Startpagina

Welkom

 

Op deze pagina’s vind je alles wat je moet weten over het spel Slag om Dondervoort: wat je kunt doen, de spelregels, iets over de geschiedenis van de Nederlandse vestingsteden en hoe je Dondervoort het beste kunt verdedigen. Door op de links in de inhoudsopgave te klikken, kom je direct uit waar je wezen wilt.

Inhoudsopgave

Welkom

Inhoudsopgave

Slag om Dondervoort in het kort

Wat is het doel?

Wanneer win je?

Wat kun je doen?

Wat leer je?

Hoe speel je je rol?

Hoe start het spel?

Wat zijn de belangrijkste taken en acties?

Hoe verloopt het spel verder?

Hoe eindigt het spel?

Tot slot

Begrippenlijst

Personages en acties

Verraders

Huizen

Profiel

Geheime/persoonlijke informatie

Stadskaart

Stadsomroep

Berichten sturen

Schandpaal

Florijnen

Geld verdienen

Aanval Spanjaarden

Verdediging

Verdedigingstips

Speltips

Geld

Huisje

Verraders

Informatie uitwisselen

Verdediging

Handig

Geschiedenis

Politieke situatie

Ontstaan vestingsteden

Bouwstijlen

Oorlogvoering

Leefomstandigheden

Lesbrieven

Lesbrief Geschiedenis

Lesbrief CKV

Lesbrief Wiskunde

Lesbrief Lichamelijke Opvoeding

VNV

Links

Algemeen

Educatief

 

Slag om Dondervoort in het kort

Slag om Dondervoort is een spel op internet en op school waarbij jij tijdelijk verandert in een bewoner uit de vestingstad Dondervoort. Misschien ben je wel een aannemer die veel geld wil verdienen aan het repareren van kapotte huizen, een edelvrouwe die met haar roddels de stad op stelten zet, een stadsbestuurder die het belastinggeld verdeelt of één van de andere zestien rollen. En heel misschien ben je ook een verrader, die stiekem met de vijand samenheult.

Wat is het doel?

Samen moeten jullie zorgen dat de Spanjaarden jullie stad Dondervoort niet innemen. De Spanjaarden vallen elke nacht aan. Iedereen in de klas krijgt elke dag informatie over deze aanval. Als je die informatie met elkaar deelt, weten jullie precies hoe jullie de stad moeten verdedigen. Tenzij iemand natuurlijk een verrader is. Dan is de kans groot dat hij of zij foute informatie doorgeeft en de Spanjaarden de huizen in Dondervoort toch kunnen verwoesten.

Wanneer win je?

Trouwe bewoners (Staatsgezinden) winnen als de Spanjaarden niet meer dan 50% van alle huisjes hebben verwoest aan het einde van de spelweek. Verraders (Spaansgezinden) winnen als er wel meer dan 50% van de huisjes zijn verwoest.

Wat kun je doen?

Op internet kun je vanuit jouw rol een eigen taak/actie uitvoeren in de stad en je eigen huisje mooier maken. En dat loont, want hoe mooier je huisje, hoe vaker je je taak/actie kunt uitvoeren. 
Op school en via de mail moet je informatie uitwisselen met de andere bewoners van de stad over de aanval en over wie de verraders zijn. 

Wat leer je?

Tijdens het spelen herbeleef je het leven in een Nederlandse vestingstad tijdens de Tachtigjarige oorlog (1568-1648). Een aantal Nederlandse steden kwam in deze tijd in opstand tegen de Spanjaarden die over Nederland heersten. Je ontdekt tijdens het spelen niet alleen iets over onze geschiedenis, maar ook over samenwerken en verraad, Middeleeuwse bouwstijlen, wapens, verdedigingswerken en hoe de spanning kan stijgen in een stad die onder vuur ligt.

Hoe speel je je rol?

Dat mag je helemaal zelf weten. Je kunt er totaal in opgaan: andere stadsbewoners dagelijks spreken over het spel, alle achtergrondinformatie lezen, belangrijke spelinformatie meteen rond mailen en ontvrienden wie je van verraad verdenkt. Maar je kunt ook gewoon jezelf blijven en slechts af en toe in de huid van je personage kruipen als je je taken/acties in de online stad uitvoert. Natuurlijk geldt: hoe meer je in je rol opgaat, hoe meer je leert en hoe leuker het spel is.

Hoe start het spel?

Iedereen krijgt via een test een rol toebedeeld. Daarna krijg je een inlogcode en een wachtwoord. Hiermee kun je naar de stad Dondervoort gaan en je taak/actie uitvoeren, je huisje mooier maken, de huisjes van anderen bekijken en berichten lezen in de Stadsomroep.

Wat zijn de belangrijkste taken en acties?

Belangrijke taken zijn weggelegd voor de fortificatiemeesters en de stadsbestuurders. Fortificatiemeesters passen de verdediging aan en zorgen zo dat de Spaanse aanval geen huizen vernietigd. En dat kunnen ze alleen als ze belastinggeld hebben gekregen van de stadsbestuurders. Maar eigenlijk zijn alle taken belangrijk, want stadsbestuurders en fortificatiemeesters kunnen hun werk alleen goed doen als ze weten waar en hoe de Spanjaarden aanvallen, als de verraders aan de schandpaal staan en als hun eigen huisjes niet in brand staan... En dat zijn allemaal weer taken van andere bewoners in de stad.

Hoe verloopt het spel verder?

Elke dag krijg je:

  • informatie over hoe de stad eraan toe is na de nachtelijke aanval;
  • nieuwe informatie over de aanval die de komende nacht zal plaatsvinden;
  • nieuwe florijnen om je huisje mooi te maken.

Hoe eindigt het spel?

Na vier aanvallen op maandagnacht, dinsdagnacht, woensdagnacht en donderdagnacht is de eindstand bekend. Staan er op vrijdagochtend meer dan 50% van de huisjes in brand? Dan hebben de verraders gewonnen. Staan er minder dan 50% van de huisjes in brand? Dan gaan de Spanjaarden ervandoor en is de stad vrij van het Spaanse bewind.

 

Tot slot

Slag om Dondervoort is geen 3D-game zoals je dat misschien van de games op je pc of je spelcomputer gewend bent. Het is meer een rollenspel waarvan je een deel op internet speelt. Maak dus ook gebruik van alle mogelijkheden buiten het internet om en praat over het spel in de klas, de pauzes of buiten school om.

Begrippenlijst

Personages en acties

Iedere speler heeft een eigen beroep. Het soort beroep die jij hebt, is afhankelijk van de antwoorden die je hebt gegeven in de profieltest die aan het spel vooraf ging. Elk beroep heeft zijn/haar eigen taken en vaardigheden. Elke rol heeft zijn eigen actie. Daarnaast hebben de verraders nog een extra actie waarmee zij ‘s nachts de huizen van andere spelers in brand kunnen steken.


Fortificatiemeester

De fortificatiemeester weet veel af van de verdediging van de stad. Hij of zij bepaalt of de stad bij een aanval het beste beschermd kan worden met wapens zoals kanonnen of dat het verstandiger is om een bastion, een gracht of een stadsmuur te bouwen.
De fortificatiemeester kan het gekregen geld vanuit de staatskas gebruiken om legereenheden in zijn/haar stadsdeel te plaatsen. Er kunnen kanonnen gekocht worden en worden geplaatst op de verdedigingslinie. De fortificatiemeester kan acties gebruiken om extra verdedigingswerken te bouwen, waardoor er meer troepen geplaatst kunnen worden geplaatst en/of deze beter beschermd zijn tegen vijandelijk vuur.

