Kudüs şehri, Filistin'in tam ortasında bulunur. Şehrin tarihi eskilere dayanır. Şehir, 5 tepe üzerine kurulmuştur: Moria,Zuhur,Sion Dağı,Zeyta,Ekra Tepeleri.
Şehrin su kaynağı, Ümmü'd Derec çeşmesidir, bu çeşmeye Neb'ul Azra da denir. Bunu dışında Eyyub kuyusu,Silvan kuyusu gibi kuyular da mevcuttur.
Kudüs kelimesi, temizlik duruluk anlamları taşır. Tarihte Kudüs'e pek çok isim verilmiştir bunlardan bazıları, Salem,Yebus,Urşalim,Davud Şehri,Alia,Beytül Makdis,Jerusalem.
Şehrin surlarını ilk defa Yebusi Arapları inşa etmiştir. Günümüzdeki surları ise Kanuni Sultan Süleyman inşa etmiştir. Şehrin 7'si açık 4ü kapalı 11 kapısı vardır. Açık olanlar; Babul Amud,Babus Sahira,Babul Ebsat,Babul Mağaribe,Babu Nebi Davud,Babul Halil,El Babul Cedid. Kapalı olanlar; Babur-Rahme,El Babul Vahid,El Babus Sülasi,El babu'l Müzdevic.
Kenanlılar
Kenanlılar Filistin ve Ürdün'e M.Ö.3000'li yıllarda yerleşmiş Sami bir topluluktur. Birçok kabileden oluşmaktadır. Birisi de Yebusilerdir. Yebusilerin en meşhur kralı Meliki Sadık'tır.O Allahın birliğine davet eden ülkedeki ilk mescidi kuran kişidir.
Firavunlar Dönemi
İbraniler Dönemi
Hz.Musa(a.s.) Filistin'e girmeden vefat etmiştir.Ondan sonra İsrailoğullarının başına Tevrat'ta Yeşu olarak isimlendirilen Yuşa b.Nun gelmiştir. Hz.Davud şehre girmiştir ve krallığı kurmuştur.
İbrani Krallığı
997 yılında Hz.Davud şehre girmiştir. Zırh yapma sanatını öğrenmiş, ilk kez uygulamıştır. (Sebe10-11) Hz.Süleyman 923-963 yıllarında krallık yapmıştır.Allah onun emrine cinleri,insanları,kuşları ve rüzgarı vermiştir.(Neml-17-18) Hz.Süleyman ayaklanma karşısında Mısır Kralından yardım isteyince Kudüs'ü ele geçirme süreci başlamış oldu. O, 923 yılında vefat etmiştir.
Asurlular
Babil
Nabukadnezar, M.Ö.605 yılında Mısırlıları hezimete uğrattı. Bu kral, Filistin halkının çoğunu da Babil'e götürmüştür.
Pers
Yunan
Filistin ve Kudüs Batlamyus devletinin yönetimine girdi.
Romalılar
M.Ö 63 yılında Kudüs, Romalılıların yönetimine girdi 637 yılında Hz.Ömer'in fethiyle Roma, şehri müslümanlara bıraktı. Pompei şehre girerken mancınıkla saldırmıştır.
Herod
Hz.İsa doğdu ve Herod doğan tüm erkek çocukların ölmelerini emretti. Annesi Hz.İsa'yı Mısır'a kaçırmıştır.
Hz.İsa
Bu dönemde Kudüs valisi POTİUSPİLATUS Hristiyanların inancına göre Hz.İsa'yı çarmıha geren kişidir. Hz.İsa'nın çarmıha gerilip öldüğüne müslümanlar inanmamaktadır.(Nisa-4/157)
137 yılında Yahudiler ayaklandılar fakat Roma İmparatoru isyanı bastırmıştır. Beytül Makdis Romalılar döneminde 2 kez yıkıma uğramıştır.
Bizans
Şehir, Hz.Ömer'in fethine kadar Bizans idaresinde kalmıştır.
Bizans Döneminde İnşa Edilen Önemli Yapılar
Kıyamet Kilisesi,İlyon Kilisesi,Azra Kilisesi.
Müslümanların Kudüs'ü Fethi
1.Kudüs müslümanların ilk kıblesidir.
Hücretten 16 veya 17 ay sonrasına kadar müslümanlar kutsal şehre yönelerek namaz kılmışlardır.
