Architectuurprincipes

Status: Reference for Trial Use (RTU)
Hiermee kan de ZiRA doorontwikkelen en ondertussen in de praktijk getoetst worden. 

Principes zijn regels richting en structuur geven aan het ontwerp van organisatie, proces , informatie, applicatie en techniek .Zie voor meer achtergrond de pagina Toelichting en toepassingDe ZiRA benoemt generieke principes, die voor (bijna) elke ziekenhuisorganisatie geldig zijn. De ZiRA-principes zijn niet bedoeld als blauwdruk die één op één kan worden overgenomen, maar vormen een richtinggevend instrument dat door (zorg- en ICT-) professionals naar de eigen doelstellingen, situatie en inzicht moet worden vertaald. Per ziekenhuis kunnen deze principes aangevuld worden met eigen specifieke principes. 



ZiRA Architectuurprincipes

We onderkennen basisprincipes en afgeleide principes, deze zijn verdeeld over het Nictiz-vijflagen model. De basisprincipes zijn gebaseerd op de eisen die het ministerie van VWS heeft gesteld in het "
Meerjarenbeleid duurzaam informatiestelsel". Deze basisprincipes zijn vooral gericht op bestuur en management. De afgeleide principes zijn verdeeld over de lagen proces, informatie, applicatie en infrastructuur, en zijn meer gericht op ontwikkelaars, ontwerpers en infrastructuurspecialisten.
  • De basisprincipes van de ZiRA beschrijven de belangrijkste gewenste kenmerken van dienstverlening vanuit het perspectief van de afnemer (het wat). Deze principes doen geen uitspraken over de wijze waarop deze kenmerken moeten worden gerealiseerd (het hoe).
  • De afgeleide principes zijn te beschouwen als ontwerp- of inrichtingsprincipes, bijbehorende richtlijnen of standaarden. Deze principes geven een meer concrete invulling aan de basisprincipes en geven aan hoe of waarmee het basisprincipe gerealiseerd wordt.

ZiRA Basisprincipes

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft in het "Meerjarenbeleid duurzaam informatiestelsel" een aantal eisen geformuleerd. Deze zijn:
  1. Patiënt (klant) centraal betekent dat de ondersteuning domeinoverstijgend en klantgericht wordt ingericht;
  2. Duurzaam houdt in dat het informatiestelsel ook blijft werken bij wets- of stelselwijzigingen (domeinonafhankelijk);
  3. Eenmalige vastlegging, meervoudig gebruik heeft als doel dat herbruikbare gegevens in registers worden beheerd en gedeeld;
  4. Transparante kwaliteit betekent dat de kwaliteit van zorg transparant is voor burgers, verzekerden, patiënten en cliënten, door de beschikbaarheid van eenduidige informatie over de geleverde kwaliteit van zorginstellingen en –verleners.
In de ZiRA zijn deze eisen, samen met de best practices uit de ziekenhuizen, vertaald naar een referentieset van 5 basisprincipes.

Meer toelichting over achtergrond, totstandkoming, doel en toepassing en raamwerk van de principes is te vinden op de subpaginaToelichting en toepassing.


Basisprincipe 1: De waarde voor de klant staat voorop


Aanleiding/Dilemma: Uitgangspunt in de zorg is dat de klant centraal staat. Deze ervaart nu vaak drempels doordat processen vanuit de kant van de zorgverlener worden bedacht en vormgegeven. Dit kan leiden tot belemmeringen voor de patiënt bij de toegang tot de zorg en bij het begrijpen en beïnvloeden van het zorgproces.

Rationale:  Het ziekenhuis ontleent zijn bestaansrecht aan de behoefte van de klant. De diensten moeten daarom gericht zijn op tevredenheid en optimaal resultaat voor de klant en de reductie van kosten voor het ziekenhuis (value based healthcare). 

