GIẢI TRÍ

TEST IQ

THỐNG KÊ

Chim chào mào

    HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM BẢN ĐỒ TƯ DUY

    ConceptDraw MINDMAP 5 Professional (bản Demo không hạn chế số ngày sử dụng)

    TS. Đặng Thị Thu Thủy - Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

     

    Bản đồ tư duy (BĐTD) là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hình ảnh, để mở rộng và đào sâu các ý tưởng. Ở giữa BĐTD là một ý tưởng hay hình ảnh trung tâm. Ý hay hình ảnh trung tâm này sẽ được phát triển bằng các nhánh tượng trưng cho những ý chính và đều được nối với ý trung tâm.

    BĐTD còn gọi là sơ đồ tư duy, lược đồ tư duy,… là hình thức ghi chép bằng cách kết hợp việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng. Đặc biệt BĐTD là một sơ đồ rất mở, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết khắt khe như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác nhau, cùng một chủ đề nhưng mỗi người có thể “thể hiện” nó theo một cách riêng do đó việc lập BĐTD phát huy được tối đa năng lực sáng tạo của mỗi người.

    BĐTD là công cụ hữu hiệu góp phần đổi mới PPDH cũng như công tác quản lí nhà trường và được giáo viên, học sinh đón nhận một cách hào hứng, tích cực.

    BĐTD có thể sử dụng bút chì màu, phấn, tẩy,… vẽ trên giấy, bìa, bảng phụ,… hoặc cũng có thể thiết kế phần mềm bản đồ tư duy. Với trường có điều kiện cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin tốt có thể cài vào máy tính phần mềm Mindmap cho GV, HS sử dụng.

    Hiện nay có khá nhiều phần mềm để vẽ bản đồ tư duy, tuy nhiên, mỗi phần mềm có thế mạnh và ưu điểm riêng, bản miễn phí ConceptDraw MINDMAP 5 Professional (bản Demokhông hạn chế ngày sử dụng- tải từ mạng Internet) mặc dầu thiếu một số chức năng nhưng nó hỗ trợ khá hiệu quả cho công tác quản lí và quá trình dạy học, vì vậy các nhà quản lí, GV, HS nên làm quen với phần mềm này. Cách cài đặt và hướng dẫn một số chức năng cơ bản phần mềm miễn phí nói trên.

    Vào trang http://www.download.com.vn  gõ vào mục tìm kiếm cụm từ  “Mindmap”, rồi theo đường dẫn ta tải về  máy tính bản miễn phí ConceptDraw MINDMAP 5 Professional. http://www.download.com.vn/more+software+tools/9101_conceptdraw-mindmap-5-professional-5.aspx

    Cài đặt phần mềm hết sức đơn giản: nhấn chuột liên tục và làm theo hướng dẫn ta được hình 1.

    Hình 1

    nhấn vào Start to Mind Map để bắt đầu, ta được hình 2:

     

    Hình 2

    Gõ một số thông tin vào đây như tên, địa chỉ email (không bắt buộc), nhấn chuột vào Run in Demo mode để bắt đầu thiết kế nội dung trên BĐTD (hình 3).

    Hình 3

    Gõ Key word (tên chủ đề chính vào Main Idea) chẳng hạn “Thiết bị dạy học”. Muốn đưa hình vẽ hay hình ảnh vào chủ đề trung tâm, ta cần vẽ hình rồi ghi (save) hình vẽ dưới dạng  file ảnh có đuôi .JPEG trong Paint, hoặc vẽ hình trên Sketchpad hoặc cũng có thể lấy hình ảnh từ mạng Internet.  

    - Tạo nhánh cấp 1(Main Topic): chỉ chuột vào chủ đề chính rồi nhấn Enter hoặc dùng chuột phải chọn Add topic để được Main Topic (nhánh con cấp 1), tiếp tục như vậy ta được nhiều nhánh cấp 1, gõ thông tin, nội dung cần trình bày vào các Main Topic đó (hình 4).

