'Vaak subtiel
en verborgen'

Racisme : “Vaak subtiel en verborgen, maar niet OK”
Het blijft nodig actie te ondernemen om meer mensen in beweging te brengen om een einde te maken aan racisme, groot en klein.
Hier de basisteksten van de verschillende sprekers op vrijdag 15 november 2024 tijdens de avond Racisten hebben ongelijk in het Wereldcafé te Halle.
Reacties welkom : dekoloniseerhalle@gmail.com
Aarzel niet om commentaar, aanvullingen en tekst in te sturen.
Wij geloven in dialoog.

Stef Lories - woordvoerder Dekoloniseer Halle

Racisme is hardnekkig, het verandert van gedaante door de eeuwen heen, maar het blijft telkens terugkomen.

Vanaf 1492, het jaar van de ‘ontdekking’ van Amerika, is er een lange zoektocht geweest naar rechtvaardigingen voor de ongelijke behandeling van mensen.

Eerst was daar het geloof. De inheemse bevolking werd beschouwd als ‘heidenen’ – hun geloof en manier van leven werd neergezet als ‘achterlijk’ en ‘onbeschaafd’. Met die redenering, onder het mom van een ‘beschavingsmissie’, kon men hun onderdrukking en uitbuiting ‘verantwoorden’.

Maar met de opkomst van de wetenschap veranderde het verhaal. Ineens draaide het om 'biologie'. Wetenschappers maten schedels en wezen naar ‘rassen’ en lichaamskenmerken om vermeende verschillen tussen mensen te verklaren. Het ‘ras’ van iemand bepaalde volgens hen de intelligentie, kracht en zelfs het morele karakter van een persoon. Dit gaf een nieuwe laag aan het racisme, en jarenlang konden mensen deze biologische onzin aanhalen om onderdrukking, kolonialisme en slavernij goed te praten.

En vandaag? In onze moderne tijd is racisme minder vaak gebaseerd op religie of biologie, maar meer op culturele stereotypering. Nog steeds klinkt de beschuldiging dat sommige landen ‘achterlijk’ zijn, of dat bepaalde culturen ‘niet mee kunnen in de moderne wereld’. Dat idee is subtieler, maar het principe blijft hetzelfde: racisme is telkens een verhaal dat mensen probeert te verdelen, om de ene groep boven de andere te plaatsen. En telkens is dat verhaal onjuist.

Racisten hebben ongelijk – dat zien we historisch, biologisch, en cultureel. En dat geldt net zo goed voor de lokale context waarin we leven. Vanavond komen sprekers aan bod die elk, vanuit hun eigen invalshoek, iets relevants te zeggen hebben over racisme hier en nu. Zij laten zien hoe belangrijk het is om te blijven investeren in antiracisme, zowel in studie als in actie, zodat we onszelf en elkaar kunnen versterken in de strijd voor gelijkwaardigheid.

Laten we samen verder kijken, vragen stellen en ontdekken hoe we, ieder op onze manier, kunnen bijdragen aan een toekomst zonder racisme.

Drie paradigma's kunnen een beknopte en heldere samenvatting geven van de evolutie van racistisch denken na 1492:

Religieuze onderbouwing: In de eerste fase, vanaf 1492, werd racisme vaak religieus gelegitimeerd. Koloniale mogendheden rechtvaardigden de onderwerping van inheemse volkeren en de slavenhandel door te stellen dat niet-christenen “ongelovigen” waren die beschaving en redding nodig hadden, waarbij de Bijbel en religieuze doctrines als basis dienden.
Biologische onderbouwing: Vanaf de 18e eeuw, met de opkomst van de Verlichting en wetenschappelijke ontdekkingen, werd racisme 'gebiologiseerd'. Men ontwikkelde theorieën over inherente “rassen” met veronderstelde genetische en lichamelijke hiërarchieën, die het ene “ras” superieur zouden maken aan het andere. Pseudo-wetenschappelijke rassentheorieën en eugenetica versterkten deze visie.
Culturele legitimatie: In de hedendaagse tijd is expliciete rassentheorie vaak vervangen door culturele en sociaaleconomische argumenten. Mensen worden soms als "achterlijk" of “onderontwikkeld” afgeschilderd, met de implicatie dat bepaalde culturen of levenswijzen superieur zijn aan andere. Deze benadering maakt gebruik van culturele stereotypering om ongelijkheden en vooroordelen te rechtvaardigen.

Deze drie fasen bieden een algemeen inzicht in de verschuivingen in racistische denkpatronen en rechtvaardigingen door de eeuwen heen.

Veerle Verleyen - Thematische inleiding

Samen zullen we kijken naar belangrijke mijlpalen uit het verleden en wat ze ons leren over de uitdagingen die we vandaag en morgen het hoofd moeten bieden.

In mijn tussenkomst wil ik, vertrekkende vanuit een korte terugblik op de historiek en mijlpalen van de antiracistische beweging, zowel lokaal in Halle als breder in Vlaanderen, uw aandacht vestigen op de huidige stand van zaken (waar staan we nu?) en de uitdagingen en perspectieven voor de toekomst.

Laten we beginnen met een korte blik terug in de tijd.

In 1983, precies veertig jaar geleden, vond in Halle een bijzondere avond plaats met als thema: “Racisten hebben ongelijk”. Een moedige titel voor een evenement, want toen was de extreemrechtse partij Vlaams Blok nog niet in het parlement vertegenwoordigd. Toch voelden mensen al een groeiende onrust over de opkomst van racistische ideeën en partijen. Die onrust bleek terecht. Want vandaag, veertig jaar later, heeft Vlaams Belang 22 zetels in de federale Kamer en 31 zetels in het Vlaams Parlement. Een schokkende realiteit die ons dwingt onszelf af te vragen: hebben we als antiracistische beweging terrein verloren?