Smid (m)
De smid is een belangrijk beroep in een vestingstad. Hij stookt het vuur hoog op en bewerkt ijzer op zijn aambeeld zodat hij wapens en andere belangrijke voorwerpen kan maken.
*
Huursoldaat (m)
De huursoldaat is heel belangrijk voor de verdediging van de stad tegen de Spanjaarden. Hij wordt bij een inwoner van de stad ingekwartierd en kan goed vechten.
*
Alchemist
De alchemist is een wijs persoon en weet veel van verschillende stofjes. Hier probeert hij van alles mee en vindt zo allerlei dingen uit. Zijn grootste wens is om lood in goud te veranderen. Voor anderen in de stad is de alchemist een beetje geheimzinnig; sommigen denken zelfs dat hij of zij magische krachten heeft!
*
Stadsbestuurder (3)
De stadsbestuurder maakt belangrijke beslissingen voor de stad. Hij bepaalt welke kant van de stad prioriteit heeft voor de verdediging tegen de Spanjaarden.
*
Stadswacht (m)
De stadswacht bewaakt de orde in de stad. Hij moet relletjes sussen en voorkomt daardoor oproer tussen de burgers. Hij is er om de burgers te beschermen tegen criminelen in de stad.
*
Waardin (v)
De waardin is de eigenares van een herberg. Hier overnachten reizigers en komen de inwoners uit de stad bij elkaar om bier te drinken en elkaar te ontmoeten. Ze biedt een luisterend oor en krijgt daardoor veel te horen.
*
Stadsomroeper
De stadsomroeper voorziet de inwoners van de stad van het laatste nieuws – al dan niet wat aangedikt!
*

Rechter
De rechter is verantwoordelijk voor de rechtspraak in de stad. Hij of zij kan mensen laten arresteren, ondervragen en vervolgens veroordelen tot een bepaalde straf.
*
Edelvrouwe (v)
De edelvrouwe is een dame van hoge komaf en heeft een belangrijke positie in de stad. Ze heeft veel geld en is gewend om haar zin te krijgen. Als het nodig is, weet zij hoe ze mensen moet manipuleren.
*
Dief
De dief moet van andere mensen stelen om rond te komen. Hij of zij is iemand die veel in het geheim doet en je komt soms bij het rondsluipen dingen te weten van anderen die zij liever geheim zouden willen houden.
*
Madam (v)
De madam is de eigenares van een bordeel: zij heeft een aantal ‘dames van plezier’ in dienst om de mannen en soldaten te vermaken in ruil voor geld.
*

Aannemer
De aannemer is de bouwer in de stad: de meeste huizen zijn door hem of haar gebouwd. Hij is geen kletskous, maar wel betrouwbaar. Hij wordt ingehuurd om huizen te onderhouden en/of te repareren.
*
Dokter
De dokter is verantwoordelijk voor het welzijn van de bewoners van de stad. Hij of zij is degene die mensen weer beter en sterker maakt. De dokter wordt door de andere bewoners van de stad gerespecteerd om zijn vaardigheden.
*
Vrijbuiter
De vrijbuiter is een onafhankelijk persoon die veel reist en het avontuur opzoekt. Als het nodig is dan heeft hij of zij er geen probleem mee om tegen de regels in te gaan.
*
Wijze vrouw (v)
De wijze vrouw is een raadsvrouw voor velen in de stad. Sommige mensen denken dat haar gaven zelfs bovennatuurlijk zijn. Zij heeft geen officiële functie, maar vanwege haar grote wijsheid en speciale vaardigheden komen mensen vaak bij haar om hulp vragen.
*


Smid

De smid is een belangrijk beroep in een vestingstad. Hij stookt het vuur hoog op en bewerkt ijzer op zijn aambeeld zodat hij wapens en andere belangrijke voorwerpen kan maken.
De smid kan extra kanonnen maken en deze geven aan één van de fortificatiemeesters.

Huursoldaat

De huursoldaat is heel belangrijk voor de verdediging aan de frontlinie van de stad tegen de Spanjaarden. Hij wordt bij een inwoner van de stad ingekwartierd en kan goed vechten. 
De huursoldaat kan aan één kant van de stad een uitval doen naar de Spanjaarden. Hij kan hierdoor één kant van de stad ‘verkennen’ en hij kan één Spaanse soldaat doden.

Alchemist

De alchemist is een wijs persoon en weet veel van verschillende chemische stoffen. Hier probeert zij van alles mee en vindt zo allerlei dingen uit. Haar grootste wens is om lood in goud te veranderen, maar met haar kennis kan ze ook buskruit maken. Voor anderen in de stad is de alchemist een beetje geheimzinnig; sommigen denken zelfs dat zij magische krachten heeft!
De alchemist kan de verdediging van de stad versterken door een mijn te plaatsen.

Stadsbestuurder

De stadsbestuurder maakt belangrijke beslissingen voor de stad. Zij bepaalt welke kant van de stad prioriteit heeft voor de verdediging tegen de Spanjaarden.
De stadsbestuurder heeft zeggenschap over welke kant van de stad prioriteit heeft voor de verdediging. Dat houdt in dat de stadsbestuurder elke dag één wijk mag kiezen die verdedigd moet worden. De fortificatiemeester van die wijk krijgt vervolgens geld vanuit de staatskas om de verdediging op te zetten.

Stadswacht

De stadswacht bewaakt de orde in de stad. Hij moet relletjes sussen en voorkomt daardoor oproer tussen de burgers. Hij is er om de burgers te beschermen tegen criminelen in de stad. In de game krijgt hij extra inzicht in het aanvalsplan van de Spanjaarden.
De stadswacht kan in het geheim een huis bewaken welke daardoor beschermd blijft tegen verraders en dieven. Mocht een dief of verrader het bewaakte huis kwaad willen doen, dan zal diens identiteit direct bekend worden bij de bewakende stadswacht.

Waardin

De waardin is de eigenares van een herberg. Hier overnachten reizigers en komen de inwoners uit de stad bij elkaar om bier te drinken en elkaar te ontmoeten. Ze biedt een luisterend oor en krijgt daardoor veel te horen.
De waardin kan een informatiebericht van een speler nalezen, en hiermee controleren of iemand wel de waarheid heeft verteld.

Stadsomroeper

De stadsomroeper voorziet de inwoners van de stad van het laatste nieuws. De stadsomroeper kan extra snel berichten doorgeven aan andere inwoners.
De stadsomroeper kan stukken schrijven in de stadskrant, die door elke speler gelezen kan worden.

Rechter

De rechter is verantwoordelijk voor de rechtspraak in de stad. Hij of zij kan mensen laten arresteren, ondervragen en vervolgens veroordelen tot een bepaalde straf.
De rechter kan spelers als verrader ‘veroordelen’. Hij kan hiermee deze spelers tot en met de volgende dag de mogelijkheid ontnemen om diens rolspecifieke actie uit te voeren. De aangewezen speler wordt voor zijn/haar huis aan een schandpaal vastgezet.

Edelvrouwe

De edelvrouwe is een dame van hoge komaf en heeft een belangrijke positie in de stad. Ze heeft veel geld en is gewend om haar zin te krijgen. Als het nodig is, weet zij hoe ze mensen met valse roddels moet manipuleren.
De edelvrouwe kan een gerucht verspreiden die digitaal wordt doorgeven aan de spelers. Eén van de andere spelers krijgt dit gerucht binnen bij het bekijken van het persoonlijke bericht.

Dief

De dief moet van andere mensen stelen om rond te komen. Hij of zij is iemand die veel in het geheim doet en je komt soms bij het rondsluipen dingen te weten van anderen die zij liever geheim zouden willen houden.
De dief kan 10% van het geld stelen van één van de medespelers.

Madam

De madam is de eigenares van een bordeel: zij heeft een aantal ‘dames van plezier’ in dienst om de mannen en soldaten te vermaken in ruil voor geld. Zij kan met verleiding of door het verspreiden van valse geruchten anderen behoorlijk dwarsbomen.
De madam kan een schaamtevolle roddel verspreiden over een andere speler waardoor deze één actie verliest.