Implicaties: (daar waar patiënt staat kan ook, in een andere context, klant gelezen worden)
  • Het zorgproces wordt georganiseerd vanuit het perspectief van de afnemer, dus in termen van diensten voor de patiënt (klant). Dit betekent:
    • Het hele proces is voor de patiënt inzichtelijk;
    • Zorgverlening is gastvrij, servicegericht en professioneel.
  • Achterliggende processen zijn voor de patiënt niet van belang. Deze moet daar zo min mogelijk mee geconfronteerd worden en geen hinder van ondervinden. Dit betekent:
    • Het belang van de patiënt gaat boven dat van de zorgverleners, bv. op het gebied van de logistiek van het proces;
    • Patiënten worden snel geholpen, niet onnodig doorverwezen en moeten informatie maar één keer hoeven te vertellen. Het klantdossier moet dus volledig zijn en bij iedere actor bekend zijn (voor zover dit binnen de privacyregels valt).
  • De patiënt moet regie kunnen voeren over diens zorgproces. Dit betekent:
    • De patiënt beslist in samenspraak met de zorgverlener mee over zijn eigen zorg, als de patiënt dit wil en kan. Indien de patiënt dit niet kan, is een belangrijke rol weggelegd voor naasten, familie en mantelzorgers;
    • De patiënt moet, zonder drempels, over alle relevante informatie kunnen beschikken, waaronder de eigen medische gegevens (bv. via een persoonlijke gezondheidsomgeving) en bepaalt met wie de eigen gegevens gedeeld mogen worden.
  • De patiënt moet kunnen vertrouwen op de zorgverlener. Dit betekent:
    • Zorgverleners moeten de patiënt proactief informeren;
    • De privacy van de patiënt moet gegarandeerd zijn; zorgverleners moeten daar ook verantwoording over kunnen afleggen;
    • De patiënt moet een duidelijk, open en vriendelijk loket / aanspreekpunt hebben voor vragen en klachten.

Basisprincipe 2: Het ziekenhuis werkt nauw samen in de keten

Aanleiding/Dilemma: De zorg is een keten. Zowel intern in het ziekenhuis, als regionaal / transmuraal. De bedrijfsvoering en informatiehuishouding zijn nu nog te veel gericht op efficiëntie binnen de eigen organisatie.
 
Rationale: De zorg voor een patiënt wordt steeds vaker in ketenverband geleverd. Meerdere zorgverleners zijn betrokken bij de zorg rond een patiënt en die werken niet altijd in een ziekenhuis, of in hetzelfde ziekenhuis. Door de bedrijfsvoering en informatiehuishouding op ketensamenwerking in te richten werken de ketenpartners snel en efficiënt samen, ten behoeve van het resultaat voor de patiënt. Zowel de bedrijfsvoering rondom de patiënt als de daarbij benodigde informatie-uitwisseling moeten ingericht zijn op uitwisseling over de grenzen van de zorglijnen heen.
 
Implicaties:
  • Zorg ontwikkelt zich steeds meer naar ketenzorg. Samenwerking met ketenpartners in dienst van de patiënt gaat voor het eigen voordeel van het ziekenhuis;
  • Anticiperen en acteren op interne en externe ontwikkelingen en maatschappelijke betrokkenheid is een drijfveer van het ziekenhuis;
  • Informatie-uitwisseling in de zorg is essentieel om kwaliteit en continuïteit van zorg te garanderen. De informatievoorziening moet dus up-to-date zijn, en ingericht op maximale uitwisselbaarheid;
  • Patiëntenzorg, onderzoek en onderwijs versterken elkaar en moeten elkaar voeden, daarom werken patiënten, zorgverleners, onderzoekers, docenten en studenten samen. Ook dit vergt adequate informatie-uitwisseling.


Basisprincipe 3: Eenduidige en eenmalige vastlegging van gegevens

Aanleiding/Dilemma: In de meeste ziekenhuizen wordt de registratielast als hoog ervaren. Dit wordt onder andere veroorzaakt door een inefficiënte gegevenshuishouding: veel gegevens worden onnodig meervoudig uitgevraagd en opgeslagen. Ook worden gegevens vaak niet eenduidig opgeslagen. Dit beperkt de mogelijkheden voor hergebruik (wat weer opnieuw registreren noodzakelijk maakt) en kan leiden tot interpretatiefouten.

