Bệnh trào ngược dạ dày: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử trí

Bệnh trào ngược dạ dày là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến hiện nay, nhưng nhiều người vẫn còn chủ quan vì chưa hiểu rõ cơ chế hình thành, mức độ tiến triển cũng như những biến chứng mà bệnh có thể gây ra. Vậy bệnh trào ngược dạ dày xuất phát từ đâu, có những dấu hiệu nào và cần xử trí ra sao để kiểm soát hiệu quả? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Tổng quan về bệnh trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày là gì? Đây là tình trạng dịch trong dạ dày, bao gồm axit, pepsin hoặc thức ăn, trào ngược lên thực quản nhiều lần, gây ra các triệu chứng khó chịu hoặc tổn thương niêm mạc thực quản. Theo các nghiên cứu dịch tễ học, tỷ lệ mắc bệnh dao động khoảng 13 - 20% dân số tại các quốc gia phương Tây và đang có xu hướng gia tăng tại nhiều nước châu Á trong những năm gần đây.  Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi và thường xuất phát từ lối sống thiếu lành mạnh.

Mặc dù phần lớn trường hợp có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm, bệnh không nên bị xem nhẹ. Tình trạng trào ngược kéo dài có thể gây viêm thực quản, loét, hẹp thực quản, Barrett thực quản và làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản ở một số người bệnh. Do đó, việc nhận biết sớm triệu chứng và điều trị đúng hướng đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh hiệu quả.

Dấu hiệu nhận biết bệnh trào ngược dạ dày

Triệu chứng của trào ngược dạ dày khá đa dạng. Một số người chỉ xuất hiện biểu hiện nhẹ, trong khi nhiều trường hợp có triệu chứng kéo dài và ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống.

Dấu hiệu điển hình

Các triệu chứng điển hình thường liên quan trực tiếp đến sự trào ngược của dịch vị lên thực quản, bao gồm:

• Ợ nóng: Cảm giác nóng rát vùng sau xương ức, lan từ thượng vị lên cổ. Triệu chứng thường xuất hiện sau bữa ăn, khi cúi người hoặc nằm xuống.

• Ợ chua: Người bệnh cảm nhận vị chua hoặc đắng trong miệng do dịch vị trào lên.

• Ợ hơi: Xảy ra nhiều sau ăn hoặc khi bụng đầy hơi, khó tiêu.

• Đau rát sau xương ức: Dễ nhầm lẫn với bệnh lý tim mạch nên cần được đánh giá nếu đau kéo dài hoặc dữ dội.

• Khó nuốt hoặc nuốt vướng: Tình trạng viêm kéo dài khiến niêm mạc thực quản phù nề hoặc hình thành sẹo hẹp.

• Buồn nôn hoặc nôn: Một số người cảm thấy thức ăn trào ngược lên họng sau ăn hoặc khi thay đổi tư thế.

• Ăn kém ngon miệng: Axit trào ngược gây cảm giác đắng miệng, khó chịu và làm giảm cảm giác ngon miệng.

Dấu hiệu ngoài thực quản

Ngoài các biểu hiện ở đường tiêu hóa, bị trào ngược dạ dày còn có thể gây ra nhiều triệu chứng tại cơ quan khác do axit kích thích vùng hầu họng hoặc đường hô hấp. Những dấu hiệu thường gặp gồm:

• Ho kéo dài, đặc biệt về đêm.

• Khàn tiếng hoặc mất tiếng tái diễn.

• Viêm họng mạn tính, thường xuyên hắng giọng.

• Tăng tiết nước bọt.

• Hôi miệng.

• Mòn men răng do tiếp xúc với axit.

• Khởi phát hoặc làm nặng thêm hen phế quản ở một số trường hợp.

Nguyên nhân gây bệnh thường gặp

Sự hình thành hiện tượng trào ngược dạ dày thường liên quan đến nhiều cơ chế khác nhau. Trong đó, rối loạn chức năng của cơ thắt thực quản dưới đóng vai trò trung tâm. Cụ thể: 

Bất thường tại thực quản

Khi cơ thắt thực quản dưới suy yếu hoặc mở quá nhiều, khả năng ngăn dịch vị trào ngược giảm đi đáng kể. Đây được xem là cơ chế bệnh sinh quan trọng nhất. Bên cạnh đó, thoát vị khe hoành cũng làm thay đổi cấu trúc chống trào ngược tự nhiên giữa thực quản và dạ dày. Một số người còn gặp rối loạn nhu động thực quản khiến axit lưu lại lâu hơn, làm tăng mức độ tổn thương niêm mạc.

