Cây Giảo cổ lam sau 4 - 5 tháng kể từ ngày trồng (tuỳ theo tốc độ sinh trưởng và phát triển về khối lượng dược liệu của cây trên từng thửa ruộng) có thể tiến hành thu hoạch dược liệu. Cây thu hoạch về rửa sạch hết đất, nhặt sạch cỏ dại và các chất lẫn tạp, để ráo nước, băm khúc dài khoảng 3 - 3,5 cm, rãi mỏng trên bạt sạch, phơi dưới nắng to, thường xuyên đảo đều đến khi dược liệu khô đạt độ ẩm khoảng ≤ 12% là được.

1. Giới thiệu

Cây Giảo cổ lam là loài thân thảo (Gynostemma sp), dạng cây leo, thân mảnh, leo bằng tua cuốn ở nách lá (giống như bầu bí). Lá kép hình chân vịt. Cụm hoa hình chùy mang nhiều hoa nhỏ, các cánh hoa rời nhau xoè hình sao, bao phấn dính thành đĩa, bầu có 3 vòi nhuỵ. Hoa đơn tính, hoa đực và hoa cái mọc trên hai cây riêng biệt, thụ phấn nhờ côn trùng. Thời kì ra hoa từ tháng 6 - 8, thời kì ra quả tháng 9 - 10, thu hoạch vào tháng 11 - 12 hàng năm. Quả mọng, quả khô hình cầu, quả non màu trắng ngà, khi chín tới quả xanh đen, khi chín chuyển sang màu đen, quả có thể mang 1, 2 hoặc 3 hạt, hạt có hình trái tim.

Bộ phận sử dụng của cây Giảo cổ lam chủ yếu là lá và toàn bộ phần thân băm nhỏ (3 - 3,5 cm), phơi khô; trong đó lá là bộ phận có hàm lượng saponin cao nhất. Là một trong những cây thuốc có khả năng chống ô xy hoá tế bào. Ngoài ra Giảo cổ lam còn chứa các vitamin và các chất khoáng như selen, kẽm, sắt, mangan, phốt pho...Người ta đã dùng chế phẩm bào chế từ cây Giảo cổ lam dưới dạng chè thuốc, thuốc sắc với công dụng tiêu viêm, giải độc, trị ho, dưỡng tâm an thần, chống lão hoá và làm thuốc bổ. Giảo cổ lam có tác dụng kìm hãm sự tích tụ tiểu cầu, làm tan cục máu đông, chống huyết khối, tăng cường lưu thông máu lên não; chống viêm gan, chứng cao huyết áp và chống ung thư; kìm hãm sự phát triển của khối u mạnh. Dịch chiết trong nước của cây có tác dụng chống lão hoá, kéo dài tuổi thọ, giảm cholesterol.

2. Chọn vùng trồng

Nên trồng Giảo cổ lam ở những vùng núi cao (từ 300 đến 3.000m so với mặt nước biển); có điều kiện khí hậu mát mẻ, nhiệt độ trung bình từ 15-25oC; độ ẩm không khí 70-95 %; đất giữ ẩm và thoát nước tốt.

Đất trồng cây Giảo cổ lam phải đảm bảo: Đất trồng phải sạch, không ô nhiễm môi trường. Khu trồng không gần nơi đổ rác thải của khu dân cư, khu công nghiệp, nghĩa trang, bệnh viện... Đất trồng không chứa các chất tồn dư độc hại như thuốc trừ sâu, kim loại nặng đồng, chì, kẽm...

3. Thu hoạch

Sau 4 - 5 tháng kể từ ngày trồng cây (tuỳ theo tốc độ sinh trưởng và phát triển về khối lượng dược liệu của cây trên từng thửa ruộng) có thể tiến hành thu hoạch dược liệu. Thu hoạch dược liệu cần dựa trên 2 yêu cầu: Năng suất và chất lượng sản phẩm. Để đạt được mục tiêu đó, khi thu hoạch dược liệu phải chú ý những yếu tố sau:

Không thu hoạch sau những đợt mưa dài, khi đó hàm lượng hoạt chất thấp và tỷ lệ dược liệu tươi/khô rất cao, phơi lâu khô. Nên thu hoạch vào những ngày nắng to, để đảm bảo dược liệu có màu xanh đẹp.

Nên thu hoạch sau khi bón phân ít nhất 3 tuần. Không được thu hoạch sau khi bón phân vì như vậy sẽ còn tồn dư đạm nitrat trong dược liệu, ảnh hưởng đến chất lượng dược liệu.

Thu hoạch: Cắt toàn bộ cây, chỉ để lại phần gốc cây cách mặt đất khoảng 20 - 30 cm để cây có điều kiện tiếp tục tái sinh cho thu hoạch lứa sau.