Het simpele antwoord zou ‘ja’ kunnen zijn, als je puur naar de cijfers kijkt. Maar dat is niet het volledige verhaal. In diezelfde veertig jaar is er namelijk een enorme beweging opgebouwd, vol wetten, een veelkleurig netwerk van organisaties en een arsenaal aan professionele voorzieningen, campagnes en coalities die strijden tegen racisme.

De antiracisten hebben niet stilgezeten.
Hun verzet heeft tegenmacht gecreëerd en duidelijke resultaten geboekt.

Dus, hebben we terrein verloren? Ja.

Hebben we terrein gewonnen? Ook ja!

Het lijkt tegenstrijdig, maar het is de realiteit waarin we leven. Racisme blijft diepgeworteld in onze maatschappij. Maar wat ook is veranderd, is dat de strijd tegen racisme niet langer wordt gevoerd door een kleine groep verontruste burgers. Het is nu een breed gedragen beweging geworden, met alle lagen van de samenleving erbij betrokken.

Sinds 1983 is er veel veranderd. In Halle hebben we mijlpalen bereikt die ons hoop geven.

Er is een tijdslijn opgesteld die de evolutie van de antiracistische beweging plaatst naast internationale en nationale ontwikkelingen.

Zie kader met deze tijdslijn.

Deze tijdslijn vertelt het verhaal van de overgang van grassroots-bewegingen, waar vrijwilligers de basis vormden, naar een meer formele en professionele aanpak van integratie en antiracisme.

Laten we eens kijken naar de belangrijkste trends die de antiracismebeweging de afgelopen veertig jaar hebben vormgegeven. Deze trends illustreren de complexiteit van de strijd tegen racisme, maar ook de vooruitgang die is geboekt.

1. Institutionalisering: de antiracismebeweging heeft een structurele basis gekregen door de oprichting van instellingen zoals Unia en het Vlaams Minderhedencentrum, die een permanente rol spelen in het bevorderen van gelijkheid en bestrijden van racisme.

2. Van assimilatie naar multiculturalisme en inburgering: Waar de nadruk ooit lag op assimilatie, zien we nu een beleid dat diversiteit omarmt, hoewel er ook een focus blijft op inburgering en aanpassing.

3. Versterkte regelgeving en controle: Het beleid rond integratie is strikter geworden, met strengere eisen rond taal en arbeidsmarktparticipatie.

4. Professionalisering: Organisaties die zich richten op integratie en racismebestrijding zijn sterk geprofessionaliseerd, met meer expertise en wetenschappelijke onderbouwing.

5. Diversificatie van de migrantengroepen: De diversiteit van herkomstlanden is enorm toegenomen, wat de complexiteit van integratievraagstukken vergroot.

6. Opkomst van islamofobie: Naast racisme op basis van huidskleur is er ook een sterke toename van islamofobie, wat de maatschappelijke spanningen verdiept.

7. Intersectionaliteit: De beweging heeft meer aandacht gekregen voor de gelaagdheid van discriminatie, zoals die op basis van ras, gender, klasse, en seksuele geaardheid.

8. Versterkte rol van lokale overheden: Steden en gemeenten nemen een steeds actievere rol in op het vlak van integratie en racismebestrijding.

9. Impact van internationale bewegingen: Wereldwijde bewegingen zoals Black Lives Matter hebben een grote invloed gehad op het antiracismedebat in Vlaanderen, vooral onder jongeren.

10. Toenemende rol van sociale media: Sociale media zijn uitgegroeid tot krachtige platforms voor activisme, maar ook voor de verspreiding van racistische retoriek.

11. Verschuiving naar taalnationalisme: Taal is steeds meer een politiek instrument geworden, waarbij een sterke nadruk op taal kan leiden tot uitsluiting van minderheden.

12. Normalisering van racisme in de politiek: Racisme is steeds meer ingebed geraakt in het politieke discours, vooral door de opkomst van partijen zoals Vlaams Belang, die een uitgesproken anti-immigratie-agenda hebben genormaliseerd.

Deze trends laten zien dat de strijd tegen racisme zich in complexe en soms tegenstrijdige richtingen heeft ontwikkeld. Maar ondanks de vele uitdagingen die voor ons liggen, biedt de veertigjarige evolutie van de antiracismebeweging ons waardevolle lessen en inspiratie.

Dus, wat zijn de uitdagingen die voor ons liggen?

Hoe bouwen we verder op het werk van de vorige generaties?

Ik wil drie bouwstenen meegeven voor de toekomst van de antiracistische beweging.

Ten eerste: Focus op systemische ongelijkheid.

Racisme zit ingebakken in de structuren van onze maatschappij. Het gaat niet alleen om haatdragende woorden of daden. Het zit in onze instituties, in onze wetgeving, in ons onderwijssysteem, in de arbeidsmarkt. Dit is wat we systemisch racisme noemen. Als we racisme willen uitroeien, moeten we die structuren ontmantelen. De uitdaging is groot, maar het is de enige weg naar een rechtvaardige samenleving.

Ten tweede: Bewustwording en educatie.

We moeten mensen blijven onderwijzen over de mechanismen van racisme, over de geschiedenis ervan en over de noodzaak van antiracistische actie. Bewustwording begint bij kennis. Het is niet voldoende dat een kleine groep van geëngageerde mensen op de hoogte is; iedereen moet zich bewust zijn van de impact van racisme. Deze uitdaging ligt bij ons allemaal, in het onderwijs, op de werkvloer, in de media.

En ten derde: Solidariteit en samenwerking.

De strijd tegen racisme kunnen we niet alleen voeren. Het is een strijd die alle lagen van de samenleving aangaat, en die we samen moeten voeren. We hebben een brede coalitie nodig, waarin verschillende gemeenschappen en bewegingen zij aan zij staan. Diversiteit binnen de antiracistische beweging is een bron van kracht, geen obstakel. We moeten naar elkaar luisteren, van elkaar leren en elkaars strijd ondersteunen.