Aannemer

De aannemer is de bouwer in de stad: de meeste huizen zijn door hem of haar gebouwd. Hij is geen kletskous, maar wel betrouwbaar. Hij wordt ingehuurd om huizen te onderhouden en/of te repareren.
De aannemer kan één beschadigd huis naar keuze repareren.

Dokter

De dokter is verantwoordelijk voor het welzijn van de bewoners van de stad. Hij of zij is degene die mensen gezonder maakt. De dokter wordt door de andere bewoners van de stad gerespecteerd om zijn vaardigheden.
De dokter kan één andere speler een extra actie geven.

Vrijbuiter

De vrijbuiter is een onafhankelijk persoon die veel reist en het avontuur opzoekt. Als het nodig is dan heeft hij of zij er geen probleem mee om tegen de regels in te gaan.
De vrijbuiter kan mensen bevrijden van de schandpaal.

Wijze vrouw

De wijze vrouw is een raadsvrouw voor velen in de stad. Sommige mensen denken dat haar gaven zelfs bovennatuurlijk zijn. Zij heeft geen officiële functie, maar vanwege haar grote wijsheid en speciale vaardigheden komen mensen vaak bij haar om bescherming spreuken vragen. 
De wijze vrouw heeft een beschermingsspreuk waarmee ze net als de stadswacht een huis kan beschermen tegen verraders en dieven. Als een dief of verrader het bewaakte huis kwaad wilt doen, dan zal het huis van de kwaadwillende gelijk afbranden.

Verraders

In Dondervoort zijn er inwoners die niet willen meevechten tegen de Spanjaarden. Zij worden in dit spel de verraders genoemd. Zij zullen ervoor moeten zorgen dat de huizen van de andere bewoners afbranden en de Spanjaarden winnen. Als zij dit zorgvuldig willen doen, moeten zij er in ieder geval voor zorgen dat zij niet ontdekt worden. Alléén dan kunnen zij valse berichten doorgeven over de komende aanval, en kunnen zij de fortificatiemeesters om de tuin leiden.

Daarnaast kunnen de verraders voor één actie tijdens de nacht een huis afbranden.

Huizen

Jouw huis staat in één van de wijken van Dondervoort. Je kunt jouw huis nog mooier en sterker maken door op ‘huis bouwen’ rechtsboven in het scherm te klikken. Er zijn verschillende onderdelen voor jouw huis te koop, waarmee je die zo mooi kunt maken als jij wilt. Er zijn daarnaast verschillende onderdelen die pas gekocht kunnen worden zodra de gevel van het huis verbeterd is. Pas als je een bepaald bedrag hebt uitgegeven aan huisonderdelen kun je jouw gevel opwaarderen. In totaal kun je tot twee keer toe de gevel verbeteren, namelijk van hout naar metselwerk, en van metselwerk naar pleisterwerk. Het grote voordeel van de verbetering is dat je één extra actie per dag kunt uitvoeren.

 

Jouw huis kan ook beschadigd raken. Spanjaarden beschieten de stad elke nacht en er zijn ook verraders binnen de stad die huizen in de brand kunnen steken. Als jou dit overkomt kun je een dag lang geen acties of verbeteringen aan je huis uitvoeren, omdat je jouw huis moet herstellen. Aannemers kunnen jouw huis direct repareren, zodat je geen dag hoeft te wachten totdat je huis weer heel is.

Profiel

Klik op de profielfoto linksboven in het scherm om jouw profielpagina te openen. Hier kun je elke dag nieuwe informatie lezen die van belang is voor het spel en de standaard profielfoto vervangen met een foto van jezelf. Aan de rechterkant op de profielpagina vind je alle acties terug die je kunt doen. Zo kun je alle informatie over je rol nog eens teruglezen, staat jouw actie nog eens uitgelegd en kun je zien of jij een verrader bent of niet.

Geheime/persoonlijke informatie

Op je profielpagina kun je elke dag nieuwe informatie krijgen over het spel. Iedere speler heeft zijn/haar eigen informatie, en het is dan ook belangrijk om het met elkaar hierover te hebben. Alléén dan kunnen jullie de juiste beslissingen nemen om de stad teverdedigen.

Stadskaart

Door op de stadskaart rechtsboven in het scherm te klikken, krijg je een overzicht te zien van hoe de stad er momenteel uit ziet. Hier zie je precies welke aanpassingen de fortificatiemeesters hebben aangebracht om de verdediging te verbeteren.

Stadsomroep

Door op de krant linksonder in het scherm te klikken kun je de ´Stadsomroep’ lezen. Hier vind je niet alléén het laatste nieuws over de verdediging van de stad, maar ook alle acties die zijn uitgevoerd door andere spelers. Let ook op het nieuws wat de Stadsomroeperheeft geschreven, wellicht is het essentieel voor jullie strategie. Lees de informatie hier regelmatig, zodat je goed op de hoogte blijft van alle gebeurtenissen.

Berichten sturen

Om dit spel te kunnen winnen, zul je goed moeten samenwerken. Dit kan natuurlijk alléén als je elkaar ook regelmatig spreekt. Je kunt elkaar digitaal een bericht sturen door naar het huis van een speler te gaan, en rechtsonder in het scherm op het envelopje te klikken. Je stuurt dan een e-mail naar het e-mailadres die hij/zij heeft opgegeven. Maar natuurlijk kun je elkaar ook overdag op school spreken.

Schandpaal

De rechter kan spelers die niet te vertrouwen zijn voor een dag aan de schandpaal zetten. Het voordeel hiervan is natuurlijk dat vastgeketende verraders die nacht geen huizen kunnen afbranden. De opgesloten speler kan deze dag geen acties uitvoeren, en zijn/haar huis kan worden bekogeld met tomaten. Let er wel op dat de vrijbuiter het met deze beslissing eens moet zijn, anders zijn de gevangenen zo weer bevrijd.

Geld

Het geld is belangrijk voor een aantal dingen. Ten eerste om jouw eigen huis mooier te maken, zodat je meer acties kunt uitvoeren. Maar geld is ook belangrijk voor de verdediging van de stad, want de fortificatiemeester geeft veel geld uit om kannonen te kopen. Als laatste is geld een goed ruil en/of omkoopmiddel, zodat andere spelers jou een kunnen helpen.

Geld verdienen

Je krijgt elke dag 10 munten die je kunt gebruiken om jouw huis te verbeteren. Verraders krijgen daarnaast van de Spanjaarden extra munten wanneer de stad afgelopen nacht succesvol is aangevallen.

Aanval Spanjaarden

De stad Dondervoort is opgedeeld in drie stadswijken en een centraal plein aan de haven. Dit zijn de wijken Noord, Oost en West. Iedereen, behalve de stadsbestuurders, woont in één van deze drie wijken. Deze wijken worden iedere nacht aangevallen door het Spaanse leger en moeten worden verdedigd. Alleen als de wijken goed verdedigd zijn, kan worden voorkomen dat er huizen in die wijk afbranden. De stadsbestuurders wonen aan het centrale plein en zijn onbereikbaar voor het vijandelijke leger. De stadsbestuurders zijn daarom in eerste instantie onpartijdig als het gaat om het verdelen van het staatsgeld aan de wijken.

Verdediging

Elke nacht valt het Spaanse leger aan. Je kunt elke dag in de ´Stadsomroep´ nazien hoe de nachtelijke aanval is verlopen. Om je goed te kunnen beschermen moet je het Spaanse aanvalsplan doorzien en de juiste verdediging opbouwen. Om te kunnen bepalen welke verdediging geplaatst moet worden, krijgt iedereen elke dag een uniek stuk informatie. Informatie over de Spaanse aanvalstactiek vertelt je onder andere welke wijk aangevallen zal worden, en welk type legereenheid daarbij aanwezig zal zijn. Het opzetten van de verdediging is een taak voor de fortificatiemeesters, maar deze zijn hierbij afhankelijk van jouw informatie en de hoeveelheid geld dat hij/zij heeft gekregen van de stadsbestuurders.

