Αἴθρα  | Επιστημονικό Περιοδικό Κλασικής Φιλολογίας

Σας καλωσορίζουμε στον διαδικτυακό ιστότοπο του επιστημονικού περιοδικού Κλασικής Φιλολογίας Αἴθρα (peer-reviewed). Το περιοδικό εκδίδεται μία φορά τον χρόνο από τον Σύλλογο Μεταπτυχιακών Φοιτητών και Υποψηφίων Διδακτόρων του Τμήματος Φιλολογίας, υπό την αιγίδα του Τομέα Κλασικής Φιλολογίας και του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Αἴθρα: η μυθική μορφή της Αίθρας στην αρχαία ελληνική και λατινική γραμματεία

 Το όνομα της Αίθρας, η οποία παρουσιάζεται είτε ως μία από τις Ωκεανίδες (Oβ. Fast. 5.171) είτε ως κόρη του Πιτθέως, πρωτοεμφανίζεται στον στίχο Γ 144 της Ιλιάδας, όπου αναφέρεται μεταξύ των θεραπαινίδων της Ελένης (Αἴθρη Πιτθῆος θυγάτηρ). Περισσότερες αναφορές απαντούν στο έργο του Παυσανία, όπου γίνεται λόγος για την πρόταση γάμου του Βελλεροφόντη στην Αίθρα [2.31.9] «ο οποίος τελικά εξορίστηκε από την Κόρινθο».

(λέγουσι) Βελλεροφόντην δὲ ἐλθεῖν ἐς Τροιζῆνα γυναῖκα αἰτήσοντα Αἴθραν παρὰ Πιτθέως, πρὶν δὲ γῆμαι συμβῆναί οἱ φυγεῖν ἐκ Κορίνθου.

(Λένε) ότι ο Βελλεροφόντης ήρθε στην Τροιζήνα για να ζητήσει ως σύζυγο την Αίθρα από τον Πιτθέα, αλλά πριν προχωρήσουν σε γάμο εκείνος εξορίστηκε από την Κόρινθο.

Ακολούθως [2.33.1], η Αίθρα, παρακινούμενη από ένα όνειρο στο οποίο εμφανίστηκε η θεά Αθηνά, έσπευσε να τελέσει σπονδές για τον Σφαίρο, τον ηνίοχο του Πέλοπα. Τελικά, όμως, ήρθε σε ερωτική ένωση με τον Ποσειδώνα και ίδρυσε τον ναό της Αθηνάς Απατουρίας.

τούτῳ κατὰ δή τι ἐξ Ἀθηνᾶς ὄνειρον κομίζουσα Αἴθρα ἐς χοὰς διέβαινεν ἐς τὴν νῆσον, διαβάσῃ δὲ ἐνταῦθα λέγεται Ποσειδῶνα μιχθῆναι. Ἱδρύσατο μὲν διὰ τοῦτο Αἴθρα ναὸν ἐνταῦθα Ἀθηνᾶς Ἀπατουρίας καὶ Ἱερὰν ἀντὶ Σφαιρίας ὠνόμασε τὴν νῆσον: κατεστήσατο δὲ καὶ ταῖς τῶν Τροιζηνίων παρθένοις ἀνατιθέναι πρὸ γάμου τὴν ζὼνην τῇ Ἀθηνᾷ τῇ Ἀπατουρίᾳ.

Σε αυτό το σημείο ήρθε η Αίθρα, μετά από όνειρο σταλμένο από την Αθηνά, για να προσφέρει χοές (προς τιμή του Σφαίρου) και λέγεται ότι σε αυτό το μονοπάτι έσμιξε με τον Ποσειδώνα. Για αυτό τον λόγο, η Αίθρα ίδρυσε εκεί τον ναό της Αθηνάς Απατουρίας και ονόμασε το νησί Ιερά (Πόρος) αντί για Σφαιρία: καθιερώθηκε τότε το έθιμο να αφιερώνουν ως προσφορά οι παρθένες από την Τροιζήνα τη ζώνη τους πριν από τον γάμο στην Αθηνά την Απατουρία.