Toelichting principe vanuit Registratie aan de bron

Rationale: Gegevens en informatie behoren tot de meest waardevolle middelen in een organisatie. Eenduidige en eenmalige registratie van gegevens  reduceert overtypen en daarmee gepaard gaande fouten, voorkomt verwarring over waar de juiste gegevens staan, en zorgt dat iedereen over dezelfde gegevens kan beschikken. Hierdoor stijgt de kwaliteit van de zorg, vooral van de overdracht. Patiënten hoeven niet meer telkens hetzelfde verhaal te vertellen, en houden meer regie over hun zorg doordat zorginformatie beter beschikbaar en bruikbaar is.
Ook
wetenschappelijk onderzoek en aanlevering aan kwaliteitsregisters wordt eenvoudiger.

Implicaties:
  • Gegevenshuishouding is FAIR ingericht. Dit betekent:
    • Findable: Gegevens zijn blijvend eenvoudig (terug) te vinden, identificeerbaar en herleidbaar tot de bron. Data worden snel en flexibel ontsloten waar mogelijk, behoedzaam en gecontroleerd waar nodig;
    • Accessible: Gegevens worden gedeeld en zijn toegankelijk voor daartoe gemachtigde personen. Autorisaties worden verleend conform wetgeving en beleid. Opslag en ontsluiten van data gebeurt centraal waar mogelijk, lokaal waar nodig;
    • Interoperable: Eenheid van taal: gegevens hebben een gemeenschappelijke vocabulaire en kennen eenduidige definities. We kiezen voor uniformiteit en (internationale) standaarden waar mogelijk, lokale nuances waar nodig;
    • Reusable: Gegevens worden eenmalig geregistreerd aan de bron voor meervoudig gebruik. Data uit een domein kan hergebruikt worden in een of meer andere domeinen.
  • Eén integraal beeld voor en van de patiënt (patiënttoegang en -regie , integer, eenduidig, herbruikbaar longitudinaal dossier);
  • Het doel waarvoor gegevens wordt verzameld en (her)gebruikt is verenigbaar met het doel waarvoor deze is verzameld (doelbinding). Klanten hebben hierbij inzage in de gegevens die men over hen bijhoudt, wie hier toegang toe heeft, en wie deze heeft bewerkt of geraadpleegd. link WBP
  • Gegevens worden opgevraagd bij de bron en er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van basisregistraties en zorgregisters.
  • Bij twijfel over de juistheid van gegevens in een systeem, moet elke gebruiker (patiënt of zorgverlener) dit bij de bronhouder van dat systeem kunnen melden, waarna deze de gegevens zo nodig aanpast.
  • Gegevens worden gecreëerd, gebruikt en bewaard conform de specificaties van de zorginformatiebouwstenen

Rondom dit basisprincipe is een programma "Registratie aan de bron" geïnitieerd: https://www.registratieaandebron.nl

Basisprincipe 4: Informatievoorziening is flexibel, veilig en duurzaam ingericht

Aanleiding / Dilemma : Veranderingen gaan steeds sneller en komen uit steeds meer richtingen (o.a. overheid, techniek en gebruikers). Informatievoorziening wordt veelal gezien als belemmerende/vertragende factor als het gaat om het inspelen op deze veranderende omstandigheden en behoeften van de professionals en klanten. 

Rationale: Informatievoorziening moet ondersteunend zijn aan het voortdurend verbeteren en innoveren van de zorg.

Implicaties:
  • Informatievoorziening is flexibel. Ontkoppeling van proces en gegevens. Robuust in de kern en wendbaar aan de gebruikerskant;
  • Informatievoorziening is steeds meer service-georiënteerd, gebaseerd op loosely coupled componenten. Systemen worden real-time gesynchroniseerd en geïntegreerd via een integratieplatform;
  • Bij gelijktijdig gebruik van meerdere applicaties moet de juiste patiëntcontext gegarandeerd zijn;
  • Informatievoorziening maakt gebruik van landelijke richtlijnen, generieke standaarden en bewezen oplossingen.
  • Informatievoorziening is veilig en voldoet aan wet- en regelgevingen de normen voor informatiebeveiliging. 
  • Er zijn maatregelen ingericht om de continuïteit van de dienst door de keten heen te borgen. 
  • Bevorder het gemeenschappelijk gebruik van toepassingen (ook extra- en transmuraal en in de keten);
  • Hergebruik gaat voor kopen, gaat voor maken;
  • Informatievoorziening wordt duurzaam en milieubewust ingericht.