 

Elke wijk bestaat uit twee gevechtslinies waarover de Spanjaarden kunnen aanvallen. De fortificatiemeester kan voor elke linie één legereenheid plaatsen, maar dit aantal kan verhoogd worden door in ruil voor een actie een extra standplaats te bouwen. In totaal zijn er drie verschillende legereenheden te koop: musketiers, de kanonniers en grenadiers. Elke standplaats kan op zijn beurt worden verbeterd in ruil voor een actie, waardoor de eenheid die hierop geplaatst is beter word beschermd tegen vijandelijk vuur.

Het vijandelijke Spaanse leger heeft vier legereenheden om in te zetten: musketiers, kanonniers, grenadiers en mineurs. ’s Nachts kan het Spaanse leger hier mee aanvallen.

 

Verdedigingstips

De stadsrand is opgedeeld in zes linies. In wijk West A en B, in wijk Noord C en D, en in wijk Oost E en F. Elke linie heeft in het begin één standplaats waarop een soldaat kan staan. Selecteer de standplaats aan de stadsrand door hierop te klikken, waarna je de verdediging kunt aanpassen. Je kunt later meerdere standplaatsen per linie laten bouwen in ruil voor een actie. Klik hiervoor op de letter van de linie.

De soldaten die vooraan de linie zijn opgesteld zullen altijd als eerste vechten tegen de Spanjaarden. Op een standplaats kun je gekochte soldaten plaatsen en verdedigingswallen bouwen in ruil voor een actie. Zorg dat je de juiste eenheden kiest om de verschillende aanvallen te kunnen weerstaan.


De oude stadsmuren zijn hopeloos ouderwets. Elk kanon schiet er dwars doorheen. Kannonen zijn daarnaast zwaar geschut en verrichten 2 keer zoveel schade aan de verdedigende eenheden.


Hoge wallen kunnen kanon- en musketkogels stoppen. Zet de hoogste wal dicht bij de stad, zodat deze niet het zicht van jouw eigen soldaten blokkeert.


Mortierwerpers kunnen over de aarden wallen schieten.


Kanonnen en mortierwerpers zijn te zwaar om het water over te steken. Soldaten en mineurs kunnen wel zwemmen. Zorg dat jullie eenheden hun opwachten met een vuursalvo.


Elke standplaats kan extra beschermd worden door wallen en bomen te plaatsen. Dan zullen de soldaten een stuk langer blijven leven.


Pas extra op voor mineurs. Zij kunnen wallen en bomen opblazen.



 

Speltips

Hieronder staan verschillende tips om het spel te spelen. Om te weten welke tips voor jou handig zijn, kun je eerst eens nadenken over jouw speldoel. Ga je voor eigen belang (bijvoorbeeld het mooiste huisje), het belang van jouw wijk (bijvoorbeeld veilige hoge wallen rondom jouw wijk) of voor het belang van de hele stad (bijvoorbeeld overal veilige hoge wallen)? Werk je samen met je vrienden uit het echte leven of kies je nieuwe vrienden die handig zijn in het spel? Het is aan jou.

Geld

Vraag geld voor jouw taak of actie. Spreek bijvoorbeeld als aannemer een vast bedrag af om iemands huisje te repareren. Voor niets gaat de zon op.

Onderhandel over de prijs van een actie of taak. Als iemand anders geld vraagt voor zijn actie/taak, probeer dat te onderhandelen. Misschien kun je wel een deal sluiten door hem/haar jouw actie/taak te beloven. Of misschien is het wel een goede vriend van je in het echte leven...

Huisje

Zorg dat je huisje niet in de brand komt te staan, want dan kun je niets meer in het spel. Een goede verdediging voor in ieder geval jouw wijk is dus belangrijk.

Maak je huisje mooier én steviger. Met een stenen gevel is het beter bestand tegen de Spaanse aanvallen én krijg je een extra actie/taak in het spel.

Verraders

Let op hoe mooi iemands huis is. Dit kan duiden op verraad, want verraders krijgen extra geld van de Spanjaarden.

Schrijf op wie welke informatie vertelt. Verraders geven vaak foute informatie door over de aanval.

Wees waakzaam op ‘rare’ acties. Doet iemand iets niet wat hij/zij wel beloofd heeft? Of doet iemand iets wat niet in het belang van de stad is? Dit zou beste een verrader kunnen zijn!

Beschuldig niet zomaar iedereen van verraad. Voor je het weet, sta je zelf aan de schandpaal en kun je niets meer in het spel.

Maak niet of niet te vroeg bekend dat je een verrader bent. De kans is groot dat je dan de rest van de week aan de schandpaal staat en niets meer kunt doen.

Informatie uitwisselen

Geef de informatie die jij krijgt door aan de andere stadsbewoners. Zo kunnen jullie ontdekken waar en met welke wapens de Spanjaarden die nacht aanvallen en hoe jullie de stad dus moeten verdedigen. 

Probeer elke dag op school te overleggen met elkaar over: welke fortificatiemeester geld moet krijgen en wat hij/zij moet bouwen ter verdediging van de stad. En natuurlijk over wie je kunt vertrouwen en wie niet...

Verdediging

Zorg dat in ieder geval de stadsbestuurders en de fortificatiemeesters dagelijks hun werk doen. Zonder hen is de stad altijd verloren.

Geef de fortificatiemeester tips over de beste verdedigingswerken tegen de Spaanse aanvallers.

Handig

Houd een aannemer te vriend. Ook al vind je hem/haar in het echte leven misschien niet zo aardig: hij/zij kan als enige je huis repareren als dit in brand staat.

 

Urban Game

In dit spel strijden 3 teams, Noord, Oost en West, tegen elkaar om de meeste punten. Maar in elk team zitten er geheime verraders die proberen te winnen door de teams dwars te zitten.

De teams verdienen punten door foto´s te herkennen in de stad. Met de kaart kun je achterhalen in welke wijk de foto is gemaakt. Stop de foto onder de juiste wijk in de fotomap. Per juist gesorteerde foto verdien je als team 1 punt. Lever binnen 45 minuten de map in bij de spelleider. Dan controleert de spelleider wie gewonnen heeft. Wanneer twee teams gelijke punten hebben, wint het team welke als eerste de map heeft ingeleverd.

 

Geschiedenis

Politieke situatie

De historische context van Slag om Dondervoort is de belegering van de vesting Dondervoort tijdens de Tachtigjarige oorlog. Dit is de naam voor een opstand en strijd in de Nederlanden tussen 1568 en 1648. Met een Twaalfjarig Bestand er tussenin. Dit was periode van 12 jaar van wapenstilstand waarin niet of werd gevochten. Het bestand duurde van 1609 tot 1621.


Deze (Nederlandse) Opstand begon als opstand van één van de rijkste gebieden van Europa, de Habsburgse Nederlanden, tegen het machtigste rijk in Europa, het Spaanse Rijk onder Filips II. Aanvankelijk trokken de uit zeventien gewesten bestaande Lage Landen min of meer gezamenlijk op, om een combinatie van religieuze, bestuursrechtelijke en fiscale redenen. Later veranderde dit beeld. De interne opstandigheid 
komt voort uit de godsdiensttwisten, die overal in Europa zijn opgelaaid. Ook in de lage landen zijn Protestantse denkbeelden populair geworden. In 1566 vindt de Beeldenstorm plaats, een soort volksopstand in de Habsburgse Nederlanden tegen hun vorst, Philips II. Deze mislukt echter. Als reactie stuurt Margaretha van Parma, de landvoogdes van Philips II voor deze gebieden, garnizoenen naar de steden waar de Beeldenstorm gewoed heeft. Deze garnizoenen bestaan voor het merendeel uit buitenlandse huursoldaten. Hier blijven er spanningen. In principe zijn de garnizoenen immers op de hand van de Katholieke vorst en tegen de inwoners met de protestantse denkbeelden. Enkele protestante inwoners worden uit de stad gezet en velen vertrekken `vrijwillig`. Philips II zendt vervolgens Alva naar de Nederlanden, die met harde hand optreedt. Dit doet hij niet alleen om de orde te handhaven, maar ook om de katholieke godsdienst af te dwingen. Alva probeert de inwoners van de lage landen belastingen op te leggen om zijn ordehandhaving te financieren. Dit alles roept veel verzet op en maakt dat de opstandigheid toeneemt, vooral in de Noordelijke Nederlanden.






