Apelles
https://nl.wikipedia.org/wiki/Apelles_(schilder) Volgens een anekdote bij Plinius verstopte Apelles zich graag achter zijn schilderijen om het oordeel van toeschouwers te horen. Een schoenmaker zou eens hebben opgemerkt dat de geschilderde schoenen een vetergat te weinig hadden. Nadat Apelles het schilderij gecorrigeerd had, had de schoenmaker weer iets op de benen aan te merken. Daarop zou Apelles hem hebben toegesproken: Ne sutor supra crepidam iudicaret, in de woorden van Plinius. In licht gewijzigde vorm werd dit het spreekwoord: Sutor, ne ultra crepidam!, vertaald: Schoenmaker blijf bij je leest.
Heel mooi is het dynamisch effect van het contrapposto. Het werd voor het eerst toegepast bij De jongen van Kritios. Het lichaamsgewicht rust hoofdzakelijk op het linkerbeen, het standbeen. Het rechterbeen, het speelbeen, dient ter ondersteuning en om het lichaam in evenwicht te houden.
Door de chronofotografie en de film werd het mogelijk beweging in beelden vast te leggen en te reproduceren.
Ach wat grappig. Je hebt geprobeerd de vierde dimensie te schilderen, zei Klein, toen hij voor de eerste keer Les demoiselles d'Avignon zag. Geprobeerd, dat is niet goed gezegd, want het is nog maar de vraag of Picasso juist dat heeft geprobeerd te schilderen. Wat is de vierde dimensie? Een natuurkundige kiest bij een beschrijving van de beweging van een lichaam de tijd als vierde dimensie. Hierbij wordt aan de tijd een gelijksoortige rol toegeschreven als aan de ruimtelijke coördinaten. De tijd als vierde dimensie wordt vooral in de sterrenkunde gebruikt: de sterren die we zien, zien we in het verleden. Een nabije ster zien we in een minder ver verleden dan een verre ster.
Voor elke beweging is er een tijd, maar tijd is iets anders dan beweging. De tijd van een stilstaand lichaam bijvoorbeeld staat niet stil. De tijd is geen ruimtelijke dimensie. Tijd kent geen lengte. Als je iets kunt schilderen dat geen lengte heeft, schilder je dan de tijd? Waarom zo moeilijk hierover doen? De wereld bestaat in tenminste vier dimensies (of laten we zeggen in ruimte en tijd). Een wereld in een, twee of drie dimensies (alleen ruimte) bestaat alleen in onze verbeelding. Dat wordt op een pijnlijke manier duidelijk gemaakt, als we iets tekenen of schilderen. Pijnlijk, omdat we alleen in staat zijn om een ruimtelijke weergave te maken en niet om de tijd weer te geven.
Je kunt de mogelijkheid beproeven, om een temporele betekenis te geven aan de ruimtelijke voorstelling. Bijvoorbeeld de weg van achtergrond naar voorgrond heeft de betekenis van vooruitgaan in de tijd. (Het omgekeerde betekent teruggaan in de tijd). Je geeft dit in perspectief op het platte vlak weer als van boven naar beneden (of van boven naar beneden). De figuren die zich (gelijktijdig) op de weg bevinden begrijp je als ongelijktijdig.
De lijnperspectief (een methode om de diepte zoals die wordt gezien in werkelijkheid weer te geven op het platte vlak) krijgt een temporele betekenis. Verdwijnpunt (vluchtpunt) interpreteren we als beginpunt (of eindpunt). Hetzelfde kunnen we doen met kleurperspectief (het verschijnsel dat met kleuren een dieptewerking in een kunstwerk kan worden verkregen; bijvoorbeeld door luchtperspectief/ atmosferisch perspectief). We geven de lijnen de betekenis van tijdlijnen.
Hoe kunnen we de volgende situaties interpreteren als tijdlijnen? Retrospectief (diepte): Vogelperspectief. De horizon bevindt zich boven de objecten (boven in de tekening). Prospectief (hoogte): Kikkerperspectief De horizon bevindt zich onder de objecten (onder in de tekening). Normale ooghoogte. De horizon bevindt zich ter hoogte van de objecten (in het midden van de tekening). Wat maakt dat we diepte als tijd interpreteren? Visuele diepte. Dit kan op drie manieren. Ten eerste door in een enkele statische afbeelding de tijd weer te geven met een visueel symbool (bijvoorbeeld door middel van bewegingssignaturen die de route, de richting en de omvang van een beweging aangeven). Ten tweede door een serie van afbeeldingen, die elk een momentopname tonen. Ten derde door een animatie (een dynamische weergave van het proces.
Semantische illusie
Om het verschil te begrijpen tussen een optische en een semantische illusie, probeer ik het verschil te begrijpen tussen
[a] . . . . en [b] ____
[a] betekent een lijn, [b] is een lijn.
Het verschil tussen betekenen en zijn: Betekenen betekent: staan voor iets anders dan zichzelf. Zijn betekent: staan voor zichzelf.
Nu ga ik verder en probeer het verschil te begrijpen tussen [c] en [d]
[c] betekent een vlak, [d] is een vlak. Ik ga nog wat verder: [e] en [f] [e] betekent een blok en [f] is een blok. Nou komt de moeilijkheid, want als ik nog wat verder ga, krijg ik [g] en [h] ?
