Uprawa gleby

T:SYSTEMY UPRAWY, CELE I ZADANIA UPRAWY ROLI, PODSTAWOWE ZABIEGI UPRAWOWE.

 

AGRONOMICZNE WŁAŚCIWOŚCI ROLI:

 

SPRAWNOŚĆ ROLI – okresowy stan charakteryzujący się optymalnym układem właściwości fizykochemicznych i biologicznych, zapewniających najlepsze warunki wzrostu i rozwoju natury. Sprawność roli to stan krótkotrwały będący wynikiem zabiegów uprawnych oraz pogody, rodzaju gleby i kultury roli.

 

WYDOBRZENIE – okres po którym rola nabiera sprawności

 

KULTURA ROLI - zdolność gleby do szybkiego nabywania sprawności i utrzymywania jej przez dłuższy czas.

Jest ona wynikiem wieloletniego stosowania przez rolnika:

  • Prawidłowej uprawy roli
  • Właściwego nawożenia organicznego i mineralnego
  • Uprawę roślin strukturotwórczych
  • Poprawnego zmianowania roślin i wapnowania

Gleba o wysokiej kulturze ma:

  • dobrą i trwałą strukturę
  • optymalne stosunki wodno- powietrzne
  • właściwy odczyn
  • jest zasobna w próchnicę i w składniki pokarmowe
  • niezachwaszczona i aktywna biologicznie

 

SYSTEM UPRAWY ROLI – jest to sposób oddziaływania mechanicznego narzędzi i maszyn uprawowych na uprawianą warstwę gleby.

Wyróżniamy w Polsce 3 systemy uprawy roli:

1) System uprawy płużnej (tradycyjny) oparty o pracę pługa odkładnicowego

2) System uprawy bezorkowy w którym wyeliminowano orki zastępując pług innymi narzędziami uprawowymi

3)Siew bezpośredni, w którym gleba nie jest w ogóle uprawiana narzędziami i maszynami uprawowymi, a siew następuję w glebę nieuprawioną przy wykorzystaniu  specjalnych siewników do siewu bezpośredniego.

 

UPRAWA ROLI- wszystkie czynności wykonywane narzędziami i maszynami uprawowymi działające bezpośrednio i mechanicznie na uprawianą warstwę.

TECHNOLOGIA UPRAWY ROLI- kolejno wykonywane zabiegi uprawowe różnymi sposobami i za pomocą rozmaitego sprzętu dla osiągnięcia zamierzonego celu.

Proces technologiczny to uporządkowany ciąg operacji i zabiegów technologicznych służących uzyskaniu założonego celu produkcji.

Przez operację technologiczną rozumiemy część  procesu technologicznego, składającą się z zabiegów wykonywanych w czasie określonym przez warunki przyrodnicze i szczególny charakter produkcji rolniczej.

            W produkcji roślinnej operacją technologiczną będzie np.:

-          przygotowanie pól

-          siewy wiosenne

-          nawożenie

-          ochrona roślin

-          sianokosy

-          zbiory plonów (żniwa)


Natomiast zabieg technologiczny to część operacji wraz ze specyficznymi warunkami jej stawianymi.

            W produkcji roślinnej zabieg technologiczny to np.:

-          orka

-          siew nasion (z uwzględnienie specyficznych wymagań jakościowych – termin, warunki przyrodnicze, głębokość siewu, odległość między roślinami)

-          uprawa międzyrzędowa  roślin

-          oprysk zboża herbicydami

-          koszenie zboża


UPRAWKI- pojedyncze zabiegi uprawowe wykonywane narzędziami tego samego rodzaju, podobnie działające na glebę.

CEL UPRAWY ROLI- nadanie glebie najkorzystniejszego układu (stanu fizycznego) zapewniającego optymalną zwięzłość i dobre stosunki wodno- powietrzne, cieplne i pokarmowe roślinom uprawnym.

Cele te można osiągnąć  przez realizację następujących zadań:

¨   Utrzymanie roli w wysokiej sprawności i kulturze oraz nadanie jej struktury gruzełkowatej

¨   Regulowanie właściwości wodno-powietrznych, cieplnych, chemicznych i biologicznych gleby

¨   Pobudzenie aktywności mikrobiologicznej gleby

¨   Przygotowanie wierzchniej warstwy roli do siewu (spulchnianie i wyrównanie roli)

¨   Zwalczanie chwastów, chorób i szkodników

¨   Wprowadzenie do gleby nawozów organicznych, mineralnych, naturalnych oraz resztek pożniwnych

¨   Poprawę żyzności gleb piaszczystych poprzez stosowanie orek agromeriolacyjnych.

 

ZABIEGI UPRAWOWE Dzielą się na:

1.  podstawowe- odwracające:
- odwrócenie skiby (orka)
- kęsa (gryzowanie)

2.  uzupełniające (doprawiające):
a) spulchniające i wyrównujące powierzchnię roli (włókowanie, równiarkowanie, bronowanie, kultywatorowanie)
b) ugniatające i kruszące, wykonywane wałami
c) pielęgnacyjne (w łanie i międzyrzędowe)

 

ORKA –zabieg uprawowy wykonywany pługami lemieszowymi lub talerzowymi, który odwraca, kruszy i miesza glebę, spulchniając ją na głębokość od 10 do 40 cm.

PODZIAŁ OREK ZE WZGL NA GŁĘBOKOŚĆ:

a) orki płytkie- 8-12 cm

b) średnie 12-20 cm

c) głębokie 25-35 cm

d) bardzo głębokie 35-50

PODZIAŁ OREK ZE WZGLĘDU NA ZADANIA:

1.  zasadnicze: podorywka, orka siewna, orka przedzimowa (zimowa), razówka

2.  orki uzupełniające: odwrotna, wiosenna

3.  orki specjalne: agromelioracyjna, orka terenów zadarnionych

Orka powinna być wykonywana przy tzw. OPTYMALNEJ WILGOTNOŚCI UPRAWOWEJ GLEBY, gdyż wówczas daje pożądane efekty.

WŁAŚCIWYM OKRESEM do wykonywania orki jest późne lato i jesień, a należy unikać orki wiosennej.