Zoals we hebben gezien, zijn er donkere kanten aan dit verhaal. De normalisering van racistische ideeën in de politiek en het publieke debat is een zorgwekkende trend, maar we kunnen daar tegenwicht aan bieden door solidariteit, inclusie en respect voor diversiteit hoog in het vaandel te dragen. De toekomst van de antiracismebeweging ligt in onze gezamenlijke wil om een samenleving te creëren waarin iedereen, ongeacht afkomst, kleur, religie of taal, gelijk wordt behandeld. We staan voor de uitdaging om deze diversiteit in onze strijd tegen onrecht te omarmen en door te zetten. De laatste veertig jaar hebben bewezen dat vooruitgang mogelijk is, maar alleen als we ons blijven inzetten en elkaar blijven versterken.

Kortom, de strijd tegen racisme is nog lang niet gestreden.

Er is werk aan de winkel, maar er is ook hoop.

Hoop heeft twee prachtige dochters, Woede en Moed.
Woede over de dingen zoals ze zijn, en Moed om te geloven dat ze niet zullen blijven zoals ze zijn.

Laten we die woede en moed omarmen en samen de verandering voortzetten die nodig is voor een rechtvaardigere wereld.

BIJLAGE TIJDSLIJN Bron : www.dekoloniseerhalle.be
Werkdocument opgesteld door Jean-Pierre Laus en Annemie Cannaerts.
Bij het bestuderen van deze tijdslijn en markante voorbeelden en het van nabij bekijken van de mijlpalen, ontdek je de hoofdtrends van de voorbije 50 jaar … Deze tijdslijn is de concrete illustratie en onderbouwing van hoofdtrends : institutionalisering, van integratie naar inburgering, toenemende regelgeving en controle, professionalisering, diversificatie migrantengroepen, opkomst islamofobie, intersectionaliteit, toenemende rol lokale overheid, impact lokale bewegingen, toenmende rol van sociale media, verschuiving naar taalnationalisme, normalisering van racisme in de politiek.

1972

Opening Opvanghuis voor gastarbeiders in het huis van de Witte Kappen Halle.

Twee Aziatische vluchtelingengezinnen uit Oeganda in Halle.
1974

Eerste Chileense vluchtelingen in Halle.
1977

Start naai namiddag voor Marokkaanse vrouwen in het Centrum

voor Menswelzijn.
1979

Opening Moskee Halle.

Veertiendaags van de gastarbeid (Ruisbroek-Buizingen-Halle), org.

Gastarbeiders Halle .

Eerste Cambodjaanse vluchtelingen in Halle.
1980

Eerste vrijwilligersinitiatieven lessen Nederlands voor anderstaligen.
1982

Aanstelling van een Halse Schepen met bevoegdheid

’Ontwikkelingssamenwerking’.
1983

Oprichting Werkgroep Migrantenbeleid Halle met start alfabetisering en een

taalcursus voor Marokkanen.

Avond Racisten hebben Ongelijk in OLV-Halle (17 mei 1983).

Herdenkingsevenement van staatsgreep in Chili

1985

Hoorzitting met drie migrantengemeenschappen uit Halle.

Imam Halse moskee gepest en geslagen op straat.

Couscousfestijn.
.1986

Uitgave: 'Mohamed, Luiz en Tan wonen ook in Halle, uitg. Werkgroep

Migrantenbeleid.

Tentoonstelling Culturen als Buren voor de Halse Scholen, org. Werkgroep Migrantenbeleid

Werkgroep Migrantenbeleid Halle wordt vzw Migrantencentrum Halle

(integratiebeleid, taallessen, zelforganisatie migranten, anti-racisme).

Eerste Marokkaanse meshouifeest (voorloper van het Multicultureel Feest Halle).

Publicatie Witboek ‘Integratiebeleid Buitenlandse Minderheden in Vlaanderen-

België’.

Opvoering van ‘De Lege Cel’ van R.Swartenbroeckx door Hals toneelgezelschap

Volharding.

Vertoning dia-montage over Marokko voor de Marokkaanse vrouwen van het

Centrum voor Menswelzijn.

Couscousfestijn ten voordele van voetbalploeg De Marokkaanse Ster Halle.
1987

Gespreksavond rond Integratiebeleid, org. Migrantencentrum vzw Halle.

Oprichting Stuurgroep voor Ontwikkelingssamenwerking Halle.

Stad Halle bezorgt migrantenwerking een lokaal, Halleweg.

Derde Wereld-dag in de Bres (Eerste Wereldfeest in Halle).

Eerste Ghanese vluchtelingen in Halle.

Tweede Marokkaanse Meshouifeest Stroppen.

Eerste Chileens feest.

Verschijning eerste nummer Hamikrant (Halse migrantenkrant).

Eerste Iraanse vluchtelingen in Halle.
1988

Memorandum 4-puntenprogramma migrantenbeleid voor Halse politieke

partijen.

Feest in de Bres (Multicultureel Wereldfeest).

Derde Marokkaans Meshouifeest Stroppen.

Eerste Cambodjaans feest.
1989

Derde Marokkaans Meshouifeest Stroppen.

Eerste Palestijnse vluchtelingen in Halle.
1990

Vierde Marokkaans Meshouifeest Stroppen.

Latijns-Amerika-week in ‘t Vondel (Eerste Derde Wereldweek).
1991

Zwarte Zondag België (doorbraak racistische politieke partij Vlaams Blok n.a.v.

parlementsverkiezingen).

Tweede Derde-Wereldweek.

Oprichting School Zonder Racisme.
1992

Vijfde Marokkaans Meshouifeest Stroppen.

Derde Derde-Wereldweek.

Antiracistische Eindejaarsfeest in Gooik door Gastvrij Pajottenland.

Betoging in Essenbeek tegen meeting van Vlaams Blok.

Opstarting van een leerwerkplaats voor werkloze migranten in KOKA.