Η σχέση της Αίθρας με την Ελένη, η οποία μαρτυρείται για πρώτη φορά στην Ιλιάδα, τεκμηριώνεται και από ένα επίγραμμα στο οποίο αναφέρεται ο Παυσανίας [5.19.3], που είναι χαραγμένο στον θησαυρό του Κύψελου, τυράννου της Κορίνθου: 

Αἴθρα δὲ ἡ Πιτθέως ὑπὸ τῆς Ἑλένης τοῖς ποσίν ἐς ἔδαφος καταβεβλημένην μέλαιναν ἔχουσά ἐστιν έσθῆτα, ἐπίγραμμα δὲ ἐπ’ αὐτοῖς ἔπος τε ἑξάμετρον καὶ ὀνόματός ἐστιν ἑνὸς ἐπὶ τῷ ἑξαμέτρῳ προσθήκη: «Τυνδαρίδα Ἑλέναν φέρετον, Αἴθραν δ’ ἕλκετον Ἀθάναθεν» 

Η Αίθρα, η κόρη του Πιτθέως, βρίσκεται κάτω από τα πόδια της Ελένης φορώντας μαύρο φόρεμα. Υπάρχει επίγραμμα για αυτούς (τους Διόσκουρους) σε εξάμετρο με την προσθήκη ενός ονόματος: «Οι δυο τους μεταφέρουν την Ελένη, την κόρη του Τυνδάρεω, και απομακρύνουν την Αίθρα από την Αθήνα». 

Στα Φωκικά του, ο Παυσανίας αναφέρεται σε έναν χρησμό που έλαβε ο Φάλανθος, Σπαρτιάτης ιδρυτής της αποικίας του Τάραντα, πριν τελικά καταφέρει να κατακτήσει την περιοχή: «ὑετοῦ αὐτὸν αἰσθόμενον ὑπὸ αἴθρᾳ, τηνικαῦτα καὶ χώραν κτήσεσθαι καὶ πόλιν» [10.10.6] («όταν αισθανθείς τη βροχή κάτω από καθαρό ουρανό, τότε θα κατακτήσεις τη χώρα και την πόλη»). Όπως φαίνεται και στο απόσπασμα [10.10.8], η Αίθρα παρουσιάζεται ως σύζυγος του Φαλάνθου, χωρίς να εξακριβώνεται αν πρόκειται για την Αίθρα, την κόρη του Πιτθέως και μητέρα του Θησέα. 

Προέχει δὲ ἀφειδέστερον τῶν δακρύων καὶ – ἔβρεχε γὰρ τοῦ Φαλάνθου τὴν κεφαλήν – συνίησί τε τῆς μαντείας –  ὄνομα γὰρ δὴ ἦν Αἴθρα τῇ γυναικί – καὶ οὕτω τῇ ἐπιούσῃ νυκτί Τάραντα τῶν βαρβάρων εἷλε μεγίστην καὶ εὐδαιμονεστάτην τῶν ἐπί θαλάσσῃ πόλεων. 

Έριχνε τα δάκρυά της με λυγμούς και έβρεχε το κεφάλι του Φαλάνθου. Τότε κατάλαβε τη σημασία του χρησμού —γιατί τη γυναίκα του την έλεγαν Αίθρα— και με αυτόν τον τρόπο την επόμενη νύχτα απέσπασε από τους βαρβάρους τον Τάραντα, τη μεγαλύτερη και πλουσιότερη παραθαλάσσια πόλη. 

Στη συνέχεια των Φωκικών του, αναφερόμενος στις ζωγραφιές του Πολυγνώτου στους Δελφούς, ο Παυσανίας περιγράφει μία σκηνή στην οποία η Αίθρα συλλαμβάνεται ως αιχμάλωτη από τους Αχαιούς [10.25.7] και ο Δημοφών, ο γιος του Θησέα, προσπαθεί να την απελευθερώσει. 