Bất thường tại dạ dày

Các rối loạn làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày khiến thức ăn tồn lưu lâu, làm tăng áp lực trong dạ dày và tạo điều kiện để dịch vị trào ngược lên thực quản. Ngoài ra, viêm loét dạ dày, hẹp môn vị hoặc các bệnh lý gây cản trở lưu thông thức ăn cũng góp phần làm triệu chứng xuất hiện nhiều hơn. Khi áp lực trong dạ dày tăng cao, nguy cơ trào ngược cũng tăng theo.

Các yếu tố từ lối sống

Lối sống hiện đại là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ mắc bệnh ngày càng gia tăng. Những yếu tố thường gặp gồm:

• Ăn quá no hoặc ăn sát giờ đi ngủ.

• Tiêu thụ nhiều thực phẩm nhiều chất béo.

• Uống nhiều cà phê, nước có gas hoặc rượu bia.

• Hút thuốc lá.

• Thừa cân, béo phì làm tăng áp lực ổ bụng.

• Căng thẳng kéo dài ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa.

• Ít vận động và duy trì thói quen sinh hoạt thiếu khoa học.

Cách xử trí trào ngược dạ dày phổ biến hiện nay

Việc xử trí cần được cá thể hóa dựa trên mức độ triệu chứng, thời gian mắc bệnh và kết quả thăm khám. Sau khi được bác sĩ đánh giá, người bệnh có thể được hướng dẫn áp dụng một hoặc nhiều biện pháp sau:

• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Chia nhỏ bữa ăn, tránh ăn quá no, hạn chế thực phẩm nhiều chất béo, đồ uống có cồn và các thực phẩm dễ làm xuất hiện triệu chứng.

• Thay đổi lối sống: Giảm cân nếu thừa cân, bỏ thuốc lá, không nằm trong vòng 2 - 3 giờ sau ăn và kê cao đầu giường khi ngủ nếu thường xuyên xuất hiện triệu chứng ban đêm.

• Sử dụng thuốc theo chỉ định: Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng axit, thuốc kháng thụ thể H2 hoặc thuốc ức chế bơm proton (PPI) nhằm giảm tiết axit và tạo điều kiện cho niêm mạc thực quản phục hồi.

• Điều trị các bệnh lý nền: Kiểm soát viêm loét dạ dày, thoát vị khe hoành hoặc các rối loạn tiêu hóa liên quan giúp cải thiện hiệu quả điều trị.

• Can thiệp ngoại khoa khi cần: Phẫu thuật chống trào ngược hoặc các kỹ thuật can thiệp khác được cân nhắc ở người bệnh không đáp ứng với điều trị nội khoa hoặc có biến chứng.

Khi nào cần thăm khám ngay?

Mặc dù nhiều trường hợp có thể cải thiện khi thay đổi lối sống và điều trị theo chỉ định của bác sĩ, một số dấu hiệu lại cho thấy bệnh đang tiến triển nặng hoặc đã xuất hiện biến chứng. Do đó, khi gặp các biểu hiện dưới đây, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời. 

• Nuốt nghẹn hoặc nuốt đau.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.

• Đau ngực dữ dội hoặc đau kéo dài, đặc biệt cần loại trừ bệnh tim mạch.

• Nôn nhiều, ăn uống kém kéo dài.

• Ho kéo dài, khàn tiếng hoặc viêm họng tái diễn không rõ nguyên nhân.

• Triệu chứng kéo dài trên nhiều tuần dù đã thay đổi chế độ ăn và sinh hoạt.

• Người trên 50 tuổi mới xuất hiện triệu chứng hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư đường tiêu hóa.

Kết luận

Bệnh trào ngược dạ dày là bệnh lý tiêu hóa phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phương pháp. Nhận biết các dấu hiệu điển hình, chủ động điều chỉnh lối sống và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ giúp giảm triệu chứng, phòng ngừa biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nếu thường xuyên gặp tình trạng ợ nóng, ợ chua, đau rát sau xương ức hoặc nghi ngờ mắc bệnh, bạn nên đến Bệnh viện Đại học Phenikaa để được các bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa thăm khám và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Liên hệ hotline để được hỗ trợ đặt lịch thăm khám sớm nhất.