Po orce gleba jest spulchniona i silnie pokruszona. Stopień pokruszenia i rozdrobnienia zależy od rodzaju odkładnicy Stosuje się nast.

 RODZAJE ODKŁADNIC:

·   cylindryczne które silnie kruszą i mieszają skibę, ale słabo odwracają skibę (oranie gleb ciężkich, zaoranie ściernisk)

·   śrubowe które dobrze odwracają skibę a słabo kruszą i mieszają (zaoranie darni łąk i pastwisk)

·   kulturalne które są uniwersalne, gdyż dobrze kruszą i odwracają skibę oraz mieszają glebę; najczęściej stosowane

 

O PRACY PŁUGA z odkładnicą kulturalną decyduje stosunek głębokości do szerokości skiby:

¨      głębokość = szerokość – skiba dobrze pokruszona

¨      głębokość 1:2 szerokość – skiba dobrze odwrócona

¨      głębokość 1:1,5 szerokość – skiba wysztorcowana

 

PŁUGI mogą być dodatkowo wyposażone w :

·  kroje nożowe lub talerzowe , które ułatwiają równe odcinanie skiby

·  Przedpłużek, który ścina wierzchnią warstwę gleby i umieszczając ją na dwie bruzdy

· Pogłębiacz, który stosujemy do zniszczenia podeszwy płużnej i spulchnia on warstwę gleby znajdującą się poniżej działania korpusu płużnego

 

PODORYWKA – orka płytka (8-12cm), wykonywana późnym latem po zbiorze roślin zbożowych, strączkowych lub przemysłowych.

ZADANIA:

· Zmniejszenie strat wody przez ograniczenie parowania

· Przyoranie resztek pożniwnych i przyspieszenie ich rozkładu

· Zwalczanie chwastów

· Ułatwienie wykonania następnej orki

PODORYWKA WYKONYWANA JEST:

o    Specjalnymi wieloskibowymi pługami (zmniejszone korpusy z kulturalnymi cylindrycznymi odkładnicami

o    Zwykłe pługi wieloskibowe

o    Brony talerzowe

o    Glebogryzarki

o    Kultywatory ścierniskowe

 

ORKA SIEWNA  to orka średnia wykonywana na głębokość 15-20 cm na 3-4 tygodnie przed siewem roślin ozimych. Powinna być jak najmniej wyskibiona i wykonana przy optymalnej wilgotności

o    Jeżeli orka siewna jest wykonana na 3-4 tyg. Przed siewem to należy połączyć ja z bronowaniem ( za pługiem brona)

o   Jeżeli orka siewna jest spóźniona, czyli wykonana kilka dni przed siewem, to należy połączyć ją z wałowaniem, aby przyspieszyć osiadanie gleby.

o   Jeżeli orka siewna jest wykonana bez wcześniejszej podorywki to należy zastosować pług z przedpłużkiem.

ZADANIA:

· Odpowiednio głębokie spulchnianie roli

·  Wprowadzenie nawozów i ich wymieszanie z glebą

· Nadanie roli sprawności i doprawienie jej do siewu

· Przykrycie resztek pożniwnych, jeżeli wcześniej nie było podorywki

 

ORKA PRZEDZIMOWA(ZIEMBLA, ZIMOWA) – orka głęboka (25-30cm) stosowana przed zimą jako zakończenie uprawek jesiennych pod rośliny jare.

ZADANIA:

· Zwiększenie pojemności wodnej gleby ( magazynowanie wody)

· Głębokie spulchnianie roli (ułatwienie strukturotwórczego działania mrozu)

· wydobycie na powierzchnię gleby części spławianych i składników pokarmowych wypłukiwanych w głąb gleby

·  niszczenie  chwastów, szkodników i chorób

· Zwiększenie miąższości warstwy uprawnej oraz niszczenie podeszwy płużnej (zastosowanie pogłębiaczy lub orki pogłębionej)

· Doprowadzenie gleby do stanu , który ułatwia i przyspiesza wykonanie uprawy wiosennej

Orka przedzimowa – skiby silnie wysztorcowane i słabo pokruszone (stosunek głębokości do szerokości 1:1)

Gleby ciężkie silnie zakwaszone – pług z przedpłużkiem

zniszczenie podeszwy płużnej – pług z pogłębiaczem

 

ORKA RAZÓWKA – orka o średniej głębokości dobrze odwracająca i krusząca skiby, wykonana pługiem z przedpłużkiem, tylko raz w ciągu całej uprawy pod daną roślinę (rodzaj orki siewnej – raz wykonana w całokształcie uprawy)

 

ORKA ODWROTKA – orka średnia lub płytka wykonana jesienią w celu przykrycia obornika (przyorania obornika) pod rośliny jare. Stosowana po uprzedniej podorywce a przed orką przedzimową

Obecnie ze względów oszczędnościowych tej orki się nie stosuje.

 

ORKA WIOSENNA – orka płytka lub średnia wykonywana wiosną i uważana jako zło konieczne, gdyż przesusza glebę. Wykonuje się ją gdy:

o   Stosujemy na wiosnę obornik pod ziemniaki ( należy po przyorać)

o   Uprawiamy plony wtóre po międzyplonach ozimych

o   Wymarzły oziminy i musimy dokonać na wiosnę przesiewu

o   Przed zimą nie zdążyliśmy wykonać orki przedzimowej

 

ORKA TERENÓW ZADARNIONYCH -  średnia lub głęboka wykonana na użytkach zielonych pługiem łąkowym a na użytkach leśnych pługiem leśnym.

 

ORKA AGROMELIORACYJNA – bardzo głęboka 4-60 cm, wykonywana specjalnymi pługami:

o   na glebach ciężkich w celu poprawy właściwości powietrznych gleby

o   na glebach piaszczystych lekkich w celu poprawy właściwości wodnych przez wniesienie do podglebia obornika iłu czy gliny.