Οὗτοι μὲν δὴ ἀνωτέρω τῆς Ἑλένης εἰσὶν ἐν τῇ γραφῇ: ἐφεξῆς δὲ τῇ Ἑλένῃ μήτηρ τε
ἡ Θησέως ἐν χρῷ κεκαρμένη καὶ παίδων τῶν Θησέως Δημοφῶν ἐστι φροντίζων, ὅσα γε ἀπὸ τοῦ σχήματος, εἰ ἀνασώσασθαι οἱ τὴν Αἴθραν ἐνέσται. 

Αυτοί λοιπόν απεικονίζονται πάνω από την Ελένη: δίπλα από την Ελένη βρίσκονται η μητέρα του Θησέα με κουρεμένο το κεφάλι και ο Δημοφών, ένα από τα παιδιά του Θησέα, που εξετάζει, όπως φαίνεται από τη στάση του, αν θα μπορέσει να σώσει την Αίθρα.

 Όπως φαίνεται από τα ανωτέρω αποσπάσματα, ο Παυσανίας εστιάζει περισσότερο στη μορφή της Αίθρας ως κόρης του Πιτθέως και μητέρας του Θησέα συνδυάζοντας τις ιδιότητες αυτές με εκείνη της υπηρέτριας της Ελένης για την οποία γίνεται λόγος στον στίχο Γ144 της Ιλιάδας. 

Στον βίο του Θησέως του Πλουτάρχου παρατίθενται πληροφορίες σχετικά με τη γενεαλογία της Αίθρας, καθώς και με την συνυφασμένη με τον Θησέα μυθολογική της παράδοση. Στον μύθο περί σύλληψης του Θησέα από τον Αιγέα και την Αίθρα, εκείνη παρουσιάζεται ως η κόρη του βασιλιά της Τροιζήνας Πιτθέα [3.6.]:

[…]ἔπεισεν αὐτὸν ἢ διηπάτησε τῇ Αἴθρᾳ συγγενέσθαι. Συνελθὼν δὲ καὶ γνοὺς/

ἐκεῖνος ὅτι τῇ Πιτθέως θυγατρὶ συγγέγονε[…].

[…] (Ενν. ο Πιτθεύς) έπεισε αυτόν (ενν. τον Αιγέα) ή τον παραπλάνησε να έρθει σε ερωτική επαφή με την Αίθρα. Αφού ήρθε σε επαφή και έμαθε εκείνος ότι συνευρέθηκε με την κόρη του Πιτθέως[…].

Η γέννηση του Θησέα από την Αίθρα αναφέρεται λίγο αργότερα, στη συνέχεια της αφήγησης του μύθου του από τον Πλούταρχο [4]:

Τεκούσης δὲ τῆς Αἴθρας υἱόν, οἱ μὲν εὐθὺς ὀνομασθῆναι Θησέα λέγουσι διὰ τὴν/ τῶν γνωρισμάτων θέσιν, οἱ δὲ ὕστερον Ἀθήνησι παῖδα θεμένου τοῦ Αἰγέως αὐτόν.

Και αφού η Αίθρα γέννησε γιό, οι μεν λένε ότι αμέσως ονομάστηκε Θησέας εξαιτίας της (κρυφής) θέσης των τεκμηρίων αναγνώρισής του, οι δε (λένε ότι πήρε το όνομά του) αργότερα στην Αθήνα, όταν ο Αιγέας αναγνώρισε αυτόν ως παιδί του.

Σχετικά με τον βίο της Αίθρας, ο Πλούταρχος παραδίδει την εκδοχή του Ομήρου ότι μεταφέρθηκε ως αιχμάλωτη πολέμου στο Ίλιον, με την Ελένη:

Αἴθραν δὲ τὴν Θησέως μητέρα γενομένην αἰχμάλωτον ἀπαχθῆναι λέγουσιν εἰς/ Λακεδαίμονα, κἀκεῖθεν εἰς Τροίαν μετὰ Ἑλένης: καὶ μαρτυρεῖν Ὅμηρον,/ ἕπεσθαι τῇ Ἑλένῃ φάμενον:

Αἴθρην Πιτθῆος θύγατρα Κλυμένην τε βοῶπιν.

