QƏNAƏT ETMƏK 

Salam, dəyərli Bazman oxucuları! Bu məqaləmdə sizlərə qənaət etməkdən nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğundan bəhs edəcəyəm.

 Qənaət əsas fəlsəfə olaraq “az, amma öz” prinsipini mənimsəyən bir cərəyandır.

 Az əşya ilə daha çox xoşbəxtlik əldə etmək hədəflənir. 

Dizaynda qənaət

Qənaət az əşya ilə ən yüksək səmərəliliyi əldə etməyi hədəfləyir.

Pareto prinsipinə görə, sahib olduğumuz əşyaların təxminən 80%-ni aktiv şəkildə istifadə etmirik və yalnız 20%-dən istifadəni intensiv şəkildə həyata keçiririk.

Sahib olduğumuz geyimlərin təxminən 80%-ni aktiv şəkildə geyinmirik.

Evdəki əşyalarımızın təxminən 80%-i lazımsızdır. Yəni onlar olmasa belə, həyatımızda heç nə əskik olmaz.

İstehlak mədəniyyətinin mənfi təsirləri səbəbindən daim ehtiyacımız olmayan şeyləri alırıq. Bu isə büdcənin idarə olunmasına mənfi təsir göstərir.

Bir kişinin öz həyatında həddindən artıq çox əşya saxlamasının heç bir mənası yoxdur.

Bir kişi üçün ehtiyacları və müəyyən istəkləri kifayətdir.

Məsələn, pis geyimlərin olmamalıdır. Bütün geyimlərin yaxşı və keyfiyyətli olmalıdır. Bu baxımdan, daha səmərəli bir qarderoba sahib olacaqsan.

Pulundan daha səmərəli şəkildə istifadə etməlisən.

Xüsusilə də özünü inkişaf etdirmək üçün pul xərcləməlisən.

Özünə etdiyin investisiya sənə daha çox şey qazandıracaq.

Öyrənməyə və tətbiq etməyə daha çox resurs ayırmalısan. Daha az əşya alsan, bu mümkün olacaq.

Qənaəti həyatıma tətbiq etdiyimdən bəri həyat keyfiyyətimin artdığını deyə bilərəm.

Daha az şey alıram və ticarət mərkəzində gəzərkən gördüyüm bir əşya haqqında özümə belə bir sual verirəm: “Bu əşyanı alsam, həyatımda necə bir töhfəsi olacaq?” Daha sonra isə bu sualları verirəm: “Bu əşya olmasa, həyatımda ciddi bir çatışmazlıq hiss edəcəyəmmi?”

İnanın, əşyaların əksəriyyətini almağa dəyməz.

Onların çoxu lazımsızdır.

Bu baxımdan, alacağım məhsullarda qiymət-performans nisbətini ön planda tuturam.

Əgər müntəzəm istifadə etdiyim bir məhsuldursa, onun ən keyfiyyətlisini bir dəfə almağa çalışıram.

Əşyaların həyatıma töhfə verməsi mənim üçün vacibdir.

Bir çox lazımsız əşyamı da payladım və ya atdım.

Az əşya ilə daha yaxşı nəticələr əldə edirəm.

Sən də özün üçün ən yaxşısını etməlisən.

Özüm üçün hazırladığım siyahını səninlə də bölüşmək istəyirəm.

Sənin də həyat keyfiyyətinin artmasını istəyirəm.

1. Ehtiyacın olmayan şeyləri alma.

2. Məhsulun performansı markasından daha vacibdir.

2. Məhsulun qiyməti yüksəkdirsə, ciddi keyfiyyət və səmərəlilik təmin etməlidir.

4. Mənasız məhsullardan çox alma (məsələn, həddindən artıq köynək almaq).

5. Bir məhsuldan sonuna qədər istifadə etdikdən sonra yenisini al.

6. İstehlak mədəniyyətinin təsirinə həddindən artıq düşmə.