 

TALERZOWANIE – zabieg spulchniająco- odwracający wykonywany broną talerzową na głębokość 10-15cm w celu:

1)doprawienia zaoranych gleb ciężkich lub zadawnionych

2)pocięcia nawozów zielonych

3)zastąpienia podorywki po zbiorze roślin zbożowych i przemysłowych

 

ZABIEGI DOPRAWIAJĄCE

 

ZADANIA I CELE ZABIEGÓW SPULCHNIAJĄCO – WYRÓWNUJĄCYCH:

1) niszczenie skorupy glebowej – zmniejszenie parowania wody

2) doprawienie roli do siewu po orce – spulchnienie wierzchniej warstwy

3) wymieszanie nawozów mineralnych i herbicydów doglebowych z glebą

4) niszczenie kiełkujących i wschodzących chwastów

 

ZABIEGI SPULCHNIAJĄCO - WYRÓWNUJĄCE :

 

·         WŁÓKOWANIE – wykonywane włóką, która działa powierzchniowo i bardzo płytko     (1-3cm) ; wczesna wiosna na glebach ciężkich przed siewem roślin jarych

·         BRONOWANIE – wykonywany najczęściej bronami zębatkowymi; spulchnia glebę na głębokość (2-10cm) – brony lekkie(2-5cm) , brony średnie(4-6cm), brony ciężkie (6-10cm)

·         KULTYWATOROWANIE (drapaczonowanie) – wykonywany kultywatorem, który głęboko spulchnia, kruszy i miesza rolę bez jej odwracania (10-20cm); kultywator ścierniskowy często zastępuje podorywkę.

 

ZADANIA I CELE ZABIEGÓW UGNIATAJĄCO – KRUSZĄCYCH

1) zagęszczanie gleby zbyt pulchnej

2) kruszenie brył lub skorupy glebowej

3) wyrównywanie powierzchni pola

4) przyspieszanie osiadania roli

5) dociskanie skib do warstwy podornej

 

ZABIEGIEM JEST WAŁOWANIE wykonywane za pomocą wałów ugniatających (gładkich), kruszących (pierścieniowe) oraz wałów działających wgłębnie (strunowe)

 

ZESPÓŁ UPRAWEK - to szereg zabiegów uprawnych następujących po sobie na tym samym polu aby uzyskać konkretny cel agrotechniczny

W Polsce mamy 5 zespołów uprawek:

·   Zespół uprawek pożniwnych

·   Zespół uprawek przedsiewnych jesiennych (pod rośliny ozime)

·   Zespół uprawek  przedzimowych

·   Zespół uprawek przedsiewnych wiosennych ( pod rośliny jare)

·   Zespół uprawek pielęgnowania

 

ZESPÓŁ UPRAWEK POŻNIWNYCH- latem po zbiorze zbóż, przemysłowych. Zadania tego zespołu są takie same jak podorywki, zespół pełny

 

ZABIEGI:

· podorywka + bronowanie

· dwu-trzykrotne bronowanie w miarę  pojawienia się siewek chwastów

 

Gdy jest mało czasu na wykonanie tego zespołu to wykonujemy skrócony zespół uprawy pożniwnej - stosujemy tylko kultywator ścierniskowy lub bronę talerzową

 

 

 

 

ZESPÓŁ UPRAWEK PRZEDSIEWNYCH JESIENNYCH – wykonujemy 2 -3tyg przed siewem ozimym; zadania jak u orki siewnej

 

ZABIEGI:

  • zastosowanie fosforu i potasu + obornik
  • orka siewna + bronowanie(gdy jest wykonana 3 tygodnie przed siewem ozimin) lub orka siewna + wałowanie (gdy jest wykonywana krótko przed siewem)
  • wysiew azotu mineralnego
  • agregat uprawowy (kultywator + wał strunowy) na glebach ciężkich i średnich lub tylko bronowanie na glebach lekkich
  • siew i bronowanie posiewne

 

ZESPÓŁ UPRAWEK PRZEDZIMOWYCH wykonywany na polach przeznaczonych pod rośliny jare; listopad; zadania takie same jak u orki przedzimowej (ziębli).

 

ZABIEGI:

  • nawożenie fosforem i potasem mineralnym + obornik
  • orka przedzimowa pozostawiona w ostrej skibie (wysztorcowana)

 

Jeżeli zadaniem orki przedzimowej jest przykrycie obornika to należy tę orkę spłycić

 

ZESPÓŁ UPRAWEK PRZEDSIEWNYCH WIOSENNYCH - wykonywany wiosna na polach przygotowanych pod siew lub sadzenie roślin jarych.

 

ZADANIA:

  • wyrównanie powierzchni pola i ograniczenie strat wody
  • przyspieszenie ogrzewania roli
  • wymieszanie z glebą nawozów mineralnych azotowych i preparatów doglebowych
  • nadanie roli sprawności na okres kiełkowania i wschodów roślin
  • niszczenie wschodzących chwastów

ZABIEGI:

  • włókowanie(tylko na glebach ciężkich)
  • bronowanie
  • siew nawozów mineralnych azotowych
  • agregat uprawowy(kultywator + wał strunowy) na glebach średnich i ciężkich, na glebach lekkich - bronowanie
  • siew nasion połączony z bronowaniem posiewnym

 

Jeśli jest konieczność wykonania orki wiosennej to zespół ten wzbogacamy w orkę wiosenną

 

ZESPÓŁ UPRAWEK PIELĘGNACYJNYCH – po wschodach(zasiewach);

 

ZADANIA:

· Zwalczanie chwastów

· Podtrzymanie stanu sprawności roli

· Niszczenie skorupy i ograniczenie parowania wody

· Uaktywnienie życia biologicznego gleby

· Pobudzanie wzrostu systemu korzeniowego i krzewienia

· Wykonanie specjalnych zabiegów związanych z uprawa poszczególnych roślin

ZABIEGI PIELĘGNACYJNE

Ø       międzyrzędowe - uprawki działające na role na międzyrzędzia; spulchnianie roli, niszczenia chwastów, obredlanie, obsypywania roślin uprawowych

Ø       w łanie – uprawki działające na cała powierzchnie uprawy, wykorzystywane spulchniające lub ugniatające.

