Kiếp nạn “Tàu ma”: Lời giải nào cho vấn nạn hạm đội bóng đêm?
Kiếp nạn “Tàu ma”: Lời giải nào cho vấn nạn hạm đội bóng đêm?
Nguyễn Thị Thảo Linh, Nguyễn Lê Quỳnh Thư
Trong ngày họp đầu tiên, tại hội đồng Interpol (Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế), các đại biểu đến từ nhiều quốc gia đã thảo luận về hiện tượng “tàu ma”, nhấn mạnh những rủi ro ngày càng gia tăng đối với an ninh hàng hải, đồng thời kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế, hoàn thiện khung pháp lý và ứng dụng công nghệ để kiểm soát an ninh hàng hải.
Một trong những vấn đề sôi nổi có nhiều ý kiến nhất tại phiên họp ngày đầu tiên là việc thống nhất định nghĩa "tàu ma". Hiện nay, trên thế giới đã tồn tại nhiều cách tiếp cận và định nghĩa khác nhau về “tàu ma” và các định nghĩa này chưa được nhất quán với nhau. Theo các đại biểu, tàu ma – thường được hiểu là các tàu không rõ danh tính, tắt thiết bị định vị hoặc đăng ký quốc tịch không minh bạch – đang xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều. Những tàu này bị cho là có liên quan đến các hoạt động buôn lậu, vận chuyển vũ khí, né tránh kiểm soát pháp lý và thậm chí phục vụ các mục đích quân sự trá hình. Tuy nhiên, việc chưa có một định nghĩa thống nhất đang tạo ra những lỗ hổng, gây nên sự xung đột về nhận thức và phương hướng hành động của các quốc gia. Đại biểu Trung Quốc cho rằng các tàu hoạt động ngoài sự giám sát đang tạo áp lực lớn lên an ninh hàng hải và kêu gọi các quốc gia tăng cường đối thoại, hợp tác. Trong khi đó, đại biểu Nga nhấn mạnh khái niệm "tàu ma" cần được định nghĩa rõ ràng, tránh bị lợi dụng vì mục đích chính trị, đồng thời cảnh báo tình trạng các tàu bị sử dụng để vận chuyển vũ khí ngày càng gia tăng.
Tại phiên thảo luận đầu tiên, nhiều quốc gia bày tỏ quan ngại sâu sắc về tác động của tàu ma đến sự an toàn và tính minh bạch trong hoạt động của các tuyến hàng hải quốc tế. Đại biểu Hoa Kỳ cho rằng điều quan trọng là phải xây dựng một khung pháp lý đủ mạnh để xử lý các tàu vi phạm và tăng cường hợp tác giữa các quốc gia. Các đại biểu Nhật Bản, Singapore, Thụy Sĩ và Pháp lên án mạnh mẽ, cho rằng hiện tượng này không chỉ đe dọa an ninh quốc gia mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường biển và trật tự hàng hải quốc tế, đồng thời nhấn mạnh cần có các biện pháp mạnh để ngăn chặn và xử lý. Đại biểu Nga đưa ra quan điểm khác, cho rằng vấn đề tàu ma đang bị chính trị hóa và lên tiếng cảnh báo một số quốc gia có thể đang lợi dụng khái niệm tàu ma để phục vụ mục tiêu riêng, cũng như kêu gọi các bên cần thận trọng xem xét lại các chính sách hiện hành để tránh những hệ quả không mong muốn. Một số quốc gia như Panama và Philippines bày tỏ lo ngại về tác động trực tiếp đến chủ quyền và danh tiếng quốc gia. Đại biểu Panama cho biết việc tàu ma hoạt động dưới các hình thức đăng ký không rõ ràng có thể ảnh hưởng đến uy tín quốc gia. Philippines cũng cho rằng hệ thống pháp lý hiện tại của một số nước vẫn chưa đủ vững vàng để xử lý hiệu quả vấn đề này.
Ở các phiên họp sau đó, đại biểu Trung Quốc khẳng định các hoạt động của “hạm đội bóng tối” đang tạo áp lực đáng kể lên an ninh hàng hải khu vực, bày tỏ cam kết đóng góp vào nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế, đồng thời kêu gọi các quốc gia duy trì đối thoại thiện chí và hỗ trợ lẫn nhau thay vì đối đầu. Nhiều đại biểu nhận định khoảng trống pháp lý và thiếu sự liên kết giữa các cơ quan thực thi là nguyên nhân chính khiến cho hạm đội này phát triển từng ngày. Đại biểu Hoa Kỳ nhận định nhiều công ước quốc tế hiện đã không còn đáp ứng được những thách thức mới. Thụy Sĩ đồng tình khi cho rằng việc thiếu một quy định quốc tế thống nhất khiến nhiều tàu có thể ngụy trang thành tàu thương mại và né tránh trách nhiệm pháp lý.
Nhận thấy được tình hình ngày càng phức tạp trong vấn đề an ninh trên biển, các đại biểu đều thống nhất rằng việc xây dựng một định nghĩa chung về "tàu ma", hoàn thiện khung pháp lý và cũng như tăng cường hợp tác quốc tế sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả trong mối nguy này và các vấn đề về môi trường khác xung quanh.