2.Kudüs Hz.Peygamber(a.s.)'ın İsra ve Miraç olaylarının gerçekleştiği yerdir
3.Kudüs'ün Bereketi ve Kutsallığı
Araf:7/-137
4.Allah'ın yeryüzündeki 2.evi olması
Buhari ve Müslim'e göre Kabeden 40 yıl sonra inşa edilmiştir.
5.Mescidi Aksa'da namaz kılmanın fazileti
6.Kudüs, bereket maksadıyla ziyaret edilen bir şehirdir
7.Kudüs ilahi vahyin indiği mekandır
Kudüs'ün İslamdaki Yeri
Melekler böyle kutsal mekanlara kanatlarını gererler,Hz.Peygamber(sav) Kudüs'ün fethini müjdelemiştir,Kudüs ahir zamnda İslam ümmetinin merkezi olacaktır,Kudüs mahşer ve yayılma toprağıdır.
İsra ve Miraç
Kuran kıyamete kadar okundukça her müslümanın inancında Kudüs'ün yerini vurgulayan İsra Suresinin ilk ayetindeki ilahi karar da var olacaktır.
Allah Mescidi Haram'la Mescidi Aksa'yı birbirİne bağlamıştır.
Miraç hadisesinde İslam'ın en büyük farzı olan namaz farz kılınmıştır. ''Namaz müminin miracıdır.''
Hz.Ömer(r.a.) Dönemi
Hz.Ömer ilk iş olarak Kıyamet Kilisesine gitmiştir. Namaz vakti girince içeride namaz kılmayı reddetmiştir. Mescudul Ömer inşa edilmiştir. Hilekarlığı önlemek için zabıta teşkilatı kurulmuştur. TAkvimi getirmiş, posta teşkilatı kurmuştur.
Emeviler
Ömer Mescidini genişletmişlerdir.
Kubbetüs Sahra'yı inşa ettirmişlerdir.
Büyük alimler Kudüs'te yetişmiştir.
Abbasiler
Haçlı işgalinden Önce Kudüs
Tolunoğulları
Akşitler
Fatımiler
Selçuklular
Haçlı seferleri öncesi Kudüs'ün durumunun gezginler şöyle anlatıyor: Kudüs halkında daha iffetlisi yoktur.Kudüs çarşılarından daha temiz çarşı yoktur.
Haçlı Seferleri nedenleri; dini,siyasi,ekonomik.
Papa 2.Urban gaza getirici bir konuşma yapmıştır.
Haçlı başarısı sebepleri: İslam dünyasında birliğin olmayışı
Haçlı Kuşatması
Haçlılar şehri almak için 2 ahşap kale yaptırmışlardır.75 binden fazla müslümanı öldürmüşlerdir.Hz.ömer'in şehri alırkenki hoşgörüsü nerede Haçlıların zalimlikleri nerede!
Haçlıların İşgalden Sonra Kudüs'teki Faaliyetleri
1.Kubbetüs Sahra'yı kiliseye çevirmişlerdir
2.Mescidi Aksa'yı kral sarayına çevirmişlerdir.
3.Mescidi Aksanın altında kalan bölümleri atlarına ahır yapmışlardır
Haçlı işgalinden sonra müslümanların yerini Suriyeli Hristiyanlar, yahudi azınlığın yerini latinler aldı.
Nureddin Zengi ve Kudüs'ü Kurtarmadaki Rolü
Babası Musul ve Haleb meliki, Frenklere karşı cihat bayrağını ilk açan yönetici İmameddin Zengi'dir. Nureddin Zengi elde ettiği başarılarla haçlılara karşı cihad ruhunun canlanmasına neden oldu. Anadolu Selçukluları, Artuklular ve Türkmenler gibi Müslüman toplulukları özellikle Urfa ve Antakya emirliklerindeki haçlılara karşı cesaretlendirdi. O, ömrü boyunca Mescidi Aksa'dan başka hiçbirşey düşünmemiş Mescidi Aksaya koymak için minber hazırlatmıştır.