Και λένε ότι η Αίθρα, η μητέρα του Θησέα, αφού αιχμαλωτίστηκε, απήχθη προς την Σπάρτη, και από εκεί στην Τροία μαζί με την Ελένη. Και (λένε ότι αυτό) το μαρτυρεί και ο Όμηρος, αναφέροντας ότι ( η Αίθρα) έγινε ακόλουθος της Ελένης [34.1-4]:

Την Αίθρα, την κόρη του Πιτθέα, και την Κλυμένη με τα όμορφα μεγάλα μάτια.

Ομ. Ιλ. 3.144.

Ο Πλούταρχος σχολιάζει ότι η συγκεκριμένη ομηρική εκδοχή του μύθου της μετάβασης της Αίθρας στην Τροία δεν έγινε καθολικά αποδεκτή. Έπειτα παρουσιάζει ανάλογα μυθολογικά επεισόδια για τον βίο της Αίθρας, που αμφισβητούνται [34.2-3]:

Oἱ δὲ καὶ τοῦτο τὸ ἔπος διαβάλλουσι καὶ τὴν περὶ Μουνύχου μυθολογίαν, ὃν ἐκ/ Δημοφῶντος Λαοδίκης κρύφα τεκούσης ἐν Ἰλίῳ συνεκθρέψαι τὴν Αἴθραν/ λέγουσιν.Ἴδι-ον δέ τινα καὶ παρηλλαγμένον ὅλως λόγον ὁ Ἴστρος ἐν τῇ/ τρισκαιδεκάτῃ τῶν Ἀττικῶν ἀναφέρει περὶ Αἴθρας, ὡς ἐνίων λεγόντων/ Ἀλέξανδρον μὲν τὸν Πάριν ἐν Θεσσαλίᾳ ὑπ᾽Ἀχιλλέως καὶ Πατρόκλου μάχῃ/ κρατηθῆναι παρὰ τὸν Σπερχειόν,Ἕκτορα δὲ τὴν           Τροιζηνίων πόλιν λαβόντα/ διαρπάσαι καὶ τὴν Αἴθραν ἀπάγειν ἐκεῖ καταλειφθεῖσαν. ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἔχει/ πολλὴν ἀλογίαν.

Κάποιοι οβελίζουν αυτόν τον στίχο, καθώς και τον σχετικό με τον Μούνυχο μύθο, που, αφού τον γέννησε κρυφά από τον Δημοφώντα η Λαοδίκη, λένε ότι η Αίθρα συνέβαλε στην ανατροφή του στο Ίλιον. Κάποιον ιδιαίτερο, όμως, και εντελώς παραλλαγμένο μύθο σχετικά με την Αίθρα αναφέρει και ο Ίστρος στο δέκατο τρίτο βιβλίο των Ἀττικῶν. Ότι, δηλαδή, κάποιοι λένε πως ο Αλέξανδρος ηττήθηκε στη μάχη της Θεσσαλίας από τον Αχιλλέα και τον Πάτροκλο, δίπλα στον Σπερχειό, και πως ο Έκτορας, έχοντας καταλάβει την πόλη της Τροιζήνας, άρπαξε και απήγαγε την Αίθρα, η οποία είχε εγκαταλειφθεί εκεί. Αλλά αυτό είναι πολύ παράλογο.