7. Həyatına töhfə verməyən məhsullara pul xərcləmə.

8. Lazımsız qarışıqlıq yaradacaq hər bir məhsulu həyatından çıxarmalısan.

9. Heç vaxt keyfiyyətsiz geyim alma. Bu baxımdan çox da bəyənmədiyin şeyi almamalısan.

10. Resurslarından maksimum fayda əldə etmək üçün istifadə et.

11. Daha çox əşyaya sahib olmaq səni xoşbəxt etməyəcək.

12. Həmişə əlindəkilərdən daha yaxşı istifadə etməyə fokuslan. Əgər işinə yaramırsa, dəyişdir.

Büdcənin idarə olunması son dərəcə önəm verilməli olan bir mövzudur. Əksər insanlar pullarını nəyə və necə xərclədiklərinə diqqət yetirmirlər. Buna görə də buna diqqət yetirmək lazımdır. Büdcənin idarə olunması əslində bir sənətdir, çünki əlinizdəki puldan ən səmərəli şəkildə istifadə etmək sənətidir. Bu tarazlığı yaratmaq isə çətindir, çünki həyatda hər zaman əvvəlcədən hesablana bilməyən xərclər də ortaya çıxa bilər.

İlk növbədə, büdcənin idarə olunmasından daha çox, qənaətin nə olduğundan bəhs edim. Qənaət az əşya ilə kifayətlənmək, sadəliyə üstünlük verməkdir. Lazımsız əşyalardan və qarışıqlıqdan xilas olmaqdır. Müəyyən baxımlardan cəlbedici hesab etdiyim bir fəlsəfədir. Hər kəsə qənaəti həyatına müəyyən səviyyədə tətbiq etməyi tövsiyə edirəm. Təbii ki, bu fəlsəfəni həddindən artıq radikal şəkildə tətbiq etməyin tərəfdarı da deyiləm. Çünki bu işin sonu insanın yalnız ən zəruri şeylərlə kifayətləndiyi bir həyat tərzinə qədər gedib çıxa bilər. Buna görə də mən qənaəti məhsuldarlığa mane olan qarışıqlıqdan və büdcəni çətin vəziyyətə salan xərclərdən qoruyan bir yanaşma kimi qəbul edəcəyəm.

İlk növbədə, büdcənin idarə olunmasının qızıl qaydası budur: hər hansı bir şeyi almadan əvvəl özünüzə ciddi şəkildə verməli olduğunuz bir neçə sual var. Bunlar aşağıdakılardır:

- Bu şeyə həqiqətən ehtiyacım varmı?

- Bu şeyi almaq üçün kifayət qədər büdcəm varmı?

- Bu şeyi almağa həqiqətən dəyərmi?

- Alacağım şeyin həyatıma nə kimi töhfəsi olacaq?

Göründüyü kimi, aldığımız əşyaların əksəriyyəti bu 4 sualdan ibarət sınaqdan keçə bilməyəcək. Maddi vəziyyətiniz nə qədər pisdirsə, bu qaydaları bir o qədər ciddi şəkildə tətbiq etməlisiniz. Əgər maddi vəziyyətiniz kifayət qədər yaxşıdırsa və alacağınız əşyalar büdcənizə ciddi təsir göstərmirsə, seçim sizə qalır.

Xüsusilə Azərbaycanda iqtisadiyyatın pisləşdiyi və gələcəyin qeyri-müəyyən olduğu bir şəraitdə böyük məbləğlər xərcləmək ağıllı addım deyil. Xüsusən də lazımsız şeylərə həddindən artıq pul xərcləyirik.

Büdcənizdən səmərəli istifadə etmək üçün alacağınız məhsulları əvvəlcədən araşdırın və alış-verişinizi büdcənizi yormayacaq şəkildə zamana yayaraq həyata keçirə bilərsiniz.

Geyim alacaqsınızsa, nəzərə alın ki, geyim zamana yayılaraq alınmalı olan məhsulların başında gəlir. Alış-verişinizi bir il ərzində bölüşdürərək büdcənizə təsir etməyəcək şəkildə planlaşdırmalısınız. Geyim alarkən endirim mövsümünü gözləmək və ya mövsümün sonunda xeyli məhsul almaq olar.