 

CAŁOKSZTAŁT UPRAWY ROLI – pod roślinę- zespoły uprawek wykonywane od zbioru plonu do zbioru danej rośliny; dobór zespołów, sposób ich wykonywania zależy od stanowiska rośliny w płodozmianie

 

 

OZIME:

·   po przedplonach wcześnie schodzących z pola (ok. 6tyg)
1. zespół uprawek pożniwnych
2. zespół uprawek przedsiewnych jesiennych
3. zespół uprawek pielęgnacyjnych
4. zbiór

·   po wieloletnich motylkowych
1. skrócony zespół uprawek pożniwnych
2. zespół uprawek przedsiewnych jesiennych
3. zespół uprawek pielęgnacyjnych
4. zbiór

·   po przedplonach późno schodzących z pola
1. zespół uprawek przedsiewnych jesiennych
2. zespół uprawek pielęgnacyjnych
3. zbiór

 

JARE:

·   po przedplonach wcześnie schodzących z pola:
1. zespół oprawek pożniwnych
2. zespół uprawek przedzimowych
3. zespół uprawek wiosennych przedsiewnych
4. zespół uprawek pielęgnacyjnych
5. zbiór

·   po przedplonach późno schodzących z pola
1. zespół uprawek przedzimowych
2. zespół uprawek wiosennych przedsiewnych
3. zespół uprawek pielęgnacyjnych
4. zbiór

·   po międzyplonach ozimych:
1. zespół uprawek wiosennych przedsiewnych
2. zespół uprawek pielęgnacyjnych
3. zbiór

 

W SYSTEMIE:

§         UPRAWY PŁUŻNEJ wykonywane są wszystkie zespoły uprawek, odwracalnie i spulchnianie gleby

§         UPRAWY BEZROKOWEJ mamy do czynienia ze spulchnianiem i mieszaniem gleby bez jej odwracania.

§         SIEWU BEZPOŚREDNIEGO przed siewem nie wykonujemy żadnej uprawy.

 

W ostatnich latach wprowadza się w uprawie roli wiele UPROSZCZEŃ w celu:

·   Zmniejszenia pracochłonności

·   zmniejszenia  czasochłonności zabiegów

·   zmniejszenia zużycia paliwa

·   przyspieszenia terminu agrotechnicznego

·   zmniejszenia ugniatania gleby

·    oszczędności finansowych

·   ochrony żyzności gleby

 

RODZAJE UPROSZCZEŃ :

 

1) W SYSTEMIE UPRAWY PŁUŻNEJ stosuje się uprawę uproszczona lub zminimalizowaną

 

UPRAWA UPROSZCZONA- uprawa o ograniczonej liczbie zabiegów, wykonana maszynami uprawowymi, zestawami uprawowymi o niezmiennej intensywności oddziaływania na rolę. Uprawa ta polega na scalaniu pojedynczych zabiegów w jeden.

 

UPRAWA ZMINIMALIZOWANA uprawa o ograniczonej intensywności oddziaływania na rolę przez zastąpienie zabiegów głębszych płytkimi lub wyeliminowanie niektórych zabiegów z poszczególnych zespołów uprawek, pod określoną roślinę, najczęściej uzupełniona nasileniem zabiegów agrotechnicznych.

 

Np. spłycanie orek, zastępowanie orek innymi

 

2) WPROWADZENIE SYSTEMU UPRAWY BEZORKOWEGO -  spulchnianie roli bez jej odwracania; pług jest zastąpiony przez narzędzia spulchniające, np. kultywatory o sztywnych łapach połączony z wałem strunowym

 

3) WPROWADZENIE SIEWU BEZPOŚREDNIEGO – siew specjalnymi siewnikami w rolę, występujące na polu rośliny są niszczone środkami chemicznymi

 

Zabiegów uprawowych powinno się stosować tak dużo jak to jest konieczne dla rośliny  a jednocześnie tak mało, jak jest to możliwe

 

ZASADY UPRAWY GLEB LEKKICH:

o   Gleby łatwe do uprawy

o   Stosowanie nawożenia organicznego i naturalnego

o   Ograniczenie zabiegów uprawowych mechanicznych do minimum

o   Nie wolno wykonywać kultywatorowania

o   Jak najczęściej zaczynać uprawna wiosnę

 

ZASADY UPRAWY GLEB CIĘŻKICH:

o   Gleby „minutowe”, trudne do uprawy

o   Wprowadzenie nawozów organicznych i naturalnych

o   Stosowanie orek agromelioracyjnych

o   Stosowanie jak najwięcej zabiegów mechanicznych

 

 

 

NASIENNICTWO ROLNICZE- dział produkcji roślinnej obejmujący zagadnienia hodowli roślin, produkcji materiału siewnego oraz jego obrotu.

CEL:

dostarczanie rolnikowi dobrego materiału siewnego- kwalifikowanego.

ZADANIA:

·   dostarczanie rolnictwu najlepszych odmian

·   prawidłowy ich dobór do warunków siedliska (rejonizacja)

·   zaopatrzenie gospodarstw w materiał doskonałej jakości.

 

MATERIAŁ SIEWNY- wszystkie organy generatywne lub wegetatywne służące do reprodukcji- rozmnażania roślin.

 

WYRADZANIE - rozmnażanie przez kilka lat roślin uprawnych, które dają niższe i często gorszej jakości plony.

Aby zapobiegać wyradzaniu należy co pewien czas wymieniać nasiona siewu i sadzeniaki na materiał siewny kwalifikowany.

 

MATERIAŁ SIEWNY:

·   Generatywny:
* nasiona (np. roślin strączkowych)
* owoce (jednonasienne ziarniaki zbóż)
* części owoców (fragm. strąków)
* owocostany (kłębki buraków)

·   Wegetatywny:
* bulwy (ziemniaki)
* korzenie spichrzowe (burak na sadzeniaki nasienne)
* karpy korzeniowe (chmiel)
* pędy (wiklina)
* kłącza
* cebule

 

 

 

 

Ze względu na POCHODZENIE MATERIAŁ SIEWNY dzielimy na:

1.  kwalifikowany- nasiona lub sadzeniaki odpowiadające ustalonym normom jakości (zdolność kiełkowania, czystość nasion, wilgotność); pochodzące z plantacji nasiennych odpowiadających określonym wymaganiom.