Je zou verwachten, dat ik bij [h] een dimensie hoger dan een blok zou kunnen tekenen (de 4de dimensie), in feite heeft [h] evenveel dimensies als [g], namelijk 3.
Je zou kunnen afspreken dat de vier blokken [g] waaruit [h] bestaat, elkaar opvolgen in de tijd. Deze afspraak komt erop neer, dat je diepte opvat als tijd. Dit moet je afspreken, want het oog wordt niet gedwongen dit te zien. Dezelfde afspraak kun je maken bij [e], [c] en [a].
De stippen van [a] kun je zien als elkaar opvolgend in de tijd. Dit geldt ook voor [c]: de strepen volgen elkaar op in de tijd. En [e]: de vlakken volgen elkaar op in de tijd. Ik blijf zo’n afspraak (namelijk dat een dimensie tijd kan betekenen) moeilijk vinden. Het ligt meer voor de hand aan te nemen dat [a], [c], [e] en [g] vier stippen, strepen, vlakken of blokken weergeven die elkaar opvolgen in de ruimte.
Toch kunnen ze ook de tijd weergeven, maar enkel en alleen als je dat zo afspreekt. Bijvoorbeeld een klok berust op zo’n afspraak.
Je kunt in een schilderij voorwerpen of figuren die je in de diepte ziet, soms begrijpen alsof ze tot het verleden behoren (en alles wat zich meer vooraan bevindt in het heden). Het is mogelijk een tekentaal te ontwikkelen waarmee je de kijker op zo’n gedachte kan brengen. (Bijvoorbeeld de ontwikkeling van embryo naar kind naar volwassene kan je in de diepte weergeven).
Mooi zou zijn: in elkaar.
Hier zie je meteen wat de moeilijkheid is. Het kind kan net zo goed een nakomeling van de volwassene zijn, als hijzelf als kind.
Bovendien kun je ze ook gewoon naast elkaar zetten. In dit geval kan dit die groei van kind naar volwassenen weergeven, maar ook een gezin van drie generaties.
Kortom: de ruimte helpt niet om te begrijpen over welke volgorde in de tijd het in de voorstelling gaat.
De tijd kan niet optisch worden weergegeven.
De enige manier om de tijd weer te geven is door tekens toe te voegen (die bij afspraak tijd betekenen)
De 4de dimensie is een semantische illusie.
https://sites.google.com/view/linguarium
Semiotisch vierkant
De Amerikaanse filosoof Charles Sanders Peirce onderscheidde drie soorten tekens.
Icoon. Paulus Potter, De jonge stier.
Index. Verkeersbord, De stier komt eraan.
Symbool: Astrologisch teken Stier.
Een vierde soort teken is de metafoor. Pablo Picasso, Kop van een stier.
Venus van Willendorf
We moeten twee dingen niet door elkaar halen, religieuze iconen, en iconen, in semiotische zin. Wat zijn iconen, in semiotische zin? Een icoon is een teken dat in zijn vorm overeenkomt met zijn betekenis, het ding of de gebeurtenis waar het naar verwijst. Het betekende hoeft niet hier en nu aanwezig te zijn en er is een relatie van gelijkenis, zoals een foto lijkt op de daarop afgebeelde persoon. Wat bedoel je met gelijkenis? Iets is naar de natuur gemaakt. De eerste beeldjes die van de menselijke figuur werden gemaakt, zagen er wanstaltig uit, en daarom werd vroeger gedacht dat deze beeldjes niet naar de natuur waren gemaakt. Men dacht dat de vorm van deze beeldjes opzettelijk zo was gemaakt, omdat ze de vruchtbaarheid moesten symboliseren. Ze worden daarom vruchtbaarheidsbeeldjes genoemd. Echter, LeRoy McDermott onderzocht de mogelijkheid dat de eerste beelden van de menselijke figuur werden gemaakt vanuit het perspectief van het zelf en niet dat van anderen. Beeldjes, zoals de Venus van Willendorf, lijken te zijn gemaakt vanuit het perspectief van een vrouw, die omlaag keek naar haar eigen lichaam. Dankzij de schuine hoek van zelfobservatie, werd het beeld verkort, lichaamsdelen die dichtbij de ogen lagen projecteerden een naar verhouding groter beeld op het oog dan die zich verder af bevonden. Als je het zo bekijkt, dan was dat beeldje wel degelijk een poging tot natuurgetrouwe weergave. Was de Venus van Willendorf geen vruchtbaarheidsbeeldje? Jawel, toch wel. Dat was zeer waarschijnlijk wel een betekenis die het kon hebben, maar dat hoeft niet te betekenen, dat de vrouw die het maakte, het zo heeft bedoeld. Het is denkbaar dat, als ze zichzelf als model gebruikte, ze geen andere bedoeling had dan een portret van zichzelf als zwangere vrouw te maken. Later kan door anderen aan het beeld van de zwangere vrouw de overdrachtelijke betekenis zijn gegeven van vruchtbaarheid, toepasbaar op allerlei andere dingen die vruchtbaar kunnen zijn, zoals de akker die het koren voortbrengt.