Slag om Heiligerlee (nabij Winschoten, Groningen) op 23 mei 1568 eindigde met de eerste overwinning van de opstandelingen in de ’80 jarige oorlog. Tekening gemaakt door Frans Hogerberg.




Dit alles leidt tot een scheiding tussen de noordelijke en zuidelijke Nederlanden (na 1576), vooral omdat de protestantse reformatie in het noordelijke deel dieper wortel had geschoten dan in het zuidelijke deel, waar (in Brussel) het machtscentrum van de (katholieke) Habsburgse bestuurders in de Lage Landen lag. Tijdens de oorlog ontstaat in 1588 de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, waar het calvinisme de toon aangaf. In 1585 bezegelde de val van Antwerpen de scheiding van noord en zuid. De Zuidelijke Nederlanden bleven onder het bewind van een landvoogd die door de koning van Spanje benoemd werd. Het katholicisme bleef daar de enige toegestane godsdienst.

 

Let op: In Slag om Dondervoort spreken we van verraders die samenwerken met de Spanjaarden. Dit klopt eigenlijk niet. Historisch gezien waren de zogenaamde verraders de Spaansgezinden en eigenlijk de getrouwen. De niet-verraders waren de Staatsgezinden en eigenlijk de feitelijke opstandelingen.

Ontstaan vestingsteden

Er is pas sprake van ECHTE vestingsteden wanneer centraal door een heerser steden worden aangewezen aan de grens van zijn rijk. Deze steden dienen zich voor van hun eigen veiligheid te versterken, maar voor de veiligheid van het rijk. Hiervan is pas sprake in de loop van de 16e eeuw. Om de ontwikkeling te begrijpen, is het echter van belang om toch even stil te staan bij het ontstaan van steden in Nederland en de verdediging van deze steden. Aldus even een korte uitstapje. 

Oorsprong steden

De historie van de Nederlandse vestingsteden begint in de dertiende eeuw, wanneer de eerste landontginningen op gang komen. Het is de feodale tijd. Lokale heren, die in principe leenplichtig zijn aan graaf, hertog of bisschop (die op hun beurt weer leenplichtig zijn aan de keizer), hebben lokaal veel te vertellen. Zij beschermen de lokale bevolking, die op haar beurt allerlei verplichtingen heeft ten opzichte van de heer. Zo dienen zij onder andere in zijn molen te werken, te helpen bij de bouw van zijn kasteel en – niet te vergeten – met hem mee te vechten. De hogere of lagere heren kennen bepaalde steden stadsrechten toe. Een kern die tot stad wordt verheven mag voortaan zichzelf besturen en zelf recht spreken. Voor de nieuwe stad is het voordeel dat het nagenoeg onafhankelijk van de heer wordt. Van zijn kant krijgt de heer geld voor elk recht, dat hij aan een stad verleent. Nieuwe dorpen ontstaan en oude dorpen ontwikkelen zich tot kernen, die zich bezig houden met handel en nering bij een kasteel of de samenvloeiing van twee rivieren. Het meeste verkeer speelt zich over het water af. De graven, die de lage landen besturen, profiteren hiervan door bij de rivieren tollen te vestigen. De steden, waar de boten voor de tolheffing worden binnengebracht, worden voor hen belangrijk. Aan de Maas en Waal zijn dat bijvoorbeeld Zaltbommel, Woudrichem, Gorinchem, Heusden, Megen, Ravenstein en Grave. Aan de IJssel zijn dat ondermeer Doesburg en Zutphen. 

Steden liggen vaak in de kom van een rivierloop. Zij worden gewoonlijk van drie kanten door de rivier beschermd en kunnen alleen van landzijde worden aangevallen. Deze onbeschermde positie vanaf het land willen zij ook oplossen. Zij krijgen of nemen het recht om zichzelf te vesten. Zij gaan zich aan hun onbeschermde kanten van een vest, ofwel een gracht, voorzien. Het zand of de klei, dat met het uitgraven vrijkomt, wordt gebruikt voor het opwerpen van een wal achter de gracht. Ook worden gewoonlijk houten poorten in de wal en bruggen over de gracht gebouwd. Voor de gracht en op de wal wordt tenslotte soms op de meest bedreigde plekken een palissade van houten staken gezet.



*
Voorbeeld van eerste vormen van verdediging zijn steden die zich voorzien van een ringburgwal.In Oost-Souburg (Zeeland) zijn de sporen van de ringburgwal nog goed zichtbaar.





 

 

Al vrij snel komt men erachter, dat deze eenvoudige vorm van verdediging zwak is. De steden lopen de kans platgebrand te worden door de tegenpartij en het oversteken van de gracht en wal is simpel. De oplossing is dan ook stenen muren met kantelen en schietgaten (voor pijlen). De houten palissades en wallen worden door stenen muren vervangen met dito poorten. Ook worden ronde torens tegen de buitenzijde van de muren gebouwd op een regelmatige afstand. Op deze manier kan de vijand op afstand gehouden worden.




*



Een aardige impressie van hoe de eerste stenen muren met ronde torens eruit zouden kunnen hebben gezien – de stenen stadsmuur van Avila in Spanje.



 

Oorsprong vestingsteden

In de 16e eeuw groeit de lokale strijd uit tot een hertogdommenstrijd tussen enerzijds het Hertogdom Brabant en anderzijds het Hertogdom Gelre. De twee rijken strijden om de lage landen en wijzen steden aan de grens aan om hun rijk te beschermen. Dit is dus een eerste stap naar het ontstaan van vestingsteden.

De uitvinding van het kanon (in Italië) heeft grote gevolgen voor de verdedigingswerken van steden. Kanonnen waren in staat de muren sterk te verzwakken. Daarom werden de stadsmuren en muurtorens verlaagd, waardoor de stabiliteit werd verhoogd en de positie van stedelingen als doelwit van de vijand werd verkleind. Tegen de verlaagde muur werd aarde opgeworpen om de kracht van inkomende kanonskogels te breken. De muren kregen bovenop brede weergangen, zodat de kanonnen er over konden rijden. De muurtorens werden uiteindelijk afgeknot tot stenen bolwerken, waarop en waarin kanonnen konden worden opgesteld: ronde geschutsplatforms, rondelen genaamd.








De uitvinding van het kanon had grote gevolgen voor de ontwikkeling van de verdedigingswerken, zoals hier op de prent duidelijk zichtbaar wordt (zie de inslag van de kogels rechtsboven).





In 1543 ontstaan de Habsburgse Nederlanden, een gebied van 17 provincies. Dit grote rijk moet beschermd worden tegen buitenlandse aanvallen. Tegelijkertijd zijn er interne twisten in het rijk tussen enerzijds protestanten en anderzijds katholieken. De benodigde bescherming tegen buitenlandse aanvallen leidt ertoe, dat bepaalde grenssteden aangewezen worden als verdedigingsbolwerken. Met tot gevolg, dat deze volgens het Italiaanse Vestingstelsel worden opgebouwd; een veelhoekig vestingsystematiek. Ook wel de allereerste vorm van systematische vestingbouw – die later leidt tot de ontwikkeling van de Nederlandse vestingbouw.

 

 

*
Het veelhoekige Italiaanse vestingstelsel in schematische tekening.Groenlo (Gelderland) is een mooi voorbeeld hoe het Italiaanse vestingstelsel in Nederland werd toegepast.