Cechy charakterystyczne:
- znana odmiana
- stopień kwalifikacji – kolejne rozmnożenie
- świadectwo kwalifikacji polowej materiału matecznego
- świadectwo kwalifikacji laboratoryjnej

2.  handlowy- odpowiada określonym normom jakości (zdolności kiełkowania czystość nasion, wilgotność). Z reguły nie znamy stopnia kwalifikacji i nie pochodzi on z plantacji nasiennych, ale z pól uprawnych produkcyjnych.

 Cechy:
- może mieć nieznany stopień kwalifikacji
- czasami ma nieznaną odmianę
- musi mieć świadectwo kwalifikacji laboratoryjnej.

 

Produkcja materiału siewnego polega na rozmnażaniu materiału handlowego.

Materiałem wyjściowym jest materiał mateczny (MM) otrzymany w hodowli zachowawczej.

 

ZAPOTRZEBOWANIE NA MATERIAŁ SIEWNY KWALIFIKACYJNY zależy od:

* powierzchni uprawy gatunku;

* współczynnika rozmnażania (stosunek ilości otrzymanych nasion do siewu w odniesieniu do jednostki powierzchni);

rośliny o wysokim współczynniku rozmnażania- rzepak, buraki (ok. 300-400),

rośliny o niskim współczynniku rozmnażania- zboża, ziemniaki, strączkowe (ok. 5-30)

 

Zadanie:

Plon rzepaku 3,5 t /ha     Wysiew 3,5kg/ha

3500/3,5=1000

Nasionami z 1ha rzepaku można w przyszłym roku obsiać 1000ha.

 

PLANTACJE NASIENNE- produkcja kwalifikacyjnego materiału siewnego.

ZADANIA:

·   właściwe zmianowanie

·   zachowanie izolacji przestrzennej (minimalna odległość plantacji nasiennych od innych plantacji tego samego gatunku)

·   właściwa uprawa mechaniczna

·   poprawny siew i optymalny jego termin

·   staranne nawożenie

·   staranna pielęgnacja.

 

KWALIFIKACJA POLOWA Obejmuje:

·   kontrolę dokumentacji

·   przedplon

·   tożsamość gatunkową i odmianową

·   izolację przestrzenną

·   zgodność powierzchni zgłoszonej we wniosku z pow.  plantacji lustrowanej

·   stopień zachwaszczenia

·   zdrowotność roślin

·   ogólny stan plantacji

·   szacunkowe określenie wysokości plonu

·   Gdy kwalifikacja wypadnie pozytywna, to plantacja nasienna otrzymuje świadectwo kalifikacji polowej.

 

OCENA LABORATORYJNA nasiona kwalifikowane i handlowe po zbiorze, dosuszeniu i doczyszczeniu nasion.

Obejmuje:

o   Ocenę organoleptyczną (barwę, połysk, zapach i porażenie chorobami i szkodnikami)

o   Ocenę wilgotności (ilość wody w stosunku do masy nasion wyrażoną w %)ok. 14%

o   Czystość nasion- % wagową zawartość nasion czystych w odniesieniu do całej próby

o   Cz = masa nasion czystych / masa próby laboratoryjnej *100%

o   zdolność kiełkowania (Zk) , czyli % liczbę nasion czystych normalnie skiełkowanych w określonych warunkach świetlnych, termicznych, na właściwym podłożu i w odpowiednio długim czasie
Zk= liczba nasion skiełkowanych/ liczba nasion do oznaczeń · 100%

o   masa 1000 nasion (MTN)- masa 1000 powietrznie suchych nasion wyrażona w q

WARTOŚĆ UŻYTKOWA (Wu), czyli % zawartość nasion czystych i kiełkujących, które znajdują się w danej partii materiału siewnego.
Wu= czystość · zdolność kiełkowania/ 100

Po ocenie laboratoryjnej wystawia się świadectwo kwalifikacji laboratoryjnej.

 

USZLACHETNIANIE MATERIAŁU SIEWNEGO

1)Zabiegi w gospodarstwie

o   zaprawianie nasion,

o   kalibrażowanie np bulwy ziemniaka

o   szczepienie np. nasiona strączkowych

o   moczenie nasion

o   pobudzanie lub podkiełkowanie

2)zabiegi poza gospodarstwem

o   zaprawianie

o   otoczkowanie

o   Szlifowanie

o   ocieranie

ZADANIA:

-ułatwienie wysiewu

-zwiększenie szybkości i równomierności kiełkowania i wschodów

-ochrona przed chorobami i szkodnikami

 

PODSTAWOWE ELEMENTY SIEWU:

 

1)TERMIN SIEWU- czas, który zapewnia najwyższe plony zasianej rośliny i nazywa się go agrotechnicznym lub racjonalnym terminem siewu.
CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA TERMIN:
-indywidualne, biologiczne właściwości roślin uprawnych(temp. Kiełkowania)
- warunki klimatyczne danego regionu

-warunki glebowe (siew wcześniejszy na glebach lekkich)
- ukształtowanie terenu (skłony południowe umożliwiają wcześniejszy siew)

-występowanie chorób i szkodników

2)GŁĘBOKOŚĆ SIEWU I SADZENIA - wpływa na wschody i rozwój roślin oraz przyzimowanie ozimin

CZYNNIKI:
- sposób kiełkowania
- wielkość nasion
- zapotrzebowania na wodę
- rodzaj gleby

3)GĘSTOŚĆ SIEWU I SADZENIA związana jest z liczbą nasion przypadającą na jednostkę powierzchni, czyli z obsadą nasion
OBSADA ZALEŻY OD:

o   jej rozmiarów,

o   podatności na wyleganie,

o   od dł okresu wegetacji,

o   od sposobu użytkowania,

o   od wymagań indywidualnych rośliny.