Năng suất trung bình đạt 82,8 - 120 kg dược liệu khô/sào bắc bộ (360 m2)/lứa cắt, tương đương 2.300 - 3.000 kg dược liệu khô/ha/lứa cắt.

4. Sơ chế

Cây thu hoạch về rửa sạch hết đất, nhặt sạch cỏ dại và các chất lẫn tạp, để ráo nước, băm khúc dài khoảng 3 - 3,5 cm, rãi mỏng trên bạt sạch, phơi dưới nắng to, thường xuyên đảo đều đến khi dược liệu khô đạt độ ẩm khoảng ≤ 12% là được. Nếu thu hoạch dược liệu vào mùa mưa cần xây lò để sấy khô.

Dược liệu Giảo cổ lam khô có thể dùng đun, hãm nước uống hàng ngày, hoặc có thế chế biến thành dạng trà nhúng, trà tan, trà hãm, viên nén, hoặc ở dạng cao lỏng, cao đặc để bào chế thuốc dần. Ngoài ra, còn có thế chế thành dạng nước uống giải khát, rất tốt cho sức khỏe cộng đồng.

5. Bảo quản, vận chuyển dược liệu

- Bảo quản: Dược liệu Giảo cổ lam sau khi được phơi hoặc sấy khô đạt độ ẩm cho phép có thể bảo quản kín trong các bao 2 lớp (bao trong là nylon, bao ngoài là bao tải hoặc bao xác rắn) để trách rách nát, tránh làm dược liệu bị hút ẩm lại trong thời gian bảo quản và vận chuyển. Khối lượng mỗi bao có thể đóng 10 kg - 15 kg dược liệu khô. Bao dược liệu được đặt trên kệ, bảo quản trong các kho thoáng mát, sạch sẽ, khô ráo. Nếu bảo quản trong kho lạnh càng tốt. Thường xuyên kiểm tra định kỳ, phát hiện các bao rách, ẩm... để có biện pháp xử lý kịp thời, tránh dược liệu bị hư hỏng.

- Vận chuyển: Sản phẩm dược liệu khô đóng trong túi polyetylen kín (với điều kiện dược liệu đã phơi sấy đạt độ ẩm cho phép để bảo quản kín), dược liệu không bị hút ẩm, bên ngoài có bao tải để khi chuyên chở tránh bị rách nát.

6. Thu hoạch, xử lý và bảo quản hạt giống.

* Thu hoạch hạt giống:

Cây Giảo cổ lam thuộc họ bầu bí, việc đậu quả và hạt chín được kéo dài trong thời gian từ tháng 9 - 10 đến tháng 11 - 12 hàng năm. Năng suất và chất lượng hạt giống cũng phụ thuộc vào tuổi sinh trưởng của cây. Hạt giống có thể thu hoạch tốt từ gốc cây mẹ có 2 năm tuổi trở lên.

Thời điểm tiến hành thu quả để lấy hạt giống: Sau khi quả đậu, quan sát thấy màu sắc của quả thay đổi theo thời gian sinh trưởng của cây. Ban đầu quả có màu xanh (quả non), rồi trắng, đến trắng ngà, sau đó là màu nâu đen và cuối cùng hạt chín có màu đen, lúc này có thể thu hoạch quả để lấy hạt làm giống. Việc thu hoạch quả được tiến hành thường xuyên liên tục, có thể hàng ngày hoặc cách ngày (tuỳ theo lượng quả chín), thu đến khi hết quả chín hết thì thôi.

Xử lý quả và hạt giống thu được:

Quả chín thu xong được phơi dưới nắng, thường xuyên đảo đều đến khô. Quả phơi khô có thể dùng tay vò nát và hạt được tách rơi ra ngoài. Đo độ ẩm của hạt đạt 10 % trở xuống là được, có thể đóng gói bảo quản.

* Bao bì đóng gói và bảo quản hạt giống:

Hạt Giảo cổ lam sau khi phơi khô được đóng gói trong túi ximăng, bên ngoài là túi nilong dán kín. Trọng lượng đóng gói cho mỗi túi khoảng 500 – 1.000 gam. Hạt giống được bảo quản trong kho thoáng mát, tránh ánh nắng. Khi chưa đến thời vụ gieo hạt thì nên bảo quản nơi có khí hậu mát mẻ hoặc bảo quản hạt trong kho lạnh càng tốt.

Xem thêm chi tiết giảo cổ lam: https://toathuocdongy.com/cay-duoc-lieu-thuoc-nam/giao-co-lam-cay-duoc-lieu-quy-p15.html

Bài thuốc hay về giảo cổ lam: https://toathuocdongy.com/giao-co-lam

Hoặc sản phẩm khác: https://toathuocdongy.com/