Kącik Logopedyczny



Kiedy do logopedy

Pamiętajcie, nigdy nie jest za wcześnie ani za późno, by udać się do logopedy. Lepiej “dmuchać na zimne” niż potem żałować zmarnowanego czasu, który w wielu przypadkach jest bardzo cenny.

Podstawowe sygnały, które powinny nas zaniepokoić:

  • częste oddychanie ustami (nie licząc sytuacji, kiedy dziecko jest zakatarzone),

  • nie reagowanie na bodźce dźwiękowe (nie odwracanie głowy w kierunku źródła dźwięku, brak reakcji na polecenia, pytania itp.),

  • nie zwracanie uwagi na rozmówcę,

  • trudności w czytaniu i pisaniu, ciągłe rozkojarzenie,

  • wszelkie nieprawidłowości w budowie języka, warg, policzków,

  • wady zgryzu,

  • nieprawidłowa artykulacja (trudności z wymową głoski, która powinna być opanowana w wieku dziecka, wadliwa artykulacja – np. wsuwanie języka między zęby, mowa świszcząca),

  • jąkanie, zacinanie, mowa za szybka lub za wolna,

  • mowa dziecka znacząco różni się od mowy rówieśników,

  • wszelkie odstępstwa od normy


Rozwój mowy dziecka

Okres melodii

(dziecko ma o 0 - 12 miesięcy)
  • pomiędzy 2 - 3 m.ż. dziecko zaczyna głużyć, czyli wydawać dźwięki
np. a- buuuuu, e-uuuuuuu,
  • ok. 5- 6 m.ż. dziecko zaczyna gaworzyć. Jest to świadome naśladowanie dźwięków mowy usłyszanej w wypowiedziach osób otaczających dziecko. Pojawiają się wtedy ciągi sylab np. baba,
  • ok 7 - 8 m.ż. dziecko zaczyna reagować na mowę, odwraca głowę, podtrzymuje kontakt wzrokowy. Dla dziecka najważniejsza jest melodia wypowiedzi,
  • ok 1 r. ż. pojawiają się pierwsze słowa tj. mama, tata, papa..


Okres wyrazu

(dziecko ma od 12 - 24 miesięcy)

  • dziecko zaczyna coraz więcej rozumieć. Stara się odpowiadać na pytania i reagować odpowiednio na polecenia.
  • zamiast całych wyrazów wypowiada tylko jego konkretną część, zazwyczaj sylabę akcentowaną w danym słowie
  • wyrazy dźwiękonaśladowcze np. pies - hau,
  • można zauważyć również echolalia - dziecko powtarza za opiekunami proste słowa,
  • obserwuje się również liczne substytucje głoskowe (zamiana głosek w słowach np. sialik zamiast szalik,
  • dziecko 2 letnie powinno łączyć 2 wyrazy w jedno proste zdanie np. mama da- mama daj

Okres zdania

(dziecko ma 24 - 36 miesięcy)
  • zdania tworzone przez dzieci często odbiegają od poprawności składniowej i fleksyjnej. Najczęściej są one twierdzące i składają się z dwóch wyrazów np. daj pić
  • nadal utrzymują się substytucje głoskowe, która polega zazwyczaj na zamianie głoski trudniejszej artykulacyjnie, na głoskę łatwiejszą,
  • w tym okresie w słowniku dziecka występuje najwięcej rzeczowników,
  • czasowniki w mowie dziecka pojawiają się w formie bezokolicznikowej,
  • dziecko w tym czasie powinno być nie tylko rozumiane przez swoją najbliższą rodzinę, ale także przez inne osoby,

Okres swoistej mowy dziecka

(dziecko ma od 36 - 72 miesięcy)
  • najdłuższy okres w rozwoju mowy dziecka W czasie jego trwania zachodzi wiele zmian jakościowych w wymowie dziecka. Pod koniec tego okresu dziecko powinno poprawnie artykułować wszystkie głoski języka polskiego.
  • typowe dla okresu swoistej mowy dziecięcej są neologizmy językowe
Są to twory językowe, które dziecko tworzy samo. Należą do nich:
    1. metatazy (przestawianie głosek, a nawet całych sylab np. letefon -telefon,
    2. zjawisko asymilacji (upodobnienia) np. pami - pani,
    3. kontaminacje ( tworzenie słów z dwóch lub większej liczby wyrazów na zasadzie ich zlepienia w jedno słowo np. zatelefonić - telefon+ dzwonić

4 ROK ŻYCIA

Dziecko powinno:

  • wymawiać głoski: [t], [d], [n], [l], [k], [g], [f], [w],
  • realizować głoski tzw. szeregu ciszącego – [ś], [ź], [ć], [dź],
  • próbować wymawiać głoski tzw. szeregu syczącego – [s], [z], [c], [dz];
Dziecko może:
  • substytuować (zamieniać) głoskę:

    [l] na [j],

[s] na [ś],

[sz] na [ś] lub [s],

[r] na [j] lub [l],
  • mówić niektóre słowa “po swojemu”,
  • skracać wyrazy lub je “przekręcać” lub / i zniekształcać,
  • jąkać się rozwojowo,

5 ROK ŻYCIA

Dziecko powinno:
  • wymawiać wszystkie głoski, o których mowa powyżej,
  • realizować poprawnie głoski tzw. szeregu syczącego – [s], [z], [c], [dz],
  • próbować artykułować głoski tzw. szeregu szumiącego – [sz], [ż], [cz], [dż];
Dziecko może:
  • zamieniać głoski:
    [sz], [ż], [cz], [dż] na [s], [z], [c], [dz],

    [r] na [l];


6 ROK ŻYCIA DZIECKA

Dziecko powinno:
  • wymawiać wszystkie głoski zgodne z normami wymienionymi w 4 i 5 r. ż.,
  • realizować głoski tzw. szeregu szumiącego – [sz], [ż], [cz], [dż],
  • w wieku około 6 lat artykułować poprawnie głoskę [r] – (choć w literaturze przedmiotu nie jest podawana jasna granica rozwoju tej głoski);
Dziecko może:
  • zamieniać głoskę [r] na [l] – na początku tego okresu.


BibliografiaDemel G., 1982, Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Kaczmarek L., 1977, Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin, Wydawnictwo Lubelskie
Łobacz P., 2005, Prawidłowy rozwój mowy dziecka, [w:] Podstawy neurologopedii. Podręcznik akademicki, pod red. T. Gałkowskiego, E. Szeląg i G. Jastrzębowskiej, Opole, Uniwersytet Opolski
Minczakiewicz E., 1996, Mowa ~ Rozwój ~ Zaburzenie ~ Terapia, Kraków, Wydawnictwo Naukowe WSiP
Styczek I., 1981, Logopedia, Warszawa, Polskie Wydawnictwo Naukowe