Bundan əlavə, köynək və sviter kimi ucuz və bahalı variantları arasında ciddi keyfiyyət fərqi olmayan məhsulların daha ucuzunu seçin. Yalnız ayaqqabı, saat və gün eynəyi kimi məhsullarda ən keyfiyyətlisini almağa çalışın.

Texnoloji cihazlar alarkən, xüsusilə də smartfon, qulaqlıq və noutbuk seçərkən həmişə qiymət-performans baxımından sərfəli məhsullara üstünlük verməyə çalışın. Əgər oyun asılılığı olan bir yeniyetmə deyilsinizsə, çox güclü texniki göstəricilərə ehtiyacınız yoxdur. Telefon və noutbuklarda güclü texniki göstəricilər adi istifadə zamanı demək olar ki, heç bir işə yaramır. Ciddi qrafik işləri görmürsünüzsə və ağır hesablama proqramlarından istifadə etmirsinizsə, bu cür güclü texniki göstəricilər lazımsızdır.

Belə texniki göstəricilər adi qiymət-performans məhsulları ilə müqayisədə ciddi fərq yaratmır. Onsuz da insanların əksəriyyəti bu cihazlardan yalnız sosial mediadan istifadə etmək və bəzi kiçik işləri görmək üçün yararlanır. Bu baxımdan, belə cihazlara həddindən artıq pul xərcləmək ağılsız seçimdir. Bundan əlavə, dolların məzənnəsi və vergilər səbəbindən qiymətlər olması lazım olduğundan xeyli yüksəkdir. Məncə, bir telefona 10 000 manat vermək ciddi səhvdir.

Qida alış-verişində də lazımsız qəlyanaltıları və zərərli qidaları siyahıdan çıxarmaq lazımdır. Yalnız sağlamlığa həqiqətən faydası olan qidaları almağa çalışın. Lazımsız şeylərə xərcləməkdən imtina edərək qənaət etdiyiniz pulu bu sahəyə yönəldə bilərsiniz.

Əlinizdə olan məhsullardan da maksimum səmərəliliklə istifadə etməyə çalışın. Bu, xüsusilə yenisi ilə əvəz etməyi düşündüyünüz əşyalara aiddir. Əgər mövcud əşya ehtiyacınızı kifayət qədər ödəyirsə, onu dəyişdirməyə ehtiyac yoxdur. İnsanlar çox vaxt kiçik səbəblərə görə əşyalarını yenisi ilə əvəz etməyə çalışırlar. Kredit kartı ilə xərcləyir, ayın sonunda isə maddi çətinliklə üzləşirlər.

Heç vaxt büdcənizi aşmayın. Əgər büdcənizi aşmalı olursunuzsa, bu artımın maksimum 20% civarında olmasına çalışın ki, sonradan həmin məbləği kompensasiya etmək imkanınız olsun.

Pulunuzdan səmərəli istifadə etməyin yolu hər şeyə praqmatik yanaşmaqdır. Sizə ciddi fayda verən şeylərə pul xərcləmək həqiqətən vacibdir. Bunlar sizə nəsə qazandıracaq aşpazlıq kursu, dil kursu, idman zalı kimi şeylər olmalıdır. Xərclədiyiniz pulun dəyərindən daha qiymətli bir şey əldə etməlisiniz və bu, həyatınıza ciddi töhfə verməlidir. Bu sayədə pulunuzu xərcləmiş deyil, investisiya etmiş olarsınız.

İnsanın investisiya etməli olduğu ən vacib şey özüdür. Pulunuzu ağıllı şəkildə idarə edərək həyat keyfiyyətinizdən də güzəştə getmək məcburiyyətində qalmazsınız.

Bəzi insanlar lazımsız şeylərə böyük məbləğlər xərcləyir, daha sonra isə yemək və içkilərdən qənaət etməyə çalışaraq daha ucuz qidalanırlar. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə onlara çox baha başa gəlir. Belə olan halda da öz sağlamlıqlarını itirirlər.