Η Αίθρα στη λατινική παράδοση εμφανίζεται κυρίως ως μητέρα του Θησέα. Στον Υγίνο (Fab. 37), η αφήγηση επικεντρώνεται στη διπλή ένωση της Αίθρας με τον Ποσειδώνα και τον Αιγέα, στοιχείο που θεμελιώνει τη διττή φύση του Θησέα ως ανθρώπινου και θεϊκού ήρωα. Η παρουσίασή της είναι σύντομη και μυθογραφική, χωρίς ιδιαίτερη ανάπτυξη του χαρακτήρα της:

AETHRA

Neptunus et Aegeus Pandionis filius in fano Minervae cum Aethra Pitthei filia una nocte concubuerunt. Neptunus, quod ex ea natum esset, Aegeo concessit. Is autem postquam a Troezene Athenas redibat, ensem suum sub lapide posuit et praecepit Aethrae, ut tunc eum ad se mitteret, cum posset eum lapidem allevare et gladium patris tollere; ibi fore indicium cognitionis filii. Itaque postea Aethra peperit Theseum, qui ad puberem aetatem cum pervenisset, mater praecepta Aegei indicat ei lapidemque ostendit, ut ensem tolleret, et iubet eum Athenas ad Aegeum proficisci, eosque, qui itineri infestabantur, omnes occidit.

«Ο Ποσειδώνας και ο Αιγέας, γιος του Πανδίονα, ενώθηκαν μέσα στο ιερό της Αθηνάς την ίδια νύχτα με την Αίθρα, κόρη του Πιτθέα.
Ο Ποσειδώνας παραχώρησε στον Αιγέα το παιδί που θα γεννιόταν από αυτήν. Εκείνος όμως, όταν επέστρεφε στην Αθήνα από την Τροιζήνα, έκρυψε το ξίφος του κάτω από έναν βράχο και έδωσε εντολή στην Αίθρα να στείλει τότε το παιδί σε αυτόν, όταν θα μπορούσε να σηκώσει τον βράχο και το ξίφος του πατέρα του. Αυτό θα ήταν το σημάδι αναγνώρισης του γιου.
Έπειτα, η Αίθρα γέννησε τον Θησέα. Και όταν εκείνος έφτασε σε εφηβική ηλικία, η μητέρα του τού αποκάλυψε τις εντολές του Αιγέα και του έδειξε τον βράχο, ώστε να σηκώσει το ξίφος. Τότε τον πρόσταξε να ταξιδέψει στην Αθήνα προς τον Αιγέα, και εκείνος σκότωσε όλους όσοι λήστευαν και απειλούσαν τους ταξιδιώτες στον δρόμο».

Το παρακάτω απόσπασμα (Fab. 55) παρουσιάζει τον μύθο της αρπαγής της Ελένης από τον Θησέα και τον Πειρίθοο, πριν ακόμη η Ελένη παντρευτεί τον Μενέλαο. Η Αίθρα εμφανίζεται εδώ όχι ως βασίλισσα ή μητέρα ήρωα, αλλά ως αιχμάλωτη και δούλη της Ελένης. Ο Υγίνος συνοψίζει διαφορετικά μυθολογικά επεισόδια: την αρπαγή της Ελένης, την κάθοδο Θησέα και Πειρίθοου στον Άδη και την τιμωρία της Αίθρας. Η μορφή της Αίθρας αποκτά τραγική διάσταση: από μητέρα του Θησέα καταλήγει σε μία κατάσταση ταπείνωσης και δουλείας. Αυτή η μεταστροφή της τύχης είναι χαρακτηριστική της μυθολογικής παράδοσης γύρω από τον οίκο του Θησέα.

HELENA

Theseus Aegei et Aethrae Pitthei filiae filius cum Pirithoo Ixionis filio Helenam Tyndarei et Ledae filiam virginem de fano Dianae sacrificantem rapuerunt et detulerunt Aphidnas in pagum Atticae regionis. Quod Iovis eos cum vidisset tantam audaciam habere, ut se ipsi ad periculum offerrent, in quiete eis imperavit, ut peterent ambo a Plutone Pirithoo Proserpinam in coniugium; qui cum per insulam Taenariam ad inferos descendissent et, de qua re venissent, indicarent Plutoni, a furiis strati diuque lacerati sunt. Quo Hercules ad canem tricipitem ducendum cum venisset, illi fidem eius implorarunt; qui a Plutone impetravit eosque incolumes eduxit. Ob Helenam Castor et Pollux fratres belligerarunt et Aethram Thesei matrem et Phisadiem Pirithoi sororem ceperunt et in servitutem sorori dederunt.