Objectief 479.917.
1993

VZW Migrantencentrum Halle wordt Integratiecentrum

Uit integratiecentrum groeit enerzijds VZW PIN Halle (luik

opvang en taalcursus) en anderzijds ‘Halle zonder Grenzen’ (luik zelforganisatie en anti-racisme).
2002

Oprichting Integratieraad.
2004

Eerste November Wereldmaand Halle.
2006

Afghaanse vluchtelingen in Halle.
2009

Start Café Combinne, praatcafé voor anderstaligen vzw PIN en Archeduc.
2013

Vlaamse overheid beslist om alle integratiebureaus en onthaalcentra onder te

brengen in Agentschap voor Integratie en Inburgering.
2014

Averechts toont 123 ‘dierbare’ voorwerpen van migranten in Wonderkamer

(Erfgoeddag).
2015

Eerste Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie.
2018

Stedelijke Integratieraad overhandigt ‘memorandum’ aan Halse

Politici.

Straatactie tegen komst van staatssecretaris Francken n.a.v. ‘Voorstel

tot huisbetreding’.

Voorzitter Liga Mensenrechten Kati Vertstrepen getuigt bij Averechts over

onwaarheden die worden verspreid over migratie, de leugens van

staatssecretaris Francken en de onmacht van de regeringspartijen en

oppositie om deze te ontkennen.

Gespreksavond bij Café Combinne over kiesrechten buitenlanders voor de

komende gemeenteraadsverkiezingen

Eerste maandelijkse ‘mondiale’ gesprekstafel bij Averechts

Protestactie door Averechts tegen komst van Staatssecretaris Francken tijdens

verkiezingscampagne in Halle.
Memorandumactie ‘Mondiaal Halle’ voor lokaal mondiaal beleid.
2019

Dekoloniseer Halle vraagt tijdens ‘Operatie Klimop’ aandacht voor

koloniale wortels van het racisme.
17 januari 2019 (Lumumba Herdenking) : start van het initiatief Dekoloniseer Halle

/…
2020

Wereldwijd BLM protest (George Floyd 25 mei 2020)

Traject Stad

2021

11 november 2021 ('Waar is het het graf van de onbekende Congolese soldaat ?')

2022

Park (leopold van sokkel)

2023

11 november 2023

2024
Racisten hebben ongelijk - 15 november 2024

Miguel Estrada - "Connect the dots"

In mijn tussenkomst wil ik kort de verschillende benaderingen bespreken die we kunnen hanteren om samen te strijden tegen racisme.

De inspiratie hiervoor komt uit een artikel dat negen verschillende visies op diversiteit onderzoekt:
"Omgaan met etnisch-culturele diversiteit in het middenveld: overzicht paradigma's" van Fatima Laoukili: https://www.middenveldinnovatie.be/MIDDENVE/INDEX_PHP/PUBLICAT/21_OMGAA.HTM

Deze indeling kan ook gehanteerd worden om verschillende visies op antiracisme te typeren en te beschrijven.

Dit referentiekader is ook beschikbaar als een gratis digitale vorming bij het Hannah Arendt Instituut:

https://hannah-arendt.institute/digitale-vorming-verschil-in-visie/

Door deze benaderingen als een spectrum te beschouwen in plaats van als absoluut tegenovergestelde standpunten, kunnen activisten en organisaties effectievere strategieën ontwikkelen voor de strijd tegen racisme. Dit inzicht benadrukt dat, ondanks de variëteit aan visies, er een gedeelde missie is: samen streven naar een rechtvaardige waarin iedereen wordt erkend en gerespecteerd.

In mijn persoonlijk leven heb ik op één of andere wijze deze verschillende benaderingen meegemaakt.

Ik breng deze negen benaderingen onder uw aandacht, met als doel om samen sterker te staan tegen racisme.

Zie schema hieronder.

Deze indeling kan ook gehanteerd worden om verschillende visies op antiracisme te typeren en te beschrijven.

1. Neo-assimilatie - • “We passen ons samen aan, stap voor stap"
We beginnen met neo-assimilatie. Hier draait het om het idee: “We passen ons samen aan, stap voor stap.” Dit benadrukt dat integratie een proces is waarbij we samen leren en ons aanpassen aan elkaar, zonder onze eigen identiteit te verliezen.
2. Multiculturalisme - • "We waarderen onze unieke culturen, samen bouwen we er bruggen tussen"
Vervolgens hebben we multiculturalisme: “We waarderen onze unieke culturen, samen bouwen we er bruggen tussen.” Dit laat zien dat, hoewel we verschillende achtergronden hebben, we kunnen samenwerken en elkaar respecteren.
3. Liberaal egalitarisme - • "Gelijke kansen en samenleven, maar volgens onze regels"
Liberaal egalitarisme gaat over het creëren van gelijke kansen: “Gelijke kansen en samenleven, maar volgens onze regels.” Dit benadrukt het belang van een rechtvaardige samenleving waarin iedereen gelijke kansen krijgt, maar ook rekening houdt met gemeenschappelijke waarden.
4. Diversiteitsparadigma - • "Onze verschillen zijn een rijkdom, samen creëren we ruimte voor iedereen". Het diversiteitsparadigma stelt dat “onze verschillen een rijkdom zijn, samen creëren we ruimte voor iedereen.” Dit is een oproep tot inclusiviteit, waar we diversiteit omarmen en gebruiken als kracht.
5. Superdiversiteit - •“Samen vieren we onze diversiteit.”
Bij superdiversiteit zeggen we: “Samen vieren we onze diversiteit.” Dit benadrukt dat diversiteit niet alleen een uitdaging is, maar ook een bron van inspiratie en rijkdom in onze gemeenschappen.
6. Interculturalisme - • "Samen in gesprek, samen begrijpen.”
Interculturalisme draait om: “Samen in gesprek, samen begrijpen.” Dit geeft aan dat dialoog en communicatie cruciaal zijn voor wederzijds begrip en respect.
7. Intersectionaliteit - •“Samen verbindingen leggen, samen tegen alle vormen van ongelijkheid.”
Met intersectionaliteit pleiten we voor: “Samen verbindingen leggen, samen tegen alle vormen van ongelijkheid.” Dit betekent dat we niet alleen racisme, maar ook andere vormen van discriminatie en ongelijkheid moeten aanpakken.
8. Anti-racisme - • "Samen de geschiedenis begrijpen, samen bouwen aan de toekomst"
De kern van anti-racisme is: “Samen strijden tegen onrecht en ongelijkheid.” Dit benadrukt dat we actief moeten ingrijpen en ons verzetten tegen racisme in al zijn vormen.
9. Postkoloniaal perspectief - • "Samen de geschiedenis begrijpen, samen bouwen aan de toekomst"
Tot slot hebben we het postkoloniale perspectief: “Samen de geschiedenis begrijpen, samen bouwen aan de toekomst.” Dit herinnert ons eraan dat we de lessen uit het verleden moeten gebruiken om een betere toekomst voor iedereen te creëren.