     

    Hình 4

    Cứ mỗi lần nhấn phím Enter ta được thêm một nhánh con cấp 1, ta có thể xoá bớt nhánh con bằng cách chỉ chuột vào nhánh đó rồi nhấn phím Delete.

     
    - Tạo nhánh cấp 2 (Subtopic): Chọn Main topic (nhánh cấp 1) rồi nhấn phím Ins trên bàn phím hoặc chuột phải chọn Add Subtopic ta được nhánh con của nhánh con cấp 1 là nhánh cấp 2... (hình 5)

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Hình 5

    Tiếp tục quá trình trên (bằng cách chọn nhánh trước đó và nhấn phím Ins) ta được các nhánh con cấp 2, cấp 3 … hay còn gọi là nhánh “cháu”, “chắt”… Chọn biểu tượng  (Auto Numeration) trên thanh công cụ để đánh số tự động các nhánh, chẳng hạn, nhánh con của nhánh 1 sẽ được đánh số 1.1; 1.2; 1.3,…nhánh con của nhánh 2 sẽ được đánh số 2.1; 2.2; 2.3,…

     Để trình bày BĐTD đẹp, thể hiện lôgic vấn đề ta nên gõ thông tin ngắn gọn (là từ khóa, keyword, tên đầu mục…) vào các hộp: Main Idea,  Main Topic, Subtopic (nhánh cháu)…không nên gõ thông tin quá dài vào các hộp này – làm mất sự tập trung vào nội dung chính.

    Ta có thể đưa thêm thông tin vào bằng cách dùng chú thích Add Text Note vào mỗi một đầu mục bằng cách chọn các hộp từ khóa đó, chẳng hạn chọn hộp “khái niệm”, nhấn chuột phải chọn Add Text Note (hình 6).

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     


    Hình 6

     
    Chẳng hạn ta chú thích khái niệm “thiết bị dạy học” mà khái niệm này ta đã có ở một file nào đó trong word thì ta có thể copypaste vào note bên phải trang hình 7 này.

     

     

     

     

     

     

     

     

    Hình 7

    Khi chú thích xong ta đóng (close) lại thì trên trang hình của BĐTD không thể hiện nội dung thông tin này, nó chỉ hiển thị nội dung khi ta chỉ chuột vào biểu tượng chú thích đó (góc trên hộp có chữ “khái niệm”) – hình 8.

     

     
     

     

     

     

     

     

     

     


    Hình 8

    Gần giống với Powerpoint, phần mềm này có chức năng HyperLink, bằng cách vào Insert/HyperLink hoặc nhấn tổ hợp phím Ctrl + Shift + E, ta có thể link một nội dung (một hộp) trên BĐTD với một trang web (Link to URL), với một nhánh khác ngay trong BĐTD (Link to topic) với bất kì một file nào (Link to file), với một Folder (Link to Folder), với email (Link to email) bằng cách click vào các dấu chọn rồi lựa chọn trang web, file,…cần link. Chẳng hạn tích (v) vào Link to File, rồi nhấn chuột vào biểu tượng trang giấy (Choose File) sẽ xuất hiện bảng sau (hình 9) cho ta lựa chọn file cần link.

     

     

     

     

     

     

     

     

     


    Hình 9

    Sau khi chọn file cần link nhấn Open, trên màn hình của BĐTD sẽ xuất hiện thêm biểu tượng của đường link đó.

    Đổi màu chữ, cỡ chữ,… ta chọn hộp đó rồi nhấn chuột phải vào Fomart/ Text (hoặc nhấn tổ hợp phím Ctrl + T), hoặc bôi đen phần chữ cần thay đổi rồi nhấn chuột phải vào Font.

    Để thay đổi hình thức (kiểu bố cục) của bản đồ ta vào Format chọn Map Theme để chọn kiểu phù hợp (hình 10).