Kudüs'ün kurtarıcısı Selahaddin Eyyubi bir kürt ailesine mensuptu. Babası Necmeddin Eyyub, amcası Eseduddin Şirkuh'tur. O, dindar,adaletli ve cömert bir insandır. Mısır ve Musul'u birleştirmeyi ve Frenklere karşı Hıttin'de büyük bir zafer kazanmayı başarmıştır. Salahaddin Eyyubi önce haçlılarla bir antlaşma yapmış, savaş hazırlığında bulunmuştur. Daha sonra yazın yakıcı sıcaklığından yararlanarak Kudüs'ü fethetmiştir. Haçlıların o güne kadar yaşadıkları en büyük hezimetti. Savaş 2 günde tamamlanmıştı fakat etkileri uzun sürmüştür. Selahaddin Eyyubi Nureddin Zengi'nin hazırlatmış olduğu minberi mescide koydurmuştur. Bu zaferden sonra Zekiyuddin Efendi can alıcı bir hutbe okumuştur.
Salahaddin'in vefatından sonra iktidar mücadelesi başlamış ve ülke gerilemiştir.
Eyyubiler Kudüs'te birçok medrese inşa etmişlerdir.
Memlükler Döneminde Kudüs Parlak bir çağ yaşamıştır. Bazı imar faaliyetleri: Kubbetüs Sahra'nın Tamiri, Kubbetüs Silsile'nin Yenilenmesi
Sultan Mansur Kalavun Döneminde El Mansur Ribatı, El-kalenderi Mescidi gibi imar faaliyetleri yapılmıştır.
Ayni Calut Savaşı'nda Memlüklüler Moğollara karşı ezici bir zafer kazanmışlardır.
Osmanlı Dönemi Kudüs
Yavuz SULTAN Selim Mercidabık Zaferiyle Memlükleri yenilgiye uğratmıştır Şam beldelerini ve Kudüs'ü ele geçirmiştir.
Kanuni zamanında bir çok imar faaliyeti olmuştur.Su problemine çözüm bulunmuştur.
Sultan 2.Mahmut zamanında da bir takım tamir işlemleri yapılmıştır.
Sultan Abdülhamid zamanında Theodor Herlz Abdulhamid'den bir ferman çıkarmak için çok uğraşmıştır fakat başarılı olamamıştır.
24 Temmuz 1922'de Filistin İngiliz mandasına geçti. 1.Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın yenilgisiyle birlikte Filistin askeri bir yönetime girdi. İngilizlerle Yahudiler birlik olup Müslümanları bu diyardan atmaya çalışıyor olsalar da Kudüs kıyamete kadar müslümanlarındır.
Burak Ayaklanmasıyla yahudiler kutsal şehri ele geçirip Müslüman izlerini silmek istemişler ve Ağlama Duvarı'nın yahudi mülkü olduğunu iddia etmişlerdir. Bunun üzerine bir komisyon kurulmuş, Müslümanların haklılığı kabul edilmiş ve bazı sınırlandırmalar getirilmiştir.
1936 Ayaklanmasında ise 30 bin Arap vatandaşı katletmişlerdir.
Yahudiler 1948'de Filistin'i işgal ettiler 1948'de devlet kurduklarını ilan ettiler,Kudüs'ün batısını ele geçirdiler. Doğu kısmı Ürdün'e kaldı.
21.08.1969 tarihinde Mescidi Aksa Michael Rohan tarafından kundaklandı. Saldırıda Mescidi Aksa'nın yıkımı hedeflenmişti.
İsrail işgali döneminde 5 Haziran 1967 yılında (6 gün savaşı) Filistin'e komşu Arap devletleri büyük bir saldırı düzenledi.
İsrail Mescidi Aksa'nın altlarına çeşitli tüneller kazarak Süleyman Mabedini aramak bahanesiyle Mescidi Aksanın temellerini sarsmayı ve yok etmeyi hedeflemiştir. Bu kazılardan birinde 17 öğrenci hayatını kaybetmiştir. İsrail şehri yahudileştirmek için son hamle olarak Batı Şeria Duvarı adı verilen Utanç Duvarını inşa etmiştir.
Son olarak Müslümanların Kudüs'e karşı bazı görevleri vardır. Tarihe göz atan herkes Kudüs'ün İslam ümmetinin gücünün veya zayıflığının kıstası olduğunu görür. Kutsal şehrin işgali, ümmetin zayıflığının ve dağılmışlığını sonucudur. Hepimizin Kur'an'a ve sünnete sımsıkı sarılmamız gerekmektedir ki, Kudüs'ü kurtaralım. İslam aleminin içinde bulunduğu kaostan ancak yine İslam'la kurtulabiliriz. Bunun için elimizden ne geliyorsa yapmalıyız.
Nurgül Zeynep ÇELİK