Connect the Dots

Tussen deze benaderingen is een spanningsveld en de verschillende visies kunnen aanleiding zijn tot onderlinge rivaliteit. Toch geloof ik dat er ondanks deze verschillen, een gedeeld belang en gedeelde verbondenheid bestaat. Uiteindelijk streven we allemaal naar hetzelfde doel, en juist door die diverse perspectieven kunnen we samen sterker en succesvoller worden.

In conclusie, hoewel er tegenstellingen zijn tussen deze negen benaderingen, zijn er geen onverzoenlijke tegenstellingen. Wie het jaarlijkse programmaboekje van de November Wereldmaand doorneemt zal gemakkelijk de verschillende achterliggende visies en benaderingen herkennen en ontdekken bij de diverse initiatieven en activiteiten.

Het is niet de bedoeling om ons engagement op te delen tussen goed of slecht, of ze labelen tussen goed en niet goed genoeg. De verschillende perspectieven en strategieën kunnen ons helpen om samen sterker te staan tegen racisme. Onze beweging kan collectief groeien. Alles wat we delen, kan ons verbinden in onze gezamenlijke strijd.

De negen benaderingen bieden ons niet alleen inzicht in de complexiteit van racisme en diversiteit, maar zijn ook krachtige handvatten om samen de strijd aan te gaan. Het is onze verantwoordelijkheid om elkaar te steunen, te luisteren, en de dialoog aan te gaan. Alles wat we delen—onze verhalen, onze culturen, onze dromen, onze inspanningen tegen onrecht —kan ons verenigen in deze gezamenlijke strijd:
Laten we ons niet laten afschrikken door de uitdagingen die voor ons liggen.
In plaats daarvan, laten we ons samen inzetten voor een rechtvaardige wereld.
Connect the Dots !

“Alles wat we delen “

Link naar kortfilm

ze kortfilm

Alex De Cort - “Changing minds with authentic narratives”

Hallo, mijn naam is Alex en ik werk als deskundige vluchtelingen bij de

sociale dienst van Stad Halle. In deze functie ondersteun ik, samen met

maatschappelijk werkers, vluchtelingen en asielzoekers die hun leven in

Halle proberen op te bouwen. We begeleiden hen bij het vinden van een

geschikte school voor hun kinderen, zoeken naar een permanente

woning op de privéhuurmarkt, helpen hen de eerste stappen richting

werk te zetten en schrijven hen in voor Nederlandse lessen om hun

taalvaardigheid te verbeteren. Onze missie is om hen een eerlijke kans

te geven om zich hier thuis te voelen en een nieuwe toekomst op te

bouwen.

Maar mijn werk brengt ook andere, minder zichtbare aspecten met zich

mee. In mijn dagelijkse rol word ik regelmatig geconfronteerd met

racistische uitspraken of excuses tegenover de mensen die we

begeleiden.

En dat racisme is heel specifiek. Het is niet het openlijke racisme dat we

op straat zien of in de media, maar een subtiele, diep gewortelde vorm

van racisme die vaak sluimerend aanwezig is.

Het racisme dat verscholen zit achter excuses, achter uitspraken als “ja,

maar…” of “zo werkt het nu eenmaal.” Het is niet luidruchtig of

gewelddadig, maar verschuilt zich vaak achter telefoongesprekken, e-

mails en computerschermen.

Het “ik ben geen racist maar’-racisme.

Het is een soort racisme dat, zonder dat we het beseffen, stilaan

genormaliseerd raakt, tot het punt waarop mensen zich niet langer

schamen om het uit te spreken. En wanneer racisme de norm wordt, dan

zijn avonden zoals deze belangrijker dan ooit te voren.

Wat dit type racisme zo lastig maakt, is dat het moeilijk te benoemen of

aan te wijzen is. Omdat het geen openlijke vijandigheid of haat is, lijkt het

minder ernstig, en nemen mensen het ook vaak minder serieus

Maar ook bij dit soort racisme is het zo belangrijk om te beseffen dat dit

racisme een even grote weerslag heeft op de mensen naar wie het

gericht is. Het verkleint de kansen die ze krijgen, het maakt hen bang,

het houdt hen weg van nieuwe sociale contacten. Het is een vorm van

onzichtbare uitsluiting.

Duiding bij de video

De kortvideo die we gebruikten als opening van November Wereldmaand

mikt een beetje op dit zelfde publiek en doel. Het idee voor deze video

groeide vanuit een project van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Het project “Changing minds with authentic narratives” van

Vluchtelingenwerk Vlaanderen, probeert met een verbindend narratief

een evenwicht te bieden aan luide extremen en maakt ruimte voor een

gematigd midden. Met de campagne mikte we niet op de extreem

rechtse meningen of racisten. We mikken net op die mensen die ergens

in dat beweegbare midden zitten. Die niet extreem racistisch zijn, maar

ook niet uitgesproken niet-racistisch zijn.