Basisprincipe 5: Kwaliteit is afleidbaar uit het zorgproces

Aanleiding/Dilemma: Om regie te kunnen voeren over hun zorgproces  hebben patiënten / klanten inzicht nodig in de geleverde kwaliteit van zorg. Alleen dan kunnen zij hun keuzes baseren op de juiste informatie. Maar de registratielasten in de zorg zijn hoog en aanlevering van (extra) kwaliteitsinformatie verhoogt deze last nog. Te registreren gegevens moeten meerwaarde hebben voor de (zorg voor) de patiënt of bijdragen aan het bepalen van de geleverde (kwaliteit van) zorg.

Rationale: Door de gewenste transparantie te realiseren met eenduidige, geanonimiseerde gegevens uit de primaire bronregistratie, (tevredenheids)metingen, en daaruit af te leiden informatie, kan de registratielast beperkt worden. Dit geldt ook voor transparantie richting overheid, verzekeraars, of andere bij de zorg betrokken instanties.

Toelichting Kwaliteitsregistratie in ziekenhuizen

Implicaties:
  • (Her)ontwerp van processen op basis van waarde voor de patiënt (uitkomsten, outcome)
  • Kwaliteitsregistraties en andere aanleveringen moeten zo min mogelijk extra werk met zich meebrengen. Dit betekent:
    • De kwaliteitsregistraties zijn gebaseerd op informatie uit het primaire proces;
    • Verschillende kwaliteitsregistraties  vragen vergelijkbare informatie op dezelfde manier uit;
    • Gegevens vastleggen conform de zorginformatiebouwstenen.
  • Voor volledige transparantie is ook de ervaring van de patiënt nodig. Dit betekent:
    • Structurele tevredenheid-- en outcome-metingen van de patiënt als onderdeel van het proces;
    • Opstellen en aanpassen van (PROMS en PREMS) vragenlijsten in overleg met de patiënt, zodat aandacht wordt besteed aan wat zij belangrijk vinden.
  • De technische inrichting van systemen faciliteert dat de administratielast tot een minimum beperkt wordt. Dit betekent:
    • Gegevens worden eenduidig vastgelegd om meervoudig gebruik mogelijk te maken (zie ook onder basisprincipe 3);
    • Voor optimale gebruiksvriendelijkheid worden interfaces ontworpen in nauwe samenwerking met eindgebruikers, bv. met behulp van principes uit Interaction Design.
  • Zorgverleners leggen eenduidig en eenmalig vast. Dit betekent:
    • Niet iets vastleggen wat al vastgelegd is;
    • Structureel aandacht voor uitleg aan zorgverleners over nut en noodzaak hiervan;
    • Structurele ondersteuning van zorgverleners bij het gebruik van systemen;
    • Gebruik maken van semantische standaarden en de zorginformatiebouwstenen


Afgeleide principes


De Basisprincipes zijn doorvertaald naar afgeleide principes voor processen, informatie, applicatie en techniek. De afgeleide principes moeten gezien worden als een aanzet. We hebben ons bewust beperkt tot maximaal 5 afgeleide principes per laag waarvan we slechts enkele als voorbeeld hebben uitgewerkt. We pretenderen niet volledig te zijn en de afgeleide principes kunnen naar eigen inzicht worden gewijzigd,  aangevuld of aangescherpt. 

Met feedback uit de praktijk wordt deze set steeds verder geoptimaliseerd.


Toelichting en toepassing

Meer toelichting over de achtergrond, totstandkoming, doel en toepassing van de principes is te vinden op de subpagina Toelichting en toepassing.
Comments