De evolutie van het leven

Jan van Hooff

Zondag 28 oktober 2018 10:30 uur

De processen die ten grondslag liggen aan het ontstaan van leven op onze aarde zijn zo elementair dat het vrijwel zeker is dat gelijkaardige processen ook elders in de kosmos tot het ontstaan van ‘leven’ – in welke vorm dan ook - zullen leiden.

Essentieel hierbij is het ontstaan van zichzelf replicerende complexen van moleculen [in ons ‘aardse’ geval DNA, RNA en eiwitten]. Via toenemende complexiteit en zelforganisatie ontstaan daaruit relatief stabiele, zichzelf handhavende en vermenigvuldigende levensvormen. Onder andere door taakspecialisatie organiseren deze individuele levensvormen (cellen) zich tot hiërarchisch geordende stelsels (weefsels en organen) en uiteindelijk tot een organisme dat het geheel van die functionaliteiten omvat. Op hun beurt integreren deze organismen (als individuen) in sociale verbanden en uiteindelijk in ecologische stelsels.

Kenmerkend is daarbij een toenemende onderlinge afhankelijkheid van de elementaire eenheden in de overkoepelende verbanden. Specialisatie daarbinnen houdt onverbiddelijk verlies in van autonomie. De eenheden worden gedwongen tot compromissen door onderling strijdige belangen: het conflict tussen individualiteit en gemeenschappelijkheid. Dit kan gaan naar de 'solitaire' kant of naar 'kolonievorming' (denk aan mierenstaten of bijenvolken). Jan van Hooff ziet daarbij parallellen met soortgelijke processen en dilemma's in de huidige maatschappelijke en politieke spanningsvelden zoals bijvoorbeeld de keuze tussen 'in' of 'uit' de EU. Hij staat bekend om zijn enthousiasmerende en voor eenieder heldere presentaties.

Bijdrage in de kosten Є9,00 / €6,00 leden en begunstigers

Jan A.R.A.M. van Hooff (Arnhem 1936), groeide op in Burgers’ Zoo te Arnhem en studeerde biologie in Utrecht en Oxford. Van 1980 tot 2001 was hij aan de Universiteit Utrecht verbonden als hoogleraar in de Gedragsbiologie, en hoofd van de onderzoeksgroep Ethologie & Socio-oecologie. Zijn interesse gaat in het bijzonder uit naar het sociale gedrag en de sociale organisatie van primaten, onderzocht bij de chimpanseegroep in Arnhem. Daarbij ging het om zaken als conflictoplossing, sociale harmonie en stress, en de invloed hiervan op de ontwikkeling van individuele dieren, in afhankelijkheid van sociale positie, leeftijdsfase en sekse.