Zij die wel eens zouden kunnen zeggen “ja maar, ze hebben niet

dezelfde cultuur en daardoor matcht het niet”, “ik bedoel het niet slecht,

maar het zijn wel vaak dezelfde he…”.

Net deze mensen wouden we met onze kortvideo bereiken. Zij die nog

van gedacht te veranderen zijn. Zij die vooral niet weten en niet kennen,

en net daarom een bepaalde houding innemen.

Een andere insteek van de video was ook authentieke verhalen delen

van mensen, omdat we ook geloven dat dit vooroordelen en racisme kan

bestrijden.

Veel negatieve gevoelens over iemand of iets groeien vaak vanuit het

onbekende. We zijn allemaal comfortdieren, omringen ons graag door

wat we kennen en blijven liever weg van wat nieuw of vreemd is.

Met de video wouden we elkaar leren kennen, eigenlijk met het hele

thema van de wereldmaand. “Alles wat we delen”. Leer elkaar kennen,

ontdek wat je deelt met elkaar. Misschien is die andere toch niet zo

onbekend, zo ‘anders’. Misschien gaan jullie allebei naar de markt,

misschien luisteren jullie allebei graag naar bepaalde muziek.

Racisme kan bestreden worden door kennismaking. Door met elkaar in

gesprek te gaan.

En je denkt nu misschien, die harde racisten, die zijn nooit van gedacht

te veranderen. Maar dat was ook niet het doel van de video of de

campagne. Die extremen die polariseren, die laten we sowieso aan de

kant. Maar het beweegbare midden, die mensen ergens tussenin,

daarop mikten we. Als we hen laten kennismaken met authentieke

verhalen, met mensen buiten hun cirkel, kunnen vooroordelen misschien

wegvallen. En zo kan een uitspraak zoals “ik ben geen racist maar-“

misschien ook wegvallen.

Eunice Yahuma - "Het gesprek over racisme moet nú gevoerd worden."

Dames en heren, vrienden en medeburgers

Vandaag sta ik hier niet enkel als politicus, niet enkel als Belg met Congolese roots, maar als

een jonge vrouw die droomt van een rechtvaardige en inclusieve samenleving. Een

samenleving waarin iedereen kansen krijgt, ongeacht huidskleur, afkomst of geloof. Maar

laten we eerlijk zijn: om die samenleving te bouwen, moeten we durven praten over een

ongemakkelijke waarheid. Over racisme.

En vaak begint dat gesprek met de veelgehoorde woorden: "Ik ben geen racist, maar..."

We kennen het allemaal. Zodra die zin uitgesproken wordt, voelen we al wat komt. Een

uitspraak die ongepast is, kwetsend of discriminerend, verstopt achter een poging om

verantwoordelijkheid af te schuiven. Want als je begint met "Ik ben geen racist, maar...", wat

zeg je dan eigenlijk? Je zegt: Ik wil niet als racist gezien worden, maar ik ga nu iets zeggen

dat dat toch kan verraden.

Deze zin is niet zomaar een frase; het is een venster naar de diepere lagen van ons

maatschappelijk ongemak. Het toont hoe we als samenleving worstelen met het begrip

racisme. Niemand wil als racist bestempeld worden – dat woord weegt zwaar. Maar hoe vaak

willen we onze eigen privileges werkelijk onderzoeken? Hoe vaak durven we onze veilige

bubbels te doorprikken?

Met die woorden wassen we onze handen in onschuld. We doen alsof het probleem buiten ons

ligt. Maar ondertussen houden we onbewust de status quo in stand.

Racisme is niet altijd schreeuwend. Het is vaak subtiel, verraderlijk. Het zit in de grappen die

we als onschuldig bestempelen, in de blikken die we werpen, in de lage verwachtingen die we

koesteren puur op basis van iemands uiterlijk of naam. Het zit in de deuren die op een kier

blijven, maar nooit volledig openzwaaien. Het zit in de micro-agressies, de alledaagse steken

die littekens nalaten op de ziel.

En elke keer dat we zeggen 'Ik ben geen racist, maar...' ontkennen we deze realiteit.

Racisme is geen individuele afwijking. Het is systemisch. Het is ingebed in onze instituties, in

wie kansen krijgt op de arbeidsmarkt, wie zonder angst over straat kan, wie toegang heeft tot

de beste scholen. Het is een web van ongelijkheid dat levens vormgeeft en

toekomstperspectieven bepaalt. En als we dat niet erkennen, ontkennen we niet alleen de pijn

van velen, maar ook onze eigen rol in dit systeem.

Waarom is dit zo moeilijk?

Omdat het ons vraagt om in de spiegel te kijken. Om toe te geven dat racisme geen abstract

probleem is, maar een realiteit waar we allemaal, bewust of onbewust, aan bijdragen. Het

vraagt moed om te erkennen dat verantwoordelijkheid verder gaat dan wat we zelf hebben

gedaan. Het gaat om wat we vandaag doen om de wereld beter te maken.

We kunnen niet wachten tot volgende generaties het anders aanpakken. Het gesprek over

racisme moet nú gevoerd worden. Want racisme is niet alleen een ethisch probleem, het is een

praktisch probleem. Het belemmert groei, breekt gemeenschappen af, en ondermijnt ons

vertrouwen in de democratie.

Een samenleving die bepaalde groepen structureel uitsluit, snijdt zichzelf in de vingers. Hoe

kunnen we verwachten dat ons land bloeit als jongeren met een migratieachtergrond minder

kans maken op een goede baan of goed onderwijs? Hoe kunnen we samen bouwen aan

vertrouwen als zoveel mensen zich systematisch buitengesloten voelen?

Daarom moeten we het ongemak aangaan.

Niet met disclaimers. Niet met "Ik ben geen racist, maar...". Maar met open ogen en een open

hart. Een hart dat erkent dat racisme bestaat en dat verandering bij ons begint.