Sistem bizi daim pul xərcləməyə sövq edir, lakin bu, bizi xoşbəxt etmir (etsə belə, bu xoşbəxtlik çox qısamüddətli olur). Buna görə də pulumuzu mənasız şeylərə xərcləməməliyik.

Bu pulu qazanmaq üçün həm əməyimizi, həm enerjimizi, həm də vaxtımızı sərf edirik. Buna görə də xərcləyərkən daha dərindən düşünmək lazımdır: “Alacağım bu məhsulun qarşılığında ödədiyim əvəz nədir?” Xüsusilə də Azərbaycan kimi qiymətlərin həddindən artıq baha olduğu bir ölkədə.

Bir telefona 6 000 manat xərcləyərkən nəzərə almalısınız ki, bu məbləğ bəlkə də maaşınızın 10 qatıdır və siz bu pulu qazanmaq üçün təxminən 60 gün işləyirsiniz. Bəlkə də avropalı bir insan bu cihazı cəmi 5–6 gün işləyərək əldə edə bilir. Sizin ödədiyiniz əvəzin bu qədər yüksək olması sizi düşündürməlidir.

Ödədiyiniz məbləğə dəyən şeyləri alın və aldığınız məhsullardan 100% səmərəliliklə istifadə edin.

Geyim alacaqsınızsa, ən dəbli və keyfiyyətlisini alın, özü də endirimdə olarkən. Texnoloji cihazlarda isə ən yeni nəsil məhsulları deyil, əvvəlki ilin modellərini alın. Alacağınız məhsulları və bazar qiymətlərini daim araşdırın, məhsul haqqında məlumatlı olun ki, bəlkə də həmin məhsulun xroniki problemləri ola bilər. Məişət texnikası və texnoloji cihazların bəzi seriyalarında problemlər yarana bilir. Bunları bilməyiniz vacibdir. Bundan əlavə, bəzi məhsullar internetdə daha ucuz qiymətə satılır. Bu fürsətdən də ara-sıra yararlanmalısınız.

Ağıllı və şüurlu istehlakçı olmaq vacibdir, çünki sistem daim sizi pis və yetərsiz hiss etdirərək nəsə satmağa, sizi daha çox istehlak etməyə məcbur edir. Eqo hissinizi zəiflətməyə və status qazanmaq istəyinizdən istifadə etməyə çalışır. Bu fəndlər olduqca bəsitdir və şüurlu bir insanın aldanmayacağı qədər də aydın görünür. İnsanların əksəriyyəti markalara lazımsız yerə böyük məbləğlər ödəyir, halbuki onların çoxu əlavə keyfiyyət və ya başqa bir üstünlük təqdim etmir. Marka adına inanılmaz məbləğlər ödənilir.

Dediyim kimi, bunların fərqində olmaq araşdırma aparmaqdan asılıdır. Bahalı bir markanın 98% pambıq və 2% elastandan ibarət köynəyi ilə adi bir markanın eyni tərkibli məhsulu arasında keyfiyyət fərqi yoxdur. Sadəcə, marka adına pul ödəyirsiniz.

Bu büdcə idarəetməsi sayəsində siz də gəlirinizdən daha az xərcləyərək pul yığa və ya pulunuzdan çox səmərəli istifadə edərək həyat standartlarınızı yüksəldə bilərsiniz. Lazımsız şeylərdən uzaq durduqca, adətən, daha faydalı məhsullar alınır.

Məsələn, insanlar avtomobillərinə 100 000 manat xərcləyərkən, söhbət yaxşı və keyfiyyətli çarpayı almağa gəldikdə, ucuz və keyfiyyətsiz məhsullara üstünlük verməyə çalışırlar. Halbuki bir insan avtomobilində gündə orta hesabla 2 saat keçirirsə, yatağında 6–8 saat keçirir. Üstəlik, yuxunun keyfiyyəti fizioloji və psixoloji sağlamlığın ən vacib amillərindən biridir.

Məhz bu məqamlara diqqət yetirən şüurlu istehlakçı olmaq vacibdir. Eyni zamanda, qənaət yanaşması ilə həyatınızın hər sahəsini sadələşdirə və məhsuldarlığınızı artıra bilərsiniz.