Oorsprong Nederlandse vestingbouw

De interne twisten groeien uit tot de Tachtigjare oorlog. In deze periode neemt de Nederlandse vestingbouw een vogelvlucht. Maurits start een ingenieursopleiding aan de universiteit van Leiden. Met de faculteit ´Fortificatie en dependerende scientien´ ontstaat een nieuwe wetenschap: de vestingbouwkunde. Deze eerste hogere beroepsopleiding levert legeringenieurs, landmeters en vestingbouwers af, die hun kennis later ook naar het buitenland zullen exporteren. 
Onder leiding van Simon Steven wordt het Oud Nederlands Vestingstelsel bedacht (geïnspireerd op het Italiaanse vestingstelsel). Praktijkmensen als Anthony Anthoniszoon werken als fortificatiemeester. De kenmerken hiervan zijn:

  • Aarden wallen, in tegenstelling tot muren en ook in tegenstelling tot wallen van steen van het Italiaanse vestingstelsel
  • Natte grachten
  • Als de ondergrond voor de wallen nat is, worden eerst houten palen geslagen om de wal vastigheid te geven
  • Op de wallen worden systematisch geschikte bomen en planten gezet, om het geschut te verbergen maar ook om de grond vast te houden
  • Bastions met rechte flanken, die haaks staan op de tussenstukken
  • Voor de hoofdwal is vaak een onderwal gelegen
  • Bij de rivier blijft vaak nog een muur overeind
  • Een ravelijn voor elke poort (een ravelijn ligt los van de wal voor een vestingfront en is een driehoekig buitenwerk ter dekking van een deel van de hoofdwal en/of toegangspoort van de vesting)
  • Alle werken worden als geheel in een gordel opgenomen




**
Het Oud Nederlands Vestingstelsel in een schematische tekening.Hulst (Zeeland) is een goed voorbeeld van een vestingstad die volgens het Oud Nederlands Vestingstelsel is aangelegd.




 


In de 17e en 18e eeuw doet de Republiek Nederland mee aan een aantal Europese oorlogen. In deze periode wordt de verdediging van de Noordelijke Nederlanden op een andere leest geschoeid. Door Menno van Coehoorn wordt het  Nieuw Nederlands Vestingstelsel ontwikkeld. Hij verwoordt zijn inzichten in zijn Nieuwe vestingbouw op een natte of lage horisont. Voor hem spelen linies in de verdedigingen van een land de hoofdrol. Dat zijn aarden borstweringen (eventueel dijken), waarvoor een natte gracht (eventueel te inunderen land) ligt. Op de kwetsbare punten liggen forten (eventueel vestingsteden). Vestingsteden staan niet langer centraal maar zijn een onderdeel van een linie. Van Coehoorn heeft drie linies voor ogen: de Hollandse Waterlinie en het Zuidelijk Frontier. De vestingsteden in de Hollandse Waterlinie en de IJssellinie worden volstrekt vernieuwd en uitgerust met vestingwerken conform het Nieuw Nederlands Vestingstelsel.        

 

Het basisidee van dit stelsel is, dat het voor de vijand niet mogelijk mag zijn rechtstreeks op de gemetselde stenen basis van de hoofdwal te schieten. Eerst moeten de ervoor gelegen verdedigingswerken worden veroverd om vervolgens van daaruit bressen te kunnen schieten in de hoofdwal met haar bastions. Aan de zijde van de verdedigers is het zicht (het `schootsveld`) juist volkomen vrij en kunnen de hoger gelegen verdedigingslinies de lager opgestelde troepen met vuur dekken. Er worden maar liefst vier parallelle cirkels rond de stad ontworpen:

  1. Een stad wordt allereerst uitgerust met bastions en met ravelijnen in de gracht.
  2. Vervolgens komt de bedekte (of gedekte) weg. Dit is een doorlopende, door een aardlaag beschermde weg rond de buitengracht, bestemd voor het verzamelen van troepen voor een uitval vanuit de vesting of als (eerste) verdedigende opstelling daarvan.
  3. Het derde element is lunetten. Dit zijn kleine(re) verdedigingswerken met twee naar buiten gerichte zijden.
  4. Tenslotte is er nog een flauw aflopend talud. Hierin wordt een labyrint van gangen aangelegd. 

    1. *
      **
      Het verschil tussen het Oud Nederlands Vestingstelsel (boven) en het Nieuw Nederlands Vestingstelsel (onder).Naarden (Noord-Holland) is een goed voorbeeld van een vestingstad die volgens het Nieuw Nederlands Vestingstelsel is aangelegd






 

 

Een laatste belangrijke ontwikkeling in de Nederlandse vestingbouw vindt plaats in de 19e eeuw wanneer onder leiding van C. Kraijenhoff de drie linies van Menno van Coehoorn worden geïnspecteerd en herzien. De Hollandse Waterlinie blijft intact en wordt uitgebreid en versterkt. De andere linies (en dus ook de vestingsteden daarbinnen) verliezen hun status. In zijn plannen krijgen de van waarde geschatte vestingsteden forten voor zich. Zo wordt bijvoorbeeld ook Amsterdam van diverse forten voorzien (de Stelling van Amsterdam). De vestingsteden die hun status verliezen hoeven hun verdedigingswerken niet langer in stand te houden. Dit laatste betekent een eerste aanzet tot het afbreken vestingwerken.


*
De Stelling van Amsterdam.Fort Vuren (1844) gebouwd ten oosten van Gorinchem. Het fort diende ter afsluiting van het Waalacces en beschermde de sluizen en vesting Gorinchem.

Bouwstijlen

In de 16e en 17e eeuw werden verschillende bouwstijlen gebruikt in de architectuur. Het is wel belangrijk om te realiseren, dat de rijkdom van deze verschillende stijlen niet werd toegepast op gewone woonhuizen. Aanvankelijk bouwde men deze huizen nog veel in hout, maar dat veranderde snel omdat hout erg kwetsbaar is. Ze werden vervangen door stenen huizen. De hieronder genoemde bouwstijlen zie je vooral terug in voorname gebouwen of in de woonhuizen van de rijke burgerij.



De ontwikkeling van Amsterdamse gevels in de 16e en 17e eeuw.

 

Hollands Renaissance (1525 – 1630)

Rond 1525 voltrok zich een belangrijke verandering in de Nederlandse bouwkunst; namelijk de invloed van de Italiaanse Renaissance. In de Renaissance herleefde na duizend jaar de bouwkunst van de Griekse en Romeinse Oudheid. De Renaissance is in de 15e eeuw begonnen in Italië (Toscane) en heeft zich van daaruit over de rest van Europa verbreid. Vanaf begin 16e eeuw worden klassieke elementen (pilasters, friezen, frontons) en 'maniëristische' versieringen (festoenen, voluten, arabesken, klauwstukken) toegevoegd aan de traditionele inheemse trapgevels. Ook kwamen rolwerk- of krulgevels in zwang. 

Al rond 1400 werden Nederlandse topgevels uitgevoerd als trapgevel. Het is aldus een inheemse Nederlandse gevelvorm die tot ca. 1650 populair is gebleven. In de periode 1600-1650 is het de dominante gevelvorm geweest van het Hollandse woonhuis. De gevel werd vaak hoger opgetrokken dan het erachter liggende dak (zgn. schermgevel). Naast de trapgevel werden de tuitgevel en de puntgevel toegepast, met name als achtergevel. Niet alle huizen hadden een stenen gevels met een topgevel aan de voor- en/of achterzijde. Begin 17e eeuw zijn er nog veel eenvoudige houten huizen stonden zonder topgevel maar met een rieten schilddak. De verdiepingen van houten huizen werden overstekend of overkragend gebouwd, om lagere geveldelen te beschermen tegen regenwater, om vloerruimte te winnen en vanwege het bouwtechnische gemak. De gevels van houten en stenen huizen werden 'op vlucht' (iets vooroverhellend) gebouwd om inwateren te voorkomen.