Ο Θησέας, γιος του Αιγέα και της Αίθρας, κόρης του Πιτθέα, μαζί με τον Πειρίθοο, γιο του Ιξίονα, άρπαξαν την Ελένη, κόρη του Τυνδάρεω και της Λήδας, ενώ ακόμη ήταν παρθένα και θυσίαζε στο ιερό της Άρτεμης, και την οδήγησαν στις Αφίδνες, έναν δήμο της Αττικής. Όταν ο Δίας είδε ότι είχαν τόσο μεγάλη τόλμη ώστε να ριχτούν μόνοι τους σε τέτοιο κίνδυνο, τους πρόσταξε στον ύπνο τους να ζητήσουν από τον Πλούτωνα την Περσεφόνη ως σύζυγο για τον Πειρίθοο. Εκείνοι κατέβηκαν στον Άδη περνώντας από το Ταίναρο και, όταν φανέρωσαν στον Πλούτωνα τον λόγο της άφιξής τους, ρίχτηκαν κάτω από τις Ερινύες και βασανίζονταν για πολύ καιρό. Όταν αργότερα κατέβηκε εκεί ο Ηρακλής για να φέρει επάνω τον τρικέφαλο Κέρβερο, εκείνοι τον παρακάλεσαν να τους βοηθήσει. Ο Ηρακλής έπεισε τον Πλούτωνα και τους έβγαλε σώους από τον Άδη. Εξαιτίας της Ελένης, οι αδελφοί της, ο Κάστορας και ο Πολυδεύκης, ξεκίνησαν πόλεμο. Συνέλαβαν την Αίθρα, μητέρα του Θησέα, και τη Φυσάδια, αδελφή του Πειρίθοου, και τις έδωσαν ως δούλες στην αδελφή τους.

Το απόσπασμα 65 από τις Fab. συνδέει άμεσα την Αίθρα με τον κύκλο του Τρωικού πολέμου. Εδώ η Αίθρα εμφανίζεται πλέον ως δούλη της Ελένης στην Τροία, μαζί με τη Θησάδια. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η τελευταία φράση του Υγίνου: aliquando reginas («αν και κάποτε ήταν βασίλισσες»). Μέσα σε λίγες λέξεις τονίζεται η τραγική ανατροπή της μοίρας τους. Ο Υγίνος δείχνει έντονο ενδιαφέρον για την εναλλαγή τύχης και κοινωνικής θέσης. Εδώ, η Αίθρα λειτουργεί ως «σιωπηλή» μορφή που συνδέει τον αθηναϊκό μυθολογικό κύκλο με τον τρωικό, η παρουσία της στην Τροία υπενθυμίζει έμμεσα την παλαιότερη αρπαγή της Ελένης από τον Θησέα, και ο Υγίνος διατηρεί την παράδοση σύμφωνα με την οποία η Αίθρα ακολουθεί την Ελένη μέχρι την άλωση της Τροίας.

PARIDIS IUDICIUM

Iovis cum Thetis Peleo nuberet, ad epulum dicitur omnis deos convocasse excepta Eride, id est Discordia, quae cum postea supervenisset nec admitteretur ad epulum, ab ianua misit in medium malum, dicit, quae esset formosissima, attolleret. Iuno Venus Minerva formam sibi vindicare coeperunt, inter quas magna discordia orta, Iovis imperat Mercurio, ut deducat eas in Ida monte ad Alexandrum Paridem eumque iubeat iudicare. Cui Iuno, si secundum se iudicasset, pollicita est in omnibus terris eum regnaturum, divitem praeter ceteros praestaturum; Minerva, si inde victrix discederet, fortissimum inter mortales futurum et omni artificio scium; Venus autem Helenam Tyndarei filiam formosissimam omnium mulierum se in coniugium dare promisit. Paris donum posterius prioribus anteposuit Veneremque pulcherrimam esse iudicavit; ob id Iuno et Minerva Troianis fuerunt infestae. Alexander Veneris impulsu Helenam a Lacedaemone ab hospite Menelao Troiam abduxit eamque in coniugio habuit cum ancillis duabus Aethra et Thisadie, quas Castor et Pollux captivas ei assignarant, aliquando reginas.