     

     

     

     

     

     

     

     

     


    Hình 10

     

     
    Ta có thể chọn và xem thử trước khi quyết định chọn kiểu nào đó cho phù hợp. Chẳng hạn chọn Map theme/ MM4 (hình 11),  Map Theme/ Dotted Line  (hình 12),…

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Hình 12

    Hình 11

    Khi thiết kế BĐTD môn Toán, Vật lí,… cần hình vẽ hay các công thức, kí hiệu ta có thể soạn thảo trên Mathtype hoặc Sketchpad rồi copy và đưa sang. Riêng hình vẽ cần Save dưới dạng ảnh (.JPEG), có thể vẽ và đưa vào Paint rồi ghi (Save) lại hình vẽ đó dạng JPEG. Trên phần mềm Mindmap để thêm hình ảnh hay hình vẽ, ta sử dụng chuột phải chọn Insert/ Picture rồi tìm chọn fie ảnh có trong máy tính để đưa vào MindMap (hình 13).

    Hình 13

    Có thể copy hình vẽ, công thức toán từ phần mềm Sketchpad rồi paste vào màn hình của Mindmap. Copy hộp AutoShapes/Callouts ở word chú thích vào màn hình của Mindmap…

    Đưa chữ viết, hình vẽ, công thức toán vào trang bản đồ tư duy (để tự do- có thể nhấc từ chỗ này sang chỗ kia) hoặc để vào nhánh ta copy chữ viết, hình vẽ, công thức toán… từ một trang khác (hay phần mềm khác) rồi paste vào màn hình của bản đồ tư duy (hình 14):

    Đưa hình vẽ, công thức toán vào phần mềm BĐTD bằng cách vẽ hình trên phần mềm Sketchpad rồi copy và passte vào môi trường của phần mềm BĐTD.

    Hình 15

    Lưu (ghi) file vào máy: Do sử dụng bản Demo nên không sử dụng chức năng Save ngay trên thanh công cụ phía trên mà hình được mà chỉ khi ta đóng màn hình (nhấn chuột vào dấu x ở bên trên góc phải màn hình- hình 16) thôi không làm việc ở file đó của phần mềm thì phần mềm mới có câu lệnh cho ta ghi (save) và đặt tên file để lưu vào máy được (chú ý tên file đặt tiếng Việt không dấu).

    Tuy nhiên, các lần sau vẫn có thể mở file để sửa chữa bổ sung thêm. Nếu phần mềm này dùng có bản quyền thì sẽ có thêm một số chức năng như xuất file dưới dạng ảnh hoặc dưới dạng file trình diễn Powerpoint có đuôi là .ppt để có thể trình diễn khi không có phần mềm BĐTD. 

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     


    Hình 16

     

    Sau khi thiết kế hoàn chỉnh nội dung cho một BĐTD, có thể sử dụng nó bằng cách nhấn chuột vào các biểu tượng   (ngay trên mỗi hộp) sẽ có­ dấu “+” hoặc “–”  hiện ra, ta nhấn dấu trừ (để dấu bớt nhánh), nhấn các dấu  “+” (để hiển thị thêm nhánh). Khi sử dụng để dạy học hoặc thuyết trình một vấn đề ta sử dụng các dấu “+” , “–”  để cho nó xuất hiện hoặc dấu đi, sử dụng các note (chú thích) để diễn giải thêm, sử dụng các đường Link để minh hoạ vấn đề…

    Có thể sử dụng phần mềm này để thiết kế các BĐTD dạy kiến thức mới, củng cố kiến thức một bài, hệ thống hoá kiến thức một chủ đề, một chương của các môn học khác nhau hoặc các hoạt động ngoại khoá, lập kế hoạch công việc…

    Có thể thiết kế BĐTD trên bảng phụ, giấy, bìa bằng cách dùng bút màu, bút chì, tẩy,…để vẽ, viết, tuy nhiên ưu điểm của việc dùng phần mềm Mindmap là thiết kế nhanh, hình ảnh trực quan, đẹp, dễ  thay đổi, thêm, bớt thông tin, dễ lưu vào máy tính, dễ chia sẻ cho đồng nghiệp,…

    Hy vọng các nhà quản lí giáo dục, GV, HS sẽ sử dụng hiệu quả phần mềm này hỗ trợ dạy học và  các hoạt động khác của nhà trường.

    Comments