De verschillende geveltypes in de 16e en 17e eeuw.

Houten huizen hadden een driehoekige topgevel (puntgevel). Bij stenen huizen werd dat een tuitgevel. Veel stenen huizen in Holland kregen echter, zoals gezegd, al vroeg (vanaf 1400) een getrapte topgevel. Een trapgevel bestond uit een onderpui met grote vensteropeningen met luiken, een bovenpui met kruisvensters met kleine ruitjes en een trapvormige topgevel met vensters (venstertopgevel). De gevelbreedte was 3,5 à 5 meter. Horizontale water- of regenlijsten boven iedere verdieping dienden om de gevel te beschermen tegen inwateren, evenals de afdekking van de treden van de getrapte topgevel met natuurstenen plaatjes. Boven de vensters werden ontlastingsbogen gemetseld in de vorm van rond- of korfbogen. De trapgevel eindigde in een smal toppilastertje met daarop een makelaartje in de vorm van een vaas of mensen- of dierenfiguur. Reeds in de 15e eeuw was het in Amsterdam gebruik om in een gevel de baksteenlagen op regelmatige afstanden te onderbreken door een laag witte Belgische natuursteen (zgn. Gobertanger) – ook wel speklagen genoemd. In de tijd van de Hollandse Renaissance deed men dat ook. De toepassing van horizontale water- of regenlijsten (zgn. plint) op gevels dateert ook uit de tijd van de Gotiek, evenals een horizontale lijst die iedere verdieping afsluit (zgn. puibalk met puilijst) en rond- en korfbogen boven de vensters. 

*
Voorbeeld van speklagen.Kruisverband


 

De stenen gevels zijn gemetseld in kruisverband. Hierbij werd afwisselend een laag stenen gelegd in de lengterichting van de steen en een in de kopse richting incl. een kwartsteen (klezoor) of driekwartsteen (drieklezoor) op de hoek. In verschillende 17e gevels zijn kleine blokjes witte natuursteen verwerkt, in de ontlastingsbogen boven de ramen en langs de zijkanten van de gevel. Verschillende venstertypen komen voor (kruiskozijnen met of zonder luiken, drielichten, tweelichten, het zgn. melkmeisje, oeil-de-boeuf). Soms zijn de oorspronkelijke kruiskozijnen vervangen door venstertypen van latere tijd, o.a. schuiframen of openslaande ramen. Friezen zijn de vaste plaatsen voor gevelstenen.

Hollands Classicisme (1630 – 1700)

Begin 17e eeuw trad een volgende verandering op in de Nederlandse bouwkunst;  het Hollands Classicisme kwam op. Deze stijl was voornamer en minder schilderachtig dan die van de Hollandse Renaissance en paste beter bij de nieuwe deftige levensstijl van de rijke burgers. Vingboons ontwikkelde een classicistische bouwstijl voor woonhuizen op smalle percelen, dus huizen met smalle, hoge gevels, met de noklijn van het zadeldak loodrecht op de straat. Hiervoor kwam hij met de zgn. halsgevel en verhoogde halsgevel, vereenvoudigde doorontwikkelingen van de ouderwetse trapgevel. De middelste van de drie traveeën waaruit de smalle gevels meestal bestonden, werd doorgetrokken tot de nok en bekroond met een fronton. De smalle hals van de middelste travee werd geflankeerd door een grote krul aan weerszijden. Rond 1670 verdwenen de pilasters en kwam de nadruk geheel te liggen op de harmonische verhoudingen van de gevel. Dit wordt genoemd de 'strakke stijl' of het 'pilasterloos classicisme'.



*
KruiskozijnSchuifvenster


Vanaf die tijd werden de kruiskozijnen gaandeweg vervangen door schuifvensters, zgn. Engelse schuifkozijnen. Dit type venster werd vanaf 1700 in heel Nederland toegepast en bepaalde mede het beeld van de gevels in de achttiende eeuw. Aanvankelijk had het Engelse schuifraam vijf ruiten in de breedte, vanaf 1750 vier en tegen 1800 nog maar twee of drie. Twee alleen bij de duurdere panden.

Oorlogvoering

Oorlogvoering tijdens de Tachtigjarige oorlog was zeer interessant. Men kan de nieuwste militaire uitvindingen bestuderen, en dat van twee kanten. Aan de ene kant kunnen de toeschouwers een goed beeld krijgen van de vestingen, die zijn gebouwd volgens de principes van het Oud Nederlands Vestingstelsel. Aan Spaanse kant kunnen zij kijken hoe de ingenieurs, die onder leiding van Spinola (1602-1628) staan, worden ingezet voor het plaatsen van het modernste wapentuig om steden te belegeren en in te nemen. Voor dit schouwspel werden zelfs heuse tribunes gebouwd.



*
Een schetsmatige tekening van de aangelegde Spaanse circumvallatielinie rondom Groenlo (Gelderland).De Spaanse belegering rondom Groenlo (Gelderland).


 

In principe wordt er door hen een cirkel rond de stad gelegd, waar niemand door kan en wordt de stad uitgehongerd. Daarbij worden de verdedigingswerken door de ingenieurs van de aanvallende partij ondergraven en opgeblazen. Dat alles neemt gewoonlijk maanden tijd en biedt alle ruimte om rondleidingen te geven. Uit het verre buitenland komen hoge bezoekers kijken naar de nieuwe vestingen, die gebouwd zijn volgens het typisch Nederlandse stelsel met zijn brede grachten en bastions van aarde aan de ene kant en de imposante circumvallatielinies die daartegenover worden gegraven en de verschansingen die aan de andere kant in het aanvalsterrein worden opgebouwd.

Vaak ging een belegering vooraf aan bombardementen om zo een bres in de muur te schieten, zodat bij een stormloop de soldaten de stad gemakkelijk konden binnendringen. Voor deze beschietingen gebruikte men zware kannonen, ook wel kartouwen of 48 ponders genoemd. Deze kannonen wogen 3,5 ton en schoten 23 kilo wegende kogels af. Om doelen binnen de muren te kunnen raken, bouwde men een kat; een verhoogd stuk land waarop men geschut plaatst om zo over de muren te schieten. Een andere manier om een bres in de muur te maken, was door een gang onder de muur te graven en daar een vat buskruit tot ontploffing te brengen. Om dit te voorkomen groeven de verdedigers ook weer gangen om met de vijandelijke mineurs af te rekenen. Er werden zo hele oorlogen onder de grond gevochten. 

Om de muren te naderen zonder te worden beschoten maakte men zogenaamde sappe. Dit was het laatste stuk van een benaderingsloopgraaf. Een sappe was van boven afgedekt met hout om te vermijden dat de soldaten werden geraakt bij het naderen van de muur. Het aanleggen van zo’n sappe was een gevaarlijke klus. Er was weinig dekking tegen vijandelijk vuur. Als in de muur een groot genoeg gat zat, gingen de belegeraars over tot een stormloop. Ze bestormden de muren en probeerden met ladders, de muren op te komen of via een bres de stad in te komen. Zo ontstonden er vaak bloederige gevechten die veel slachtoffers eisten. 

De soldaten vervoerden zich ofwel te voet ofwel te paard. Ze gebruikten diverse kruit- en steekwapens. Qua steekwapens… Een piekenier had een piek als wapen. De piek is een soort lans van wel zo’n 3 tot 5 meter lang, waardoor de vijand op ‘veilige’ afstand gehouden kon worden. Deze waren zeer handig om in Nederland te gebruiken omdat de piek ook als poolstok gebruikt kon worden. De haakbusier had een haakbus (ook wel haak) als wapen. Maar ook zwaarden. 
Qua kruitwapens… De musketier had een musket als wapen. De musket is een kruitgeweer, dat ronde kogels afschoot. De musket was zo’n 1.60 m lang en woog ca. 8 kilo. Door zijn gewicht, moest de musket op een oplegvork geplaatst worden om te schieten. Het schietbereik was ongeveer 250 meter. De kurassier droeg een harnas (kuras) en had een radslotpistool en een houwsegen. Het pistool werd met een speciale sleutel opgewonden en door een trekker over te halen kon er worden gevuurd. Er kon slechts 1 kogel per schot afgevuurd worden; daarom had de kurassier meerdere pistolen.



