KÖYÜMÜZÜN TARİHÇESİ

Aşağıdaki Metin www.antalyakafder.org sitesinden alınmıştır
Bu site artık kullanılmamaktadır.
https://www.facebook.com/AntalyaCerkesDernegi
  

 







Yeleme Köyü günümüzdeki Adıgey Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kalan Vınerıqo Habl köyünden takriben 1888 yıllarında ayrıldıkları sanılmaktadır. Tarihi Adıgey’in Karadeniz kıyısındaki bir Limanda vapura binerek Antalya limanına getirilirler ve karaya çıkarılarak şarampol çevresinde çadırlara yerleştirilirler. Bir yıl kadar açlık ve bulaşıcı hastalıklarla mücadele ederek yaşarlar. Antalya o zamanlar Konya ili sınırları içinde kaldığından köyün yarısı günümüzdeki Konya/Kadınhanı ilçesine bağlı Zebiler köyüne yerleştirilirler.

Vınerıqo hable’ye nereden gelerek yerleştikleri bilinmediği gibi, hangi nedenlerle yaşadıkları toprakları terk ettikleride bilinmemektedir. Büyük bir olasılıkla 6 aralık 1859 da yapılan barış antlaşmasından sonra dağlardan inerek Şechurac vadisine yerleşerek Vınerıqo hable’yi kurdular.(1) Vadi boyunca bir çok komşu yerleşim yerleri vardı; Bğuaşe Habl, Azmesqo Habl, Fedz vs gibi.

Antalya Şarampol bölgesine yerleştirilen adıgeler o zamanlar çok yaygın olan malarya nedeniyle her gün yeni bir cenazenin ağıdını tutmaya başlayınca, yaşayabilmek, var olabilmek için Toros dağlarına çekilmek zorunda kalmışlardır

Yeleme de yapılan evler deki mimari tarzı incelenirse adıge mimarisi değil de çevrede yaygın olan mimari tarzını izleyebiliriz. Bunun en belirgin kanıtı iki katlı, altı ahır, üstü konut ve toprak dam yapı tarzıdır. Bu mimari tarzına Adıgey'de rastlanmazken Dağıstan'da olağandır.

Bir söylentiye göre 143 hane olarak Yeleme'ye gelen adıgeler önce Şetrepsı  vadisine çadırlarını kurarak yerleşirler ve toponomik adını da Çadırlı su anlamında Şetrepsı koyarlar. (2)

Yeleme abzeh köyü olarak bilinse de gerçekte hemen hemen diğer adıge guruplarından (Şapsığ,Besleney, Kaberdey vs.)aileler de yaşamaktadırlar.

Yelemeliler yerleşir yerleşmez çevreye ve yöreye adıge kökenli isimler vermişlerdir. Örnek olarak;Mıjoptlıj(kızıl taş), Haetl yıchuate, Bırseko yımıjoj, Ç'eyıtx, Ç'ey, Qelej, Spı wınexer vs. .

Yeleme diasporada sözlü adıge kültürünü yazı diline kazandıran ünlü ozan ve araştırmacı Kube Şabana da kısa bir zaman ev sahipliği yaptığını Aydemir ve arkadaşı Penej den duymuştum



 

 
 

Yeleme köyünde yaşayan ‘sülaler’ (Tlekuatz'exer). (3) Bu sülalelerden bazıları tamamen yok olmuşlardır. 

1. Бидыныкъо, bidanıqo

2. Хьэткъо     ,   hatko

3. Унэрыу      ,   vınerıw

4. Къасэй        ,  qesey

5. Тугъу (Мэршэу) ,Tuğu (Merşew) 

6. Нажъэ,  naje

7. Дзыбэ, dzibe 

8. Енэмыкъо, yenemıqo 

9. Къош , qoş

10. Мэрэтыкъу, meretoqo

11. Шагудж, Şaguc

12. Унэрыкъу, Vınerıqo

13. Онэжъыкъу, venejıqo

14. Уцужьыкъу, vıçüjıqo

15. Бгъуашэ,  bğuaşe

16. Хъуажь, xuaj

17. Жанчат, jançat

18. Едыдж- Yedıc

 19.Къэежьы -qeyejı

20.Л1ышэ -Tlışe

21. Енэмыкъу -Yenemıko

22.Даур- Dawır

23.Шэнк1ак1у -Şenç'ak'u

Dip  notlar:

(1) 6 aralık   1859 Çok büyük sayıda Abedsech Thamatesi ve M.Emin’in  Ruslarla   Shaguase'de  anlasmalar. Ruslar   Abedsechleri büyük bir askeri merasimle  karsilarlar.   M.Emin ve 24 Thamate  Tiflis'e  giderler ve   Rusya Genel Valisine teslim olduklarini   bildirirler. Oradan tekrar geriye dönerek yine  büyük bir delege gurubu ile beraber Petersburg'a giderek Çar'a bagliliklarini sunarlar. M.Emin ve Thamateler Petersburg'da  büyük bir askeri merasimle karsilanirlar,   antalasma  yapmaya gelen Psilar gibi kendilerine davranılır. Petersburg'da serbestce  dolasirlar. (B. Özbek  Çekes Kronolojisi, Ankara 1991, s.130) 

(2) Eski türkçe bilenlerin Korkuteli nüfsuna giderek arşivden resmi belgelerin incelenmesi gerekir.

(3) Anlatanlar; Goşechuray Jnçat ve oğlu Halit Özbek

Comments