Wij hebben bondgenoten nodig. We hebben júllie nodig. Dit is geen strijd die enkel door

mensen van kleur gevoerd moet worden. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het is

aan de meerderheidsgroep om naar voren te stappen, om te luisteren, te leren, en om actie te

ondernemen.

Samen kunnen we bouwen aan een samenleving waar gelijkheid geen droombeeld is, maar

een dagelijkse realiteit. Een samenleving waarin we niet langer onze gesprekken beginnen

met "Ik ben geen racist, maar...", maar zeggen:

"Ik ben een mens, en ik sta voor rechtvaardigheid. Voor gelijkheid. Voor iedereen."

Reacties VIA Mail

Volgende schriftelijke bijdrage 'Racisme' komt van Bernadette Meeus

( www.meeus-bernadette.be - economist fiscalist filosofe).

Racisme

De westerse maatschappij is fier om gebaseerd te zijn op de waarden uit de verlichting, zoals vrijheid en gelijkheid van alle burgers maar uit de praktijk blijkt dat ze exclusief en eurocentrisch is en zo structurele ongelijkheid bestendigt. Zowel in de VS als in Europa werden de islamitische wortels van het grootste deel van onze kennis in de 17de eeuw uitgewist en vervangen door nieuwe politieke identiteiten, de verlichting in Europa en de ‘witte persoon in Amerika’. De rassentheorieën die in de 18de eeuw werden uitgewerkt door de Zweedse bioloog Carl Linnaeus in zijn ‘Systema Naturae’ en via de filosofen Immanuel Kant en David Hume als een hiërarchie werden geconsolideerd in de 19de eeuw, evolueerden naar gemeengoed in intellectuele kringen. De rassenhiërarchie zorgde ervoor dat de witte man in de top van de pyramide kwam te staan met alle mensen van kleur onder hem. De theorie baande de weg voor het onderdrukken en tot slaaf maken van massa’s bevolkingsgroepen.

De afschaffing van de slavernij vanaf het begin van de 19de eeuw, onder Britse impuls was gebaseerd op politiek-economische motieven. De Britten met hun pioniersrol in de industrialisatie wilden de economische concurrentie van andere Europese naties neutraliseren om zo de eigen industrie te beschermen. Het gaf het startschot voor de grootschalige kolonisatie van Afrika onder het mom van een beschavingsmissie. De Europese elites verzekerden zo hun politieke en economische belangen en vestigden ook zonder slavernij een bloederig racisme. De evolutie van technologie en wetenschappelijke kennis zorgden dus niet voor de ontwikkeling van een breed mondiaal perspectief maar vestigde een westerse intellectuele elite waarbij de ‘witte man’ alle kennis bezat om de wereld te voorzien van kennis en vooruitgang. Alternatieve kennisstromen werden vergeten of geminacht. De moderniteit heeft er tevens voor gezorgd dat het Europese onderwijsmodel functioneert als universele referentie en deed een binair wereldbeeld ontstaan ‘the West and the rest’. Een groot deel van de culturele diversiteit werd uitgewist en/of ondergeschikt gemaakt aan het westerse kennismodel. Het is pas met het ontstaan van de Frankfurter Schule in de tweede helft van de 20ste eeuw en de door hen ontwikkelde kritieke theorie dat machtsstructuren de erdoor geproduceerde ongelijkheden werden onthuld. Na de 2de WO werd de hollocaust door onder meer Hannah Arendt gezien als een verderzetting van het kapitalistisch-koloniaal project.

In de 21ste eeuw klinkt de oproep om te dekoloniseren steeds luider, niet enkel politiek maar ook geestelijk. Dekoloniseren betekent het in vraag stellen van alles wat we vanzelfsprekend vinden en stilstaan bij wiens belangen worden verdedigd in alles wat we doen. Het maakt van de dekolonisatie een radicale intellectuele beweging die meer is dan een kritische reflectie maar aanzet tot het verwerpen van hiërarchische relaties van subordinatie en dominantie. De moderniteit die zorgde voor het beeld van de ‘witte’, ‘zuivere’, ‘rationele’ mens, een soort van nieuwe adel, maakte een cross-culturele uitwisseling zo goed als onmogelijk. Voor de Franse filosoof Ethienne Balibar zijn er twee ideologische referentiekaders die elkaar versterken en de racistische politieke economie van het westen vormgeven: een koloniaal kader dat gebaseerd is op raciale superioriteit en een anti-semitisch uitgaand van culturele en religieuze rivaliteit. De globalisering van de financiële en economische wereld zet het nationalisme en de nationaal-sociale staat onder druk en zorgt zo voor een toename van het racisme. Dit racisme manifesteert zich vooral in institutionele praktijken. Administratieve en repressieve praktijken werken discriminerend en vernederend voor bepaalde etnisch, cultureel of nationaal afgebakende groepen. Ze zetten voor Balibar de deur open voor politieke krachten die tot een nog grotere racistische politiek oproepen. De crisis van de natiestaat voedt rechtse politieke groeperingen en praktijken in heel de Westerse wereld.

Voor diversiteitstrainer Robin Di Angelo, auteur van het boek ‘Witte gevoeligheid’ is racisme niet iets dat thuishoort bij kwaadwillige mensen maar is de westerse maatschappij getekend door een diepgewortelde rassenscheiding en ongelijkheid. Witte mensen hebben een gevoeligheid ontwikkeld waardoor het voor hen moeilijk wordt om over racisme te praten. Een van de redenen hiervoor is dat witte mensen zijn grootgebracht met een geïnternaliseerd gevoel van superioriteit. Kritiek op het eigen wereldbeeld wordt ervaren als kritiek op de eigen identiteit als moreel goede mensen. De idee leeft dat enkel slechte mensen racisten zijn. Deze white fragility verhindert dat mensen zich in verband brengen met een racistisch systeem van uitsluiting en onderdrukking. Het merendeel van de witte mensen vinden dat ze recht hebben op privileges omdat ze die verdienen vanuit hun superioriteitsgevoel.