**
Een musketier die zijn musket aanlegt…… en schietEen piekenier met piek



Leefomstandigheden

Er is sprake van een enorme en koortsachtige bouwactiviteit in de vestingsteden in de Republiek, vooral rond het begin van het twaalfjarig bestand. De wapenstilstand heeft een relatieve rust tot gevolg waardoor gebouwd kan worden. Met vereende krachten moeten de stenen muren worden afgebroken en afgevoerd, de grachten verbreed en vergraven en de bastions aangelegd en stevig gemaakt. De Staatse garnizoenen in de vestingsteden bestaan, door de discipline die Maurits hen weet op te leggen, uit gedisciplineerde, merendeels buitenlandse huursoldaten. Bovendien worden zij door de economisch gunstige tijden keurig op tijd door de Staten van de voor hen verantwoordelijke provincies betaald. De in de vestingstad gelegerde garnizoenen worden een belangrijke en zeer geapprecieerde inkomstenpost voor de bewoners van deze steden. De soldaten krijgen immers soldij van de provincie, die voor hun regelmatig inkomen verantwoordelijk is. Dat geld wordt vervolgens besteed in de vestingsteden, waar de garnizoenen zijn gelegerd. De garnizoenscommandant geeft ook allerlei opdrachten uit aan de lokale ambachtslieden, want zoiets als een nationale inkooporganisatie bestaat nog niet. De lokale schippers verdienen een goede boterham aan het transport van de soldaten en hun goederen. De soldaten geven hun soldij niet alleen uit bij de lokale middenstand van de vestingstad, maar ook aan kost en inwoning aan de burgers zelf bij wie ze zijn ingekwartierd. De soldaten wonen namelijk niet in kazernes zoals in de achttiende eeuw en later, maar bij de mensen thuis of eventueel in kleine huisjes die de inwoners voor hen in hun achtertuin hebben gebouwd. Alleen de officieren, die vaak hun gezin bij zich hebben, plegen in de garnizoenssteden een huis te huren. Ook dat stimuleert de locale economie. Op dit patroon hebben lokale varianten bestaan.


*
In sommige vestingsteden worden soldatenhuisjes gebouwd, zoals hier op schets te zien is voor Willemstad (Noord-Brabant). In 1622 wordt hier opdracht gegeven voor 6 dubbele huisjes voor gehuwde soldaten.Dit zijn dezelfde soldatenhuisjes in Willemstad (Noord-Brabant) later.

 

Een belangrijke verandering voor de inwoners van de vestingsteden is ook nog dat zij – in tegenstelling tot de burgers van de andere steden – niet meer alleen de verdedigingswerken hoeven te bouwen. Ze moeten voortaan in principe de soldaten van het garnizoen, dat in zo`n stad gelegerd is, helpen. Het is dus niet alleen taak van de garnizoenssoldaten in Staatse dienst om de Republiek met lijf en leden te verdedigen, maar zij moeten zich ook bezig houden met de bouw van de voor die verdediging noodzakelijk geachte vestingwerken. Dat betekent voor de burgers van een vestingstad een hele verlichting.  De burgers zijn ook van het wachtlopen ‘s nachts af, dat doen de soldaten voortaan, als deze tenminste niet op veldtocht zijn. In dat geval blijft deze oude verplichting van de schutterijen intact.

Voortaan zijn de inwoners van de vestingsteden met garnizoenen ingenomen. De andere kant van de medaille is, dat de economieën van deze steden en de omringende gebieden sterk afhankelijk worden van de omvangrijke vaste garnizoenen, die er worden gelegerd.

Lesbrieven

Ter inhoudelijke begeleiding van de game is een viertal lesbrieven opgesteld die aansluiten op de thematiek van het spel. Deze lesbrieven zijn voor je docent verkrijgbaar. De lesbrieven zijn volgens een vast format opgesteld en bieden een verdieping en verbreding op het spel. De inhoud van de les zal het verloop van de game veranderen. Er is namelijk extra geld te verdienen door jullie wanneer jullie de opdrachten goed afronden.

 

Lesbrief Geschiedenis

De lesbrief Geschiedenis biedt inzicht in de historische context waarbinnen de game zich afspeelt: de Tachtigjarige Oorlog. Specifieker nog biedt de les inzicht in het ontstaan van vestingsteden, het verdedigen en de belegering daarvan alsook de sociale leefomstandigheden binnen de stadsmuren.

Als opdracht schrijven jullie een korte brief vanuit jouw eigen personage aan een zelfgekozen persoon. Hierin beantwoordt je vanuit jouw eigen perspectief een aantal vragen.

 

Lesbrief CKV

NOG IN TE VULLEN[J1] 

 

Lesbrief Wiskunde

De lesbrief Wiskunde bestaat uit twee pakketten, waarbij ze verschillende opdrachten krijgen die verwijzen naar begrippen, eenheden, instrumenten en teksten uit de zeventiende eeuw. De antwoorden op die vragen kunnen ze vinden op internet, maar er zijn ook antwoordmodellen. Enerzijds een lespakket bedoeld voor tweede en derde klassen met veel potentiële wiskunde-A leerlingen. Dit gaat over de Aanleg van een gedekte weg. Anderzijds een lespakket voor vwo bètaleerlingen die uitgedaagd willen worden met een meetkundige redenering – Afstand tot de overkant.

 

Lesbrief Lichamelijke Opvoeding

Aan de hand van deze lesbrief gaan jullie aan de slag met het bedenken van aanvals- en verdedigingstechnieken van Dondervoort en hun huisjes. Jullie brengen je ideeën in de praktijk en kijken of ze werken. Jullie leren hierbij de ruimte op een andere manier gebruiken en denken na over hoe een stad in het echt verdedigd zou kunnen worden.

VNV

De Vereniging van Nederlandse Vestingsteden is een koepelorganisatie van de Nederlandse gemeenten, die zichzelf als vestingstad of zich met hun vestingverleden willen profileren. Het is een unieke samenwerking tussen steden van verschillende aard en grootte. Het gezamenlijke historische vestingverleden vormt voor de vereniging een basis voor het investeren in cultuurtoerisme. Het behoud en een verantwoord gebruik van het cultuurhistorisch erfgoed vormen daarbij belangrijke uitgangspunten. Op dit moment telt de Vereniging 11 gemeenten: Bergen op Zoom, Brielle, Geertruidenberg, Gorinchem, Grave, Hellevoetsluis, Hulst, Ravenstein/Megen, Willemstad en Woudrichem.

De Vereniging richt zich vooral op de ontwikkeling en vermarkting van toeristische producten voor de vestingsteden. Hierbij wordt de cultuurhistorische betekenis van vestingwerken zoveel mogelijk benut en staat het beleven van het verleden op een hedendaagse manier centraal.

Links

Algemeen

www.vestingsteden.nl

www.vestingstedendagen.nl

www.mennovancoehoorn.nl

www.vesting3hoek.nl

www.hollandsewaterlinie.nl

www.stellingvanamsterdam.nl

www.vestingmuseum.nl

Educatief

www.fransvanschooten.nl

http://nl.wikipedia.org/wiki/Vestingstad

http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20040615_vesting01
http://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_vaktermen_in_de_vestingbouwkunde
http://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_termen_in_de_bouwkunde

 

 

 

 


 


 [J1]Aanvullen zodra inhoud bekend is over de gevelsteentjes etc. Hanne