PRZY USTALANIU NORMY WYSIEWU BIERZE SIĘ POD UWAGĘ:

o   Wymagania dotyczące powierzchni życiowej

o   Właściwości materiały siewnego

o   Sposób siewu i metoda

o   Termin siewu

o   Staranność przygotowania roli i  jej żyzność

o   Warunki glebowo-klimatyczne


Iw= Wz*Irm*MTN / Wu

Iw - ilość wysiewu w kg/ha

Wz- współczynnik 1,05-1,25 zwiększający wysiew o 5-25% na utrudnione wschody w warunkach polowych

Irm- liczba roślin na 1m^

MTN- masa tysiąca nasion w q

Wu- wartość użytkowa w %

4)TECHNIKI SIEWU - związane są ze sprzętem  (maszynami) jakie są używane do siewu
- ręczny, rzadko stosowany, tylko na polach małych, przy rozmnażaniu małych ilości materiału hodowlanego, w ogrodnictwie
- maszynowy- wykonywany siewnikami rzędowymi lub punktowymi
- lotniczy- czyli aerosiew wykonywany z samolotów lub śmigłowców, jest bardzo kosztowny i wykonuje się go tylko na bardzo dużych powierzchniach, ale nie zależy od wilgotności gleby, nie mamy ugniatania gleby i nie można regulować równomierności i głębokości siewu
- siew łączony z przedsiewną uprawą roli wykonywany za pomocą zestawów lub agregatów uprawowo- siewnych; mniej pracochłonne i czasochłonne; redukuje liczbę przejazdów ciągnika; ogranicza ugniatanie kołami jezdnymi; prowadzi do oszczędności paliwa i obniżenia kosztów; powszechnie stosowany

5)METODY SIEWU są związane ze sposobem rozmieszczenia nasion na jednostce powierzchni;

- rzutowy – za pomocą rozrzutników nawozów, z samolotów, nierównomierne rozmieszczenie nasion; na różnej głębokości

- rzędowy - (wąskorzędowy 6-12 cm, zwykły 12-18cm, szerokorzędowy 20-70), siew maszynowy; w uprawie zbóż strączkowych, pastewnych, okopowych; stała szerokość międzyrzędzi i głębokość, równomierne wschody, o 30% niższa norma wysiewu

- pasowy- zmodyfikowany siew rzędowy

- taśmowy- (pasowo-rzutowy); ręcznie; siewniki specjalne, wstęga 4-5cm

- punktowy- siewniki precyzyjne (np.buraki cukrowe); równomierne rozmieszczenie nasion w rzędzie i odpowiednia szerokość międzyrzędzi

-gniazdowy – ogórki

-krzyżowy

 

TECHNIKI I METODY SADZENIA

 

SADZENIE WYNIKA Z:

·   rozmnażania wegetatywnego: ziemniak, chmiel, wiklina

·   sadzenie z rozsady: tytoń, kapusta, brukiew

·   zakładania plantacji roślin nasiennych: burak, kapusta, marchew

 

SPOSÓB SADZENIA ZALEŻY od rodzaju sadzonego materiału:

·   bulwy ziemniaka- sadzenie ręczne lub sadzarką

·   rozsada- ręczne lub sadzarką

·   sadzeniaki nasienne, tzw wysadki (burak, kapusta, marchew, cykoria- ręcznie lub sadzarką

·   pędy podziemne (chmiel)- ręcznie

 

ŚCIEŻKI PRZEJAZDOWE (TECHNOLOGICZNE) - wyznaczane są w nowoczesnej technologii uprawy zbóż i rzepaku na dużych polach w czasie siewu.

Ułatwiają one:

·   precyzyjne powschodowe stosowanie nawożenie pogłównego i dokarmiania dolistnego azotem i mikroelementami

·   odchwaszczanie po wschodach

·   zwalczanie chorób i szkodników

·   opryskiwanie preparatami zapobiegającymi wyleganiu się

Przy stosowaniu ścieżek przejazdowych unika się ugniatania roślin

 

PRZY SIEWIE I SADZENIU NALEŻY:

1.  stosować materiał siewny odpowiedniej jakości, dobrze przygotowany do siewu

2.  wysiewać w optymalnym terminie

3.  stosować właściwą rozstawę rzędów, ilość wysiewu oraz głębokość siewu

4.  wybrać właściwą technikę i metodę siewu

5.  stosować sprzęt w pełni sprawny do siewu




Podstawowe pojęcia związane z organizacją produkcji roślinnej

 

1. Przyrodnicze czynniki produkcji roślinnej.

 

a. Czynniki klimatyczne

a)      Światło

-               Niezbędny składnik fotosyntezy = przyswajanie (asymilacja) przez rośliny zielone CO2 przy udziale energii słonecznnej, chlorofilu oraz wody – produktem są związki organiczne + tlen)

-               Ilość światła docierającego do roślin zależy od: zagęszczenia roślin, stopnia zachwaszczenia, długości dnia (pory roku), rejonu kraju, zachmurzenia czy zapylenia.

-               wymagania roślin

o   rośliny krótkiego dnia (kukurydza)

o   rośliny długiego dnia (żyto)

o   rośliny obojętne na dł. dnia (pszenica)

-               Zabiegi zwiększające dostęp roślin do światła

o   Przerywanie roślin (optymalna gęstość)

o   Odchwaszczanie

 

b)      Energia cieplna, suma ciepła, temperatura powietrza i gleby

Źródłem ciepła  promieniowanie słoneczne.

-               amplituda dobowa

-               amplituda roczna

Nagrzewanie gleby zależy od:

-               zacieniowania (rośliny)

-               wilgotności (parowanie)

-               struktury gleby

Istotne parametry:

-               temperatura powietrza (gleby)

o   optymalna temperatura dla różnych roślin

o   niekorzystna temperatura dla roślin (zwłaszcza ujemna) – przymrozki wiosenne i jesienne

-           długość okresu wegetacji - średnia długość okresu wegetacji

o   występowanie skrajnych, ujemnych, temperatur

 – głębokość zamarzania gruntu (gleby suche i lekkie zamarzają głębiej) – wymarzanie roślin

 

c)      wiatr (ruch powietrza)

-               dodatnie – osusza, zapyla

-               ujemne – wysusza, roznosi chwasty, choroby, pasożyty, uszkodzenia mechaniczne

 

d)     woda

Niezbędny składnik do życia roślin (składniki pokarmowe pobierane przez rośliny tylko w postaci rozpuszczalnej w wodzie).