Dit maakt dat racisme enkel wordt gezien in specifieke handelingen en niet als een complex sociaal systeem. Deze defensieve houding zorgt voor handhaving van de status quo. De definitie van racisme die witte mensen aanleren maakt het bijna onmogelijk voor hen om racisme te begrijpen als een systeem waarin ze zijn opgegroeid. Racisme wordt mede in stand gehouden door deze witte gevoeligheid. Onze westerse cultuur verschaft ons niet de nodige informatie om inzicht te krijgen in racisme. Het is continu hard werken om de krachten van racisme die witte mensen conditioneren in een racistische cultuur tegen te gaan.

Eén van de oplossingen bestaat erin om mensen te leren inzien dat hun ervaringen bekeken worden vanuit hun specifieke lens en dat die noch universeel noch objectief is. We moeten onze groepsidentiteit durven bevragen om onze vooroordelen te ontrafelen. Inzicht in hedendaagse vormen van racisme kan maar bekomen worden met een bereidheid om de patronen van groepsgedrag en het effect ervan op individuen te willen onderzoeken. De krachten van racisme spelen in de hele invloedsfeer van de maatschappij waarin we leven. Het gevoel van uniciteit moet aan de kant geschoven worden om het grote geheel te kunnen leren zien van de maatschappij waarin mensen leven. Leren begrijpen dat de krachten van raciale socialisatie constant actief zijn en reflecteren op de raciale witte groepsidentiteit, nadenken wat het betekent het om wit te zijn.

Mensen moeten beseffen dat verschillen enkel genetisch zijn; ras is een door mensen bedacht concept om ongelijke behandeling te rechtvaardigen. Als we allemaal gelijk zijn dan zijn de ongelijke omstandigheden van mensen het gevolg van systematische discriminatie. Ras is dus een sociale constructie om witte superioriteit te bevestigen. Racisme begrijpen betekent het onderscheiden van vooringenomenheid en van discriminatie. Alle mensen hebben vooroordelen, we zijn ons er niet altijd van bewust. Toegeven dat we ze hebben is belangrijk. Discriminatie is handelen vanuit vooringenomenheid; negeren, buitensluiten, bedreigen, belachelijk maken, lasteren, agressief bejegenen.

Er bestaat een wit raciaal frame: witte mensen worden voorgesteld als superieur qua cultuur en prestaties en mensen van kleur worden gezien als van minder sociaal, economisch en politiek belang. Het gaat om negatieve ideeën over mensen van kleur en positieve over witte mensen. Om verandering te brengen moeten we onze kleurenblindheid opzij zetten om onze onbewuste overtuigingen te leren zien. Discriminatie gebeurt niet altijd bewust en het ontkennen van die ingewortelde vooroordelen leidt tot aversief racisme, het leeft onder de oppervlakte.

Vaak wordt beweerd dat de jongere generatie minder racistisch is, echter onderzoek heeft dit ontkracht. Het racisme heeft zich aangepast: er is nog steeds een dominante witte maatschappij die niet voor haar of zijn overtuigingen wil uitkomen.

De context van de wereld is hiërarchisch ingedeeld op basis van ras: onderhoudspersoneel, keukenpersoneel is gekleurd, de hogere trap is wit. Als je wit bent hoor je erbij, als je van kleur bent niet. Witte mensen zijn vrij van de psychische last van ras, ze hebben vrijheid van bewegen en ze behoren tot de standaard van wat gezien wordt als mens. Witte privileges krijgen mensen zonder dat ze het beseffen. Verder bestaat er zoiets als witte solidariteit: racisme ontkennen en toelaten. Net daarom is er bij Unia een meldpunt opgericht om uitingen van racisme en haatspraak te melden. Zonder structurele aanpak van racisme als sociologisch probleem zal de ijsberg onder water blijven bestaan.

Een belangrijke stap is durven erkennen dat het verleden vooral geweldig was voor witte mensen en in het bijzonder witte mannen. Terugkeren naar ‘de goede oude tijd’ betekent een nostalgisch verlangen naar een onbestaand verleden in een veranderde maatschappij. De Make America great again campagne van Donald Trump vormt een mooi voorbeeld van hoe de problemen van de mensen niet bij de elite worden gelegd, waar ze eigenlijk thuis horen, maar bij verschillende gekleurde bevolkingsgroepen. De leuze van Vlaams belang Eerst onze mensen dient eenzelfde doel, een herbevestiging van de witte suprematie.

Ons raciale interpretatiekader moet omgevormd worden om zicht te krijgen op de onbewuste raciale patronen. Een fundamenteel inzicht in racisme verandert ook het gedrag en de aannames die eruit voortkomen. Racisme tegengaan gaat niet vanzelf, het moet op allerlei manieren bestreden worden. De witte socialisatie in racisme en de eigen betrokkenheid in racisme moet blijvend ter discussie worden gesteld evenals de desinformatie over mensen van kleur waarmee we worden gebombardeerd. Het stilzwijgen over ras en racisme met andere witte mensen doorbreken. Het behoort tot de taak van witte mensen om hun witte gevoeligheid aan te pakken. Witte mensen hoeven zich niet schuldig te voelen over hun socialisatie in een maatschappijen die schuldig is aan racisme maar ze moeten wel blijven speuren naar hun geïnternaliseerde patronen van superioriteit om er zo mee te breken. Westerse instituties reproduceren efficiënt ongelijkheid, vooral de onderwijsinstellingen. Racisme onder de aandacht brengen is een voortdurend leer-en actieproces. Het afbouwen van racisme en het geïnternaliseerde superioriteitsgevoel is een rommelig en levenslang proces.

Google Sites

Report abuse

'Vaak subtiel en verborgen'

Reacties VIA Mail

Racisme

'Vaak subtiel
en verborgen'