Problem

Przemoc wobec dziewczyn* i kobiet* (VAWG) oraz inna przemoc ze względu na płeć (GBV) ma charakter epidemii i jest jednym z najbardziej powszechnych naruszeń praw człowieka. Przemoc ta, nie tylko sama w sobie jest przestępstwem i źródłem cierpienia, ale także uniemożliwia lub skrajnie utrudnia korzystanie z innych praw i zasobów społecznych oraz rozwój. VAWG i GBV jest zarówno źródłem, narzędziem i efektem utrzymywania systemowej dyskryminacji opartej na kryterium płci. 

Tej przemocy można skutecznie zapobiegać. Problem przemocy ma charakter interdyscyplinarny i taki charakter muszą mieć działania profilaktyczne. Państwa odpowiadają za ochronę przed przemocą i łamaniem praw.

Wybrane fakty na temat przemocy wobec dziewczyn i młodych kobiet* w przestrzeni publicznej:

• Dziewczyny i młode kobiety stanowią najbardziej narażoną na przemoc seksualną i przemoc ze względu na płeć grupę ludzi (choć wciąż brakuje badań uwzględniających płeć, wiek i inne przesłanki)

• 84% kobiet w Polsce doświadczyło molestowania w miejscach publicznych (raz lub wiele razy), z czego 43% przed ukończeniem 18 lat (IPSOS DLA L’OREAL, 2021)

• 36,2% respondentek doświadczyło molestowania podczas kształcenia zawodowego (PTPA, 2022) (spośród dorosłych uczestniczek badania)

• 44% studiujących kobiet doświadczyło molestowania seksualnego (RPO, 2017).

Konsekwencje przemocy w przestrzeni publicznej:

• 38% kobiet decyduje o ograniczaniu swojej aktywności edukacyjnej, zawodowej, towarzyskiej w celu uniknięcia przemocy (IPSOS DLA L’OREAL, 2021)

• 30% aktywnych publicznie dziewczyn i kobiet, które doświadczyły cyberprzemocy  zupełnie rezygnuje z aktywności społecznej lub politycznej, a 25% czasowo (Spurek, 2024) 

• kobiety ponoszą konsekwencje psychologiczne cyberprzemocy (m.in. strachu o bezpieczeństwo - 19% i życie - 14%)

• w przypadku osób uczących się, wśród konsekwencji znajdują się m.in. utrata pewności siebie i obniżone poczucie własnej wartości (60%) oraz zanik motywacji do chodzenia do szkoły/na uczelni (59%), obniżenie ocen (39%), zaniechanie uczęszczania do do szkoły/na uniwersytet lub opuszczanie zajęć/zajęć (25%) a także całkowita rezygnacja z edukacji (13%).

Przemoc i życie w strachu przed przemocą sprawiają, że dziewczyny* i kobiety* nie mają szansy rozwijać się zgodnie z własnym potencjałem. Nasze wybory życiowe, w tym dotyczące związków, edukacji, pracy, wypoczynku, podróży są ograniczone przez przemoc lub obawy przed nią. Doświadczanie braku bezpieczeństwa przez DiMK* jest powszechne. Perspektywa intersekcjonalna pozwala dostrzec, że doświadczenia przemocy i braku bezpieczeństwa są różne w zależności od innych wymiarów tożsamości, które wpływają na życie dziewcząt* i kobiet*, takich jak pochodzenie etniczne, status ekonomiczny, orientacja seksualna, stopień niepełnosprawności czy kolor skóry. Aktualne rozwiązania, zamiast poprawiać bezpieczeństwo dziewcząt* i młodych kobiet* (DiMK*), często pogłębiają istniejące problemy i mogą negatywnie wpływać na ich codzienne życie.

Safer Cities / Building Safer Futures: A Youth-Centric Approach to Urban Safety in Poland

Celem projektu „Safer Cities” jest budowanie bezpiecznych, odpowiedzialnych i włączających miast wraz z dorastającymi dziewczętami* i dla nich. Poprzez działania projektowe dążymy do poprawy bezpieczeństwa i dostępności przestrzeni publicznych oraz zwiększenia aktywnego i znaczącego udziału dziewcząt* i młodych kobiet* w kształtowaniu i zarządzaniu przestrzeniami miejskimi. Oczekiwane efekty projektu obejmują również zwiększoną autonomiczną mobilność  dziewcząt* i młodych kobiet* w mieście. Podczas badań przeanalizowałyśmy, jak dziewczęta* i młode kobiety* w całej swojej różnorodności doświadczają (lub nie) bezpieczeństwa, przemocy i dyskryminacji w przestrzeniach publicznych Krakowa i Warszawy. Skupiłyśmy się na czynnikach, które wpływają na te doświadczenia, analizie stanu prawnego oraz działań podejmowanych w tej dziedzinie. Wyniki tych badań stanowiły podstawę do kolektywnego, wielosektorowego wypracowania rekomendacji zmian i postulatów rzeczniczych, by doświadczenia i perspektywy różnych D*iMK*, były reprezentowane i uwzględniane w odpowiednio sformułowanych politykach i programach publicznych (miejskich, centralnych, realizowanych przez instytucje kultury i uczelnie). 

Wezwanie do działania

87 % dziewczyn* które uczestniczyły w badaniach zrealizowanych w ramach projektu Safer Cities domaga się, by  władze publiczne poważnie  potraktowały kwestie bezpieczeństwa  dziewcząt* i młodych kobiet* w przestrzeniach publicznych.

Z badań przywoływanych przez ONZ wynika, że skoordynowane, wszechstronne, szeroko zakrojone i adekwatnie finansowane działania profilaktyczne mogą położyć kres przemocy, co może mieć transformacyjny wpływ na życie kobiet i dziewcząt. Szczególnie obiecujące rezultaty przynoszą strukturalne programy upełnomocnienia kobiet, stabilne i systemowe finansowanie działalności organizacji działających na rzecz praw kobiet i dziewczynek, edukacja równościowa nastawiona na transformację norm społecznych oraz relacji władzy między płciami, a także wzmacnianie podstawowych usług wsparcia dla osób ocalałych (ONZ, 2023).

Dlaczego spotykamy się 11 października?

11 października został wybrany na termin seminarium ze względu na fakt, że jest to Międzynarodowy Dzień Dziewczyn ustanowiony w 2011 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Ma on na celu przybliżenie społeczeństwu szczególnych wyzwań, przed jakimi stoją dziewczynki, dziewczyny i młode kobiety na całym świecie. Od kilkunastu lat ekspertki z fundacji Juniper promują obchody MDD w Polsce, aby zwrócić uwagę na sytuację dziewczyn/ek* oraz przyczynić się do wypracowywania strategii przeciwstawiania się przemocy i dyskryminacji. Szczególnie zależy nam na tym by działo się to dzięki wzmocnieniu głosu/udziału dziewczyn* oraz młodych kobiet* i uwzględnieniu ich perspektywy.