Όταν η Θέτιδα παντρευόταν τον Πηλέα, λέγεται ότι ο Δίας κάλεσε στο συμπόσιο όλους τους θεούς, εκτός από την Έριδα, δηλαδή τη Διχόνοια. Εκείνη, όταν έφτασε αργότερα και δεν της επέτρεψαν να συμμετάσχει στο γεύμα, έριξε από την πόρτα ανάμεσά τους ένα μήλο και είπε ότι θα έπρεπε να το πάρει η ομορφότερη. Τότε η Ήρα, η Αφροδίτη και η Αθηνά άρχισαν να διεκδικούν για καθεμιά τους την ομορφιά, και ανάμεσά τους ξέσπασε μεγάλη φιλονικία. Ο Δίας πρόσταξε τον Ερμή να τις οδηγήσει στο όρος Ίδη, στον Αλέξανδρο Πάρη, και να του ζητήσει να αποφασίσει εκείνος. Η Ήρα τού υποσχέθηκε πως, αν έκρινε υπέρ της, θα βασίλευε σε όλες τις χώρες και θα γινόταν πλουσιότερος από όλους τους άλλους. Η Αθηνά, αν έφευγε νικήτρια, του υποσχέθηκε πως θα γινόταν ο πιο γενναίος από τους θνητούς και γνώστης κάθε τέχνης. Η Αφροδίτη όμως υποσχέθηκε να του δώσει ως σύζυγο την Ελένη, κόρη του Τυνδάρεω, την ομορφότερη από όλες τις γυναίκες. Ο Πάρης προτίμησε το τελευταίο δώρο από τα προηγούμενα και έκρινε πως η Αφροδίτη ήταν η πιο όμορφη. Γι’ αυτό η Ήρα και η Αθηνά έγιναν εχθρικές προς τους Τρώες. Έτσι ο Αλέξανδρος, παρακινημένος από την Αφροδίτη, πήρε την Ελένη από τη Σπάρτη, από τον ξενιστή του Μενέλαο, και την έφερε στην Τροία, όπου την είχε ως σύζυγό του μαζί με δύο υπηρέτριες, την Αίθρα και τη Θησάδια, τις οποίες ο Κάστορας και ο Πολυδεύκης της είχαν δώσει ως αιχμάλωτες, αν και κάποτε ήταν βασίλισσες.

Η Αίθρα στις Ηρωίδες του Οβιδίου δεν παρουσιάζεται ως ηρωική ή αυτόνομη μορφή, αλλά ως δευτερεύουσα γυναικεία παρουσία μέσα στο περιβάλλον της Ελένης. Λειτουργεί κυρίως ως θεραπαινίδα/συνοδός και φορέας πληροφορίας, που μεταφέρει φήμες και συμμετέχει στην κυκλοφορία του «λόγου» μέσα στο παλάτι.

et modo cantabam veteres resupinus amores,
et modo per nutum signa tegenda dabam.
et comitum primas, Clymenen Aethramque, tuarum
ausus sum blandis nuper adire sonis,
quae mihi non aliud, quam formidare, locutae
orantis medias deseruere preces. (Ovid. Her. 16.257-62)

 «Άλλοτε τραγουδούσα ξαπλωμένος τους παλιούς έρωτες,
κι άλλοτε με νεύματα έδινα σημάδια που έπρεπε να μείνουν κρυφά.
Και πρόσφατα τόλμησα να πλησιάσω με γλυκά λόγια
τις πιο εξέχουσες από τις συνοδούς σου, την Κλυμένη και την Αίθρα.
εκείνες όμως δεν μου είπαν τίποτε άλλο παρά να φοβάμαι
και με εγκατέλειψαν ενώ ακόμη βρισκόμουν στη μέση των ικεσιών μου.»

