WK voor Argentinië?

Terwijl in Nederland de problemen zich opstapelen over de selectie, worden in Argentinië al volop voorbereidingen gedaan voor het aankomende wereldkampioenschap. Dit toernooi is van groot belang en dus een belangrijk punt op de agenda van de Junta. Dat sport als politiek middel wordt ingezet door Videla is wel duidelijk te zien. In 1976 werd Generaal Omar Actis geliquideerd. Hij was het naar verluidt niet eens hoe vicepresident Carlos Lacoste het toernooi wilde vormgeven. Opvolger van Actis, Luis Merno, had ook niet het vermogen om deze organisatie in goede banen te leiden en daardoor besloot vicepresident Lacoste om het heft maar eigen handen te nemen. Door de leiding van de vicepresident wordt het WK al een eerste snelle deadline voor het regime van Videla. De president ziet in het WK de ideale kans om de wereld te tonen hoe 'goed' de Argentijnen het hebben onder zijn bewind, hiermee wordt het toernooi van nationaal belang. Doordat er een nieuwe wet werd ingesteld kon er ook legitiem heel veel geld worden gepompt in het eindtoernooi. Dat Videla de sport voetbal gebruikt is dan eigenlijk ook meer dan logisch. Voetbal is onderdeel van de nationale identiteit van de Argentijnen, zij ademen voetbal. Hoe de mensen ook denken over de Junta, als er wordt gewonnen is er oprechte vreugde. Videla gebruikt zo de eensgezindheid van het volk om het goede beeld aan de wereld te tonen.

Imagoboost door de pers

Dat het eindtoernooi veel geld kost neemt Videla op de koop toe. In totaal wordt er ongeveer 650 miljoen gulden gespendeerd voor dit wereldkampioenschap. Het overgrote deel hiervan wordt gebruikt om buitenlandse bedrijven in te huren. Zo wordt voor het Amerikaanse reclamebureau Burson-Marsteller 20 miljoen gulden uitgegeven met de taak dat zij de communicatiestrategie moeten bepalen. Voor buitenlandse journalisten worden informatiepakketten gemaakt met positieve informatie over de organisatie en Argentinië. Niet alleen wordt de buitenlandse pers op deze manier beïnvloedt, ook de binnenlandse pers ligt in feite in de handen van het regime. Argentijnse kranten zijn niet kritisch op het regime, omdat zij anders geen geld meer krijgen vanuit de overheid om zo het voortbestaan van de krant te realiseren. Kranten waren toen al bedrijven die winst moesten maken. Hier profiteert de Junta van. De binnenlandse media moeten in aanloop naar WK positief berichten over de Junta en media dat tegen het regime schrijft wordt aangevallen. Overtreed je de regels, dan staan er zware sancties op. Het gevolg, 21 journalisten die verdwijnen na kritische berichtgeving. Een voorbeeld zijn de 'Dwaze Moeders'. Zij worden vernederd en uitgescholden voor hoeren, maar de pers mag er niet over schrijven. Ze worden doodgezwegen. Ook Frits Barend, Nederlands journalist, moet tijdens het wereldkampioenschap samen met Henk van Dorp binnen de kaders van de Junta blijven. Dit betekent voor Barend schrijven over het voetbal niet over de 'randzaken'. Later zou Barend toch een gewaagde stap nemen door Videla te confronteren...

'Bloed aan de Paal'

In Nederland is er een poging tot een boycot van het WK in 1978. Freek de Jonge belt Bram Vermeulen op met het verhaal dat hij zojuist heeft gehoord wat er allemaal in Argentinië aan de hand is. De twee cabaretiers spreken af in café Schiller om erover te praten en ze zijn het erover eens: het WK in het land van dictator Jorge Videla moet geboycot worden. Er worden daar mensen uit vliegtuigen gegooid en mensen vermist die het niet eens zijn met de president. Met de voorstellingen 'Bloed aan de Paal' willen de twee Nederland duidelijk maken waar er straks gevoetbald gaat worden. ''De boycot op zich was niet eens het doel, het was een middel om ons doel te behalen. Videla moest daar weg en we konden een stap maken door boycot van het WK'', zo vertelt de Jonge jaren later in Andere Tijden. ''We hadden rond de 44.000 handtekeningen verzameld en afgeleverd bij de KNVB. Ze ontvingen je netjes, je kreeg zelfs een kopje koffie, maar als je weg was werd er niks met die handtekeningen gedaan.'' Er is één voetballer die wel voor deze boycot is: Oeki Hoekema. Als de oud-international er later op terugblikt schiet hij vol: ''Het heeft me gewoon super veel gedaan. Ik moet me constant verantwoorden voor het feit dat ik het niet vind kunnen om in een dictatuur te voetballen, terwijl de de tegenstanders zich niet hoeven te verantwoorden.'' Volgens de meeste Nederlanders die toen werden ondervraagd had voetbal helemaal niets met politiek te maken. Verdediger in '78, Hugo Hovenkamp zei destijds: ''Het ideaal zijn de WK's en de EK's, waarom moeten wij dit harde werk opgeven voor twee mensen?''. Ook verdediger in '78 Ruud Krol vindt dat ze moeten gaan: ''Sport en politiek heeft niet veel met elkaar te maken en als een topsporter beïnvloedt wordt daardoor zijn er maar weinig landen waar je je sport kan beoefenen.'' Uiteindelijk gaat het Nederlands Elftal, ondanks de actie die werd ondertekend door 44.000, wel naar Argentinië.

NA HET WK

De spelers gaan niet naar het banket na de verloren finale tegen Argentinië. Barend besluit wel om daar heen te gaan en stapt daar op Videla af. Hij vraagt eerst wat dingen over de wedstrijd en op het einde vraagt Barend vertaald uit het Spaans: ''Waar zijn de verdwenen mensen?'' Videla reageert verontwaardigt en zegt dat er in elke oorlog slachtoffers vallen. Na het antwoord wordt Barend door wat grotere mannen weggehaald uit de zaal. Barend durfde in tegenstelling tot andere media het wel aan samen met Henk van Dorp ook de andere kant van dit WK te belichten. In veel buitenlandse pers werd na afloop van het toernooi geschreven dat Argentinië de mensen zeer vriendelijk zijn en dat de treinen op tijd rijden, wat ze niet wisten is dat er tijdens het toernooi 120 mensen verdwenen. Videla zou tot 1981 president blijven en in 1983 komt er een einde aan het regime van de Junta.