- „surowiec” do fotosyntezy - parowanie „schładza” roślinę

- nadmiar wody może być równie szkodliwy, jak niedobór (brak dostępu tlenu)

 

średnia sezonowa wielkość opadu w kraju

> 500 mm/ rok (centralna Polska do 800 – 900 mm (podgórze)

 

sezonowy rozkład opadów

miesiące „deszczowe” – czerwiec, lipiec ok. 120 mm

 

charakterystyka i rola pokrywy śnieżnej 

 

klimat – inne uwarunkowania

Zmienność czynników klimatycznych w zależności od  ukształtowania terenu

-               skłony południowe (północne)

-               zastoiska powietrza (mrozowiska w dolinach)

-               w miarę wzrostu wysokości nad poziom morza pogorszenie warunków klimatycznych

 

Klimat decyduje o:

-               terminie rozpoczęcia prac polowych

-               rozpoczęcia siewów

-               zbiorach

-               innych zabiegach pielęgnacyjnych

 

b. Gleba jako siedlisko roślin

Właściwości gleby

·         żyzność

·         zwięzłość

·         ukształtowanie

 

Składniki gleby

Każda gleba zawiera:

            - cząstki organiczne (3%)

-               cząstki mineralne (47%)

-               cząstki organiczno-mineralne

-               wodę z rozpuszczonymi w niej solami (30%)

-               powietrze (z parą wodną) (20%)

Skład granulometryczny (mechaniczny) gleby (wyznaczają wartość rolniczą) – gleby żyźniejsze to gleby drobnocząsteczkowe.

-               cząstki szkieletowe > 1 mm

-               cząstki ziemiste < 1 mm (dominują cząstki spławialne)

podział

-               ilaste

-               gliniaste

-               gleby pyłowe

-               piaszczyste

-               żwirowe

-               kamieniste

 

 

Właściwości gleby:

-               właściwości wodne gleb

o   pojemność wodna

o   przepuszczalność

o   zdolność podsiąkania (kapilarna)

o   zdolność wyparowywania wody

-               właściwości powietrzne

o   pojemność

o   przewiewność

-               właściwości cieplne

-               właściwości sorbcyjne (chłonność składników pokarmowych)

-               odczyn

-               struktura gleby (struktura gruzełkowata)

 

Zasady oceny wartości rolniczej gleb

-          klasyfikacja bonitacyjna (użytkowa)

Zaliczenie gleb do klas o ustalonej wartości rolniczej

VI klas gleb ornych (III a i b, IV a i b)

VI klas użytków zielonych

-          kompleksy przydatności rolniczej gleb

(14 kompleksów przydatności rolniczej gleb – 1 pszenny bardzo dobry do 14 gleby orne przeznaczone na użytki zielone)

 

c. Genetyczne cechy roślin

 

Podstawowe procesy w produkcji roślinnej.

 

Proces produkcji w rolnictwie

 

            Proces produkcyjny jest to zbiór operacji pro­dukcyjnych, realizowanych w określanej kolejności, w celu wytworzenia produktu finalnego poprzez przetwarzanie (przekształcanie) przedmiotów pracy.

            W rolnictwie przebiega on na ogół z wykorzystaniem procesów biologicznych zachodzących w organizmach żywych (roślinach i zwierzę­tach), przy czynnym udziale innych składników przyrody (słońce, energia cieplna, opady itp.).

            Proces produkcyjny w produkcji roślinnej obejmuje cały zespół warunków i kolejno następujących po sobie działań mających na celu wytworzenie produktów roślinnych (plonów) – uprawa roli pod określoną roślinę, następnie siew lub sadzenie, nawożenie, pielęgnowanie, ochrona przed chorobami oraz szkodnikami i wreszcie zbiór i przechowywanie ziemiopłodów.

            Na proces produkcyjny składają się: proce­sy technologiczne, transport i składowanie.

            Celem procesu produkcyjnego w rolnictwie jest uzyskanie produkcji rolniczej przekraczającej wartość (energetyczną, biologiczną, pieniężną) zużytych nakładów. Do jego uruchomienia potrzebne są środki produkcji oraz praca ludzka.

            Okres, w którym następuje przekształcenie surowców w produkt finalny (gotowy produkt, półprodukt. środek do dalszej produkcji), nazywamy cyklem produkcyjnym.

            Długość cyklu produkcyjnego jest zróżnicowana w zależności od kierunku produkcji, warunków środowiska, a zwłaszcza gatunku roślin i zwierząt. Cykl produkcyjny może trwać od kilku tygodni (niektóre działalności produkcji szklarniowej) do kilku lat (produkcja zwierząt hodowla­nych, produkcja sadownicza).

 

Technologia produkcji w rolnictwie

            Technologia produkcji jest to świadomie opracowany i stosowany zbiór metod przetwarzania przedmiotów pracy w produkty finalne o właściwościach zmienionych w stosunku do surowców wyjściowych. Technologia produkcji rolniczej obejmuje grupę technologii specyficznych dla tego działu gospodarki. Technologia produkcji roślinnej ma celu wiązanie procesów biologicznych i elementów technicznych (środków produkcji) w gospodarstwie w taki sposób, by osiągnąć najlepsze efekty ekonomiczne.

 

            Technologia projektowana lub stosowana przybiera postać procesu technologicznego. Proces technologiczny to uporządkowany ciąg operacji i zabiegów technologicznych służących uzyskaniu założonego celu produkcji.

            Przez operację technologiczną rozumiemy część  procesu technologicznego, składającą się z zabiegów wykonywanych w czasie określonym przez warunki przyrodnicze i szczególny charakter produkcji rolniczej.

            W produkcji roślinnej operacją technologiczną będzie np.:

-          przygotowanie pól

-          siewy wiosenne

-          nawożenie

-          ochrona roślin

-          sianokosy

-          zbiory plonów (żniwa)

            Natomiast zabieg technologiczny to część operacji wraz ze specyficznymi warunkami jej stawianymi.