nec reor hoc falso; sensi mala murmura vulgi,
et quasdam voces rettulit Aethra mihi. (Ovid. Her. 17.149-50)

 «Και δεν νομίζω πως αυτό είναι αβάσιμο. Άκουσα τα κακόβουλα ψιθυρίσματα του πλήθους,
και η Αίθρα μού μετέφερε ορισμένες σχετικές φήμες.»

cetera per socias Clymenen Aethramque loquamur,
quae mihi sunt comites consiliumque duae. (Ovid. Her. 17.267-9)

 «Τα υπόλοιπα ας τα πούμε μέσω των φίλων σου, της Κλυμένης και της Αίθρας,
που είναι και οι δύο βοηθοί και σύμβουλοί μου.»

Στην Ibis, η Αίθρα δεν έχει αυτόνομη δράση. Γίνεται ποιητικό σύμβολο δυστυχίας μέσω της γενεαλογικής της σύνδεσης με τον Θησέα. Ο Οβίδιος την χρησιμοποιεί ως μέρος ενός πυκνού καταλόγου μυθικών παραδειγμάτων τιμωρίας, όπου η σημασία δεν είναι το πρόσωπο καθαυτό αλλά η τραγική αφήγηση που ενεργοποιεί το όνομά του:

Aut ut Anaxarchus pila minuaris in alta,

Ictaque pro solitis frugibus ossa sonent.

Utque patrem Psamathes, condat te Phoebus in ima

Tartara, quod natae fecerat ille suae.

Inque tuos ea pestis eat, quam dextra Coroebi

Vicit, opem miseris Argolisinque tulit.

Utque nepos Aethrae, Veneris moriturus ob iram,

Exul ab attonitis excutiaris equis.

Propter opes magnas ut perdidit hospes alumnum,

Perdat ob exiguas te tuus hospes opes. (Ovid, Ibis, 571-580)

«Όπως ο Αναξάρχος συντρίφτηκε μέσα σε πέτρινο γουδί, και τα κόκαλά του έτριζαν αντί για τους συνηθισμένους καρπούς. Όπως ο Φοίβος έκλεισε τον πατέρα της Ψαμάθης στα βάθη του Ταρτάρου για ό,τι έκανε στην κόρη του. Όπως η συμφορά που νίκησε ο Κόροιβος πέσει και πάνω σου. Όπως ο απόγονος της Αίθρας, που επρόκειτο να πεθάνει από την οργή της Αφροδίτης, εκδιώχθηκε από τα τρομαγμένα άλογα. Όπως ο ξένος που έχασε τον προστατευόμενό του για μεγάλο πλούτο, έτσι κι εσύ να χαθείς για λίγη περιουσία.»

Στους Fasti (5.171–173) ο Οβίδιος παρουσιάζει την Αίθρα ως Ωκεανίδα και μητέρα του Ύαντα και των Υάδων. Η μορφή της λειτουργεί κυρίως ως γενεαλογικός κρίκος στην αιτιολογική αφήγηση για την προέλευση του αστερισμού των Υάδων και όχι ως ανεξάρτητος δραματικός χαρακτήρας:

cum satus est forma conspiciendus Hyas;

hunc stirps Oceani maturis nixibus Aethrae

didit et nymphas, sed prior ortus Hyas. (Ovid, Fasti 5.170–172)

«Αυτόν η Αίθρα, απόγονος του Ωκεανού, γέννησε έπειτα από ολοκληρωμένη κύηση. Γέννησε επίσης και τις Νύμφες, αλλά ο Υάς είχε γεννηθεί πρώτος.»

Επιμέλεια του μύθου της Αίθρας: Γιαννακοπούλου Μαρία-Ειρήνη, Μυστριώτη Γεωργία, Παπαγιαννόπουλος Τρύφωνας-Χρήστος, Πάτση Γεωργία, Πουλόπουλος Χρήστος, Τσούτσιας Κωστής.