            W produkcji roślinnej zabieg technologiczny to np.:

-          orka

-          siew nasion (z uwzględnienie specyficznych wymagań jakościowych – termin, warunki przyrodnicze, głębokość siewu, odległość między roślinami)

-          uprawa międzyrzędowa  roślin

-          oprysk zboża herbicydami

-          koszenie zboża

 

Organizacja produkcji roślinnej – podstawowe pojęcia

 

            Produkcja roślinna jest podstawowym surowcowym działem produ­kcji rolniczej. Jej specyficznymi czynnikami wytwórczymi są ziemia i organizmy roślinne zdolne do fotosyntezy, czyli przetwarzania związków nieorganicznych w organiczne.

            W rolnictwie, w odróżnieniu od przemysłu, handlu, transportu itd., ziemia spełnia rolę nie tylko miejsca, ale i środka produkcji.

            Cechy szczególne ziem rolniczych to:

1) nieruchomość (niewzruszalność), czyli stałość położenia,

2) niepomnażalność (niepowiększalność), związana z ograniczonymi jej zasobami,

3) niezniszczalność (przy prowadzeniu racjonalnej działalności rolni­czej ziemia nie zużywa się, a nawet może następować zwiększanie jej wartości produkcyjnej),

4) przestrzenny charakter, wymuszający przystosowanie maszyn do ruchomego procesu pracy (maszyny w znacznej części nie mają stacjonar­nego charakteru).

 

            Do określania powierzchni ziemi stosuje się kilka pojęć.

Powierzchnia ogólna - składają się na nią grunty rolne, lasy, wo­dy, inne grunty i nieużytki.

Grunty rolne, czyli: użytki rolne oraz grunty pod stawami rybny­mi, budynkami gospodarczymi, pasami wiatrochronnymi, ogród­kami działkowymi i urządzeniami przeciwerozyjnymi.

Użytki rolne (UR), do których wliczamy grunty orne (w tym ogro­dy warzywne), plantacje trwałe (grunty obsadzone drzewami i krzewami owocowymi lub szkółki drzew owocowych) oraz trwałe użytki zielone (TUZ), czyli łąki trwałe i pastwiska naturalne.

·         Grunty orne (GO) jest to powierzchnia uprawiana z okresowym przemieszczaniem (odwracaniem i wzruszaniem) gleby. 

 

            Procentowy udział poszczególnych użytków w całej powierzchni użytków rolnych przedsiębiorstwa czy innej jednostki (np. terytorialnej) nazywany jest strukturą użytków rolnych.  

            Z punktu widzenia rolniczego ważna jest nie tylko ilość użytków rolniczych, ale także ich jakość. Dlatego w praktyce rolniczej funkcjonuje kilka miar określających jakość gleby:

-          wskaźnik bonitacji gleb oparty jest o klasyfikacje użytkową (bonitacyjną) gleb oraz współczynnik przeliczeniowy stosowany do wyliczenia tzw. hektarów przeliczeniowych

-          wskaźnik udziału gleb dobrych (% udział gleb 1, II, III i 1\4 kl.IV w całkowitej powierzchni użytków rolnych)

 

            Jeszcze szerszy zakres pojęciowy obejmuje waloryzacja rolniczej przestrze­ni produkcyjnej. Pozwala ona na łączne ujęcie jedną liczbą następują­cych cech przestrzeni rolniczej:

• jakość i przydatność rolnicza gleb (klasy bonitacyjne gleb i kom­pleksy glebowe),

• agroklimat,

• stosunki wodne,

• rzeźba terenu.

 

            Z produkcją roślinną wiązane są takie pojęcia, jak terytorium, działka, parcela, pole, łan i rozłóg.

            Pojęcie terytorium gospodarstwa (przedsiębiorstwa) obejmuje wszystkie użytki gruntowe, łącznie z terenami pod budynkami, żwirowniami itp.

            Zakres użytkowania ziemi w ramach jednostek organizacyjnych nie zawsze pokrywa się z zakresem jej własności. Ze względu relację własności wyróżniane są działki gruntowe. Działką nazywa ciągłą część powierzchni ziemi stanowiącą przedmiot jednej własności oddzieloną od ziemi będącej przedmiotem innej własności. Ziemia jednego właściciela może składać się z kilku działek oddalonych od siebie. Działki są dzielone na parcele, stanowiące powierzchnie jednolicie użytkowane gruntu, często oddzielone od siebie trwałymi granicami, jak rowy, tory drogi itp.

            Pole to wydzielona część gruntów ornych obsiana zazwyczaj tą samą rośliną. Łan natomiast jest to część pola, na której maszyny mogą poru­szać się bez przeszkód od początku do końca, bez konieczności nawraca­nia w trakcie przejazdu.

     Ważną cechą ziemi rzutującą na organizację produkcji jest kształt rozłogu oraz jego rozdrobnienie. Kształtem rozłogu nazwa się kształt granic ziemi. Rozłóg to powierzchnia. Pojęcie „kształt rozłogu" rozumiemy obecnie jako kształt granic zewnętrznych jednostki organizującej produkcję rolniczą i granic wewnętrznych - między różnymi gruntami - a także fakt istnienia na powierzchni gruntu danej kategorii wysp z gruntów obcych i innych elementów. Zasadnicze znaczenie mają kształty rozłogów użytków rolnych.

            Najkorzystniejszy jest rozłóg zwarty, jednospójny (tzn. o zwartym masywie, nie posiadającym nieużytecznych lub obcych enklaw), o regularnych (foremnych) kształtach.

Rozłóg ziemi może mieć kształt prawidłowy albo w różnym stopniu nieprawidłowy. Nieprawidłowy kształt rozłogu utrudnia racjonalny pod całości gruntów na parcele o optymalnych kształtach i przez to utrudnia organizację prac polowych, ponadto utrudnia racjonalne rozmieszczenie dróg wewnętrznych i zwiększa pracochłonność produkcji.

Ze względu na potrzebę minimalizacji kosztów transportu i ułatwień dla maszynowych prac polowych rozłóg ziemi winien:

1)      równomiernie otaczać ośrodek gospodarczy,

2)      być nierozczłonkowany i skupiony,

3)      mieć proste granice,

